Συνθήκη του Ερζερούμ / ΟθωμανοΠερσικός Πόλεμος 1821-1823

Ο Πόλεμος του 1821-1823 ήταν η σημαντικότερη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Περσίας στον 19ο αιώνα. Σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν ο Μαχμούτ Β΄  (Mahmud II, 1785-1839). Σάχης της Περσίας ήταν ο Φάθ Αλή Σάχ Καγιάρ (Fath-Ali Shah Qajar), της δυναστείας των Κατζάρ. Ο πραγματικός στρατιωτικός ηγέτης όμως ήταν ο διάδοχος Αμπάς Μιρζά (Abbas Mirza), ο οποίος ηγήθηκε των περσικών δυνάμεων.

            Η Περσία (= Ιράν από τις 21 Μαρτίου 1935, κατόπιν αιτήματος του Σάχη Ρεζά Παχλαβί)  ήθελε να εκμεταλλευτεί την εσωτερική αστάθεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αστάθεια που προκαλούσε η εξέγερση των Γενιτσάρων και ο ξεσηκωμός πληθυσμών στα Βαλκάνια. Επίσης, ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ (1801-1825) επιδιώκοντας την αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκμεταλλεύτηκε τις συγκυρίες για να ενισχύσει τη δική της επιρροή στον Καύκασο.

Η αιτία για τον πόλεμο ήταν οι παραδοσιακές συνοριακές συγκρούσεις τους. Οι Ρώσοι έπεισαν τον Πέρση Abbas Mirza να εισβάλει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Δεν επρόκειτο για επίσημη στρατιωτική συμμαχία, αλλά για διπλωματική και πολιτική υποκίνηση. Έτσι, οι Πέρσες κατέλαβαν το Κουρδιστάν και τις περιοχές που γειτνιάζουν με το Αζερμπαϊτζάν. Σε μια κίνηση αντιπερισπασμού, ο αντιβασιλέας της Βαγδάτης εισέβαλε στην Περσία αλλά ηττήθηκε και αναγκάστηκε να επιστρέψει πίσω. Ο αδελφός του Abbas Mirza, Mohammad Ali Mirza, πολιόρκησε τη Βαγδάτη (= η πόλη αποτελούσε διοικητικό κέντρο, Εγιαλέτι, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας· από το 1921 είναι πρωτεύουσα του σύγχρονου Ιράκ). Παρά τις αρχικές επιτυχίες των Περσών, η εξάπλωση επιδημιών (χολέρας) στο περσικό στρατόπεδο περιόρισε τη δυναμική της εκστρατείας. Ο θάνατος του Mohammad Ali Mirza οδήγησε στη λήξη της πολιορκίας και στη μετατόπιση των πολεμικών συγκρούσεων προς τον βορρά.

Ο Πόλεμος έληξε με τη Συνθήκη του Ερζερούμ το 1823. Η συμφωνία ουσιαστικά επανέφερε τα σύνορα στο προπολεμικό καθεστώς, χωρίς σημαντικές εδαφικές αλλαγές, και επιβεβαίωσε την ανάγκη ειρηνικής συνύπαρξης στις αμφισβητούμενες περιοχές του Καυκάσου και του Κουρδιστάν. Η Συνθήκη απάλλαξε την Οθωμανική Αυτοκρατορία από το ανατολικό μέτωπο, επιτρέποντάς της να επικεντρωθεί στον ξεσηκωμό των Ελλήνων.

 Σημασία για την Ελληνική Επανάσταση

Αν και υπήρξαν και άλλες εντάσεις στην περιοχή, ο συγκεκριμένος οθωμανοπερσικός πόλεμος ήταν ο πιο αξιοσημείωτος της περιόδου, συνδέοντας έμμεσα την περσική επεκτατική πολιτική με τα γεγονότα του ελληνικού επαναστατικού αγώνα. Οι συγκρούσεις στην Ανατολία με την ρωσική πίεση στην Υψηλή Πύλη λειτούργησαν ως αντιπερισπασμός υπέρ των Ελλήνων, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγκάστηκε να πολεμά σε δύο μέτωπα. Η διατήρηση πολυάριθμου στρατού στις ανατολικές επαρχίες, όπου οι Πέρσες επελαύναν, περιόριζαν την άμεση και μαζική μεταφορά στρατευμάτων στον ελλαδικό χώρο, κυρίως στην Πελοπόννησο.
         Ο σχετικά άγνωστος Οθωμανο - Περσικός πόλεμος ευνόησε να εδραιωθεί η Ελληνική Επανάσταση στα πρώτα χρόνια της. Στην Υψηλή Πύλη είχε γίνει πλέον σαφές ότι ο οθωμανικός στρατός χρειαζόταν αναδιοργάνωση με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Οι γενίτσαροι δημιουργούσαν πολλά προβλήματα και ο Μαχμούτ το 1826 τούς διέλυσε, αφού πρώτα σκότωσε πολλούς απ’ αυτούς. Τη δεκαετία του 1830 ο οθωμανικός στρατός άρχισε να αναδιοργανώνεται, να εκπαιδεύεται καλύτερα, να εξοπλίζεται ‒στρατιωτικές βελτιωτικές κινήσεις που, αν είχαν πραγματοποιηθεί πιο νωρίς, θα δυσκόλευαν τον Αγώνα των επαναστατημένων Ελλήνων.