Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου του 1936

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυταρχικής μετάβασης μέσω δημοκρατικού πλαισίου, το οποίο είχε ήδη αποδυναμωθεί εκ των έσω. Η Ελλάδα του 1930–36 ήταν ήδη διχασμένη μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών, με συχνές κυβερνητικές αλλαγές, με αποτυχημένα πραξικοπήματα (1933, 1935), με οικονομική πίεση και κοινωνικές εντάσεις. Το κοινοβουλευτικό σύστημα λειτουργούσε, αλλά χωρίς σταθερούς θεσμικούς φραγμούς. 
        Το 1936 πέθαναν μέσα σε λίγους μήνες οι σημαντικότεροι πολιτικοί ηγέτες της προηγούμενης γενιάς: Βενιζέλος Ελευθέριος, Κονδύλης Γεώργιος, Δεμερτζής Κωνσταντίνος, Τσαλδάρης Παναγής, Ζαΐμης Αλέξανδρος. Η απουσία ισχυρών προσωπικοτήτων που θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν λύσεις επέφεραν κατάρρευση των παραδοσιακών ισορροπιών και αδυναμία των κομμάτων να σχηματίσουν σταθερή κυβέρνηση. Όταν ο πρωθυπουργός Δεμερτζής πέθανε (Απρίλιος 1936) ο φιλοάγγλος βασιλιάς Γεώργιος Β΄, χωρίς ισχυρή αντιπολίτευση να τον εμποδίσει, διόρισε τον Μεταξά πρωθυπουργό, ο οποίος οργάνωσε κράτος έντονα επηρεασμένο από τα ευρωπαϊκά φασιστικά μοντέλα, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με αυτά.
        Ο Ιωάννης Μεταξάς (1936–1941) στρατιωτικός με κύρος, παρουσιάστηκε ως “ουδέτερη” λύση, ως εγγυητής της έννομης τάξης σε περίοδο κοινωνικών αναταραχών (π.χ. απεργίες Θεσσαλονίκης). Με την υποστήριξη του βασιλιά και την αδυναμία των πολιτικών κομμάτων να συνεργαστούν, απέκτησε εξουσία δυσανάλογη με το πολιτικό του βάρος.
        Στις 4 Αυγούστου 1936 η δικτατορία του Μεταξά επιβλήθηκε με βασιλικό διάταγμα.  Χωρίς να χρησιμοποιήσει τον στρατό, με αστυνομικό μηχανισμό ο Μεταξάς ανέστειλε άρθρα του Συντάγματος, διέλυσε τη Βουλή, απαγόρευσε κόμματα και συνδικάτα, επέβαλλε λογοκρισία, συνέλαβε κομμουνιστές και αντιφρονούντες.
      

ο Κίμων μετά από περίπου 2.500 χρόνια ξαναπηγαίνει στην Κύπρο!!!

Το 450 π.Χ. με 200 αθηναϊκές τριήρεις ο Αθηναίος στρατηγός Κίμων (περ. 510-450 π.Χ.) ηγήθηκε εκστρατείας στην Κύπρο εναντίον του Πέρση ναύαρχου Αρτάβαζου που είχε 300 τριήρεις και του Μεγάβαζου που είχε στρατοπεδεύσει με 300.000 άνδρες στην Κιλικία. Ο Κίμων μετά από νικηφόρες ναυμαχίες έγινε κύριος όλων των παράλιων περιοχών που βρίσκονταν απέναντι από την Κύπρο. Κατά την πολιορκία του Κιτίου αρρώστησε, πριν πεθάνει όμως ζήτησε από τους συντρόφους του να κρύψουν τον θάνατό του προκειμένου να μη καμφθεί το ηθικό των πολεμιστών. Έτσι λοιπόν, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίστηκαν για περίπου 30 ημέρες και μάλιστα, οι Αθηναίοι νίκησαν τους Πέρσες στη Σαλαμίνα της Κύπρου. Η τελική νίκη αποδόθηκε στον Κίμωνα, για τον οποίο ειπώθηκε: «καὶ νεκρὸς ἐνίκα».

η φρεγάτα Κίμων στη Λεμεσό Κύπρου. φωτό: in.gr

Αρχαιολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα

Ο Χαρίλαος Τρικούπης  (1832-1896) 'αντάλλαξε' την γαλλική υποστήριξη για την προσάρτηση εδαφών στην Ελλάδα με την παραχώρηση στη Γαλλία του δικαιώματος ανασκαφής στους Δελφούς -τον Ομφαλό της Γης.

Οι Γάλλοι ζητούσαν από χρόνια το αποκλειστικό δικαίωμα ανασκαφής στους Δελφούς. Η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών (ιδρύθηκε το 1846) είχε θέσει ως στόχο την πλήρη ανασκαφή του ιερού των Δελφών, την αποκλειστικότητα των εργασιών και την απομάκρυνση του χωριού Καστρί. Η Ελλάδα δίσταζε, γιατί η μετακίνηση του χωριού ήταν δύσκολη και δαπανηρή επιπλέον υπήρχε φόβος «ξένης κυριαρχίας» σε εμβληματικό χώρο.

        Δεν υπάρχει επίσημο έγγραφο είναι όμως σαφές ότι η ανταλλαγή αναπτύχθηκε στο πλαίσιο των αμοιβαίων εξυπηρετήσεων, της διπλωματικής συμμαχίας της Ελλάδας που χρειαζόταν τη Γαλλία για την εδαφική της επέκταση με τη Γαλλία που χρειαζόταν την Ελλάδα για να αποκτήσει πρόσβαση σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του κόσμου. Ο Τρικούπης αξιοποίησε το ζήτημα των Δελφών με εξαιρετική διπλωματία.

Η Γαλλία ήταν η μόνη Μεγάλη Δύναμη που στήριξε σταθερά την ελληνική διεκδίκηση της Θεσσαλίας. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων μετά το Συνέδριο του Βερολίνου το 1878, η Γαλλία υποστήριξε την ελληνική θέση για σύνορα μέχρι τον ποταμό Πηνειό, άσκησε πίεση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και λειτούργησε ως αντίβαρο στην πιο επιφυλακτική Βρετανία απέναντι στις ελληνικές εδαφικές διεκδικήσεις. Έτσι, λοιπόν, η Ελλάδα προσάρτησε την περιφέρεια της Θεσσαλίας και τον νομό Άρτας με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης το 1881 και η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή, μετά την επίσημη παραχώρηση του δικαιώματος, το 1891-1903 πραγματοποίησε την «Μεγάλη Ανασκαφή» στους Δελφούς, ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά έργα της εποχής.

 

Πώς οι ανασκαφές έγιναν εργαλείο διεθνούς πολιτικής

Στα τέλη του 19ου αιώνα η Ευρώπη ζούσε μια «αρχαιολογική διπλωματία». Οι Μεγάλες Δυνάμεις ανταγωνίζονταν για το ποια θα «κατακτήσει» τα μεγάλα ιερά της Αρχαιότητας. Η κατοχή ή η ανασκαφή ενός μεγάλου αρχαιολογικού χώρου ενίσχυε το διεθνές κύρος ενός κράτους, λειτουργούσε ως απόδειξη πολιτισμικής ανωτερότητας και παρήγαγε τεράστιο συμβολικό κεφάλαιο. 

Η Ελλάδα αξιοποίησε την Αρχαιότητα ως διαπραγματευτικό όπλο. Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος δεν είχε στρατιωτική ισχύ, ήταν όμως ο μοναδικός κληρονόμος της αρχαίας κληρονομιάς. Η παραχώρηση δικαιωμάτων ανασκαφής δημιουργούσε συμμαχίες, εξασφάλιζε διπλωματική υποστήριξη και ενίσχυε τη διεθνή θέση της χώρας.

           Η Γαλλία επιδίωκε τους Δελφούς ως σύμβολο πολιτισμικής ηγεμονίας, ως μέσο ενίσχυσης της πολιτισμικής της επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο και προβολής της γαλλικής επιστήμης και ως αντίβαρο στη γερμανική αρχαιολογική δόξα και ισχύ λόγω των ανασκαφών την στην αρχαία Ολυμπία. Η Γαλλία ασκούσε πολιτισμική επιρροή μέσω εκπαίδευσης και γαλλικής γλώσσας.

            Οι συστηματικές ανασκαφές στην Αρχαία Ολυμπία, έναν από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους παγκοσμίως, ξεκίνησαν από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο (1875-1881), που αποκάλυψαν την κοιτίδα των Ολυμπιακών Αγώνων και το ιερό της Άλτεως. Σημαντικά ευρήματα είναι: η Νίκη του Παιωνίου, ο Ερμής του Πραξιτέλους, ναός του Διός. Η μεγάλη ανασκαφή της Ολυμπίας ανέδειξε τη γερμανική επιστημονική υπεροχή, δημιούργησε δεσμούς ανάμεσα σε Γερμανούς και Έλληνες αρχαιολόγους, ενίσχυσε την παρουσία της γερμανικής μεθοδολογίας στην ελληνική εκπαίδευση. Η Ολυμπία έγινε σύμβολο γερμανικής επιστημονικής ισχύος.

          Το Ηνωμένο Βασίλειο είχε αποκτήσει πρόσβαση και μελέτη σε σημαντικές θέσεις, αλλά χωρίς αποκλειστικότητα. Τις μεγάλες αρπαγές, άλλωστε, τις είχε κάνει νωρίτερα στον Παρθενώνα, στην αρχαία Φιγάλεια (πόλη της αρχαίας Αρκαδίας, στην επικράτεια της οποίας βρισκόταν ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα). Η Βρετανία δεν έλαβε «μεγάλο» νέο χώρο, διατήρησε, όμως, πολιτισμική επιρροή μέσω μουσείων, εκπαίδευσης και εμπορίου.

Η ιταλική αρχαιολογία λειτουργούσε περισσότερο ως εργαλείο αποικιακής πολιτικής, με ανταγωνιστική επιρροή στα Βαλκάνια και στο Αιγαίο. Η Ιταλία πραγματοποίησε ανασκαφές στα Δωδεκάνησα (μετά το 1912, εκτός ελληνικού κράτους τότε).