ΤσικνοΠέμπτη, οι απαρχές της στην Αρχαία Ελλάδα

 Η Τσικνοπέμπτη, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα στο πλαίσιο των Αποκριών και της ορθόδοξης παράδοσης, είναι σχετικά νεότερο έθιμο. Ωστόσο, οι ρίζες της φτάνουν πολύ βαθύτερα και αυτό είναι το ενδιαφέρον σημείο. Το έθιμο της κρεατοφαγίας, του καπνού και του συλλογικού γλεντιού την περίοδο πριν από τη νηστεία συνδέεται με τις βακχικές γιορτές. 

Μια πρώτη μορφή του εθίμου εντοπίζεται στην Αρχαϊκή και Κλασική περίοδο (6ος-4ος αι. π.Χ.) με τις βακχικές και διονυσιακές γιορτές της αρχαίας Ελλάδας και Ρώμης. Οι γιορτές αυτές περιλάμβαναν φαγοπότι, κρασί, θυσίες ζώων και δημόσια γλέντια, με έντονο στοιχείο της «τσίκνας» από το ψημένο κρέας. Το έθιμο των αιματηρών θυσιών μπορεί να ερμηνευτεί ως μία κυνηγετική πρακτική που ανάγεται στην Νεολιθική εποχή. Στις θυσίες προς τον Διόνυσο, το κρέας ψηνόταν δημόσια, με έντονη «τσίκνα». Η καύση λίπους είχε τελετουργικό χαρακτήρα: ήταν προσφορά, κάθαρση και συλλογική συμμετοχή.

Άλλα βασικά χαρακτηριστικά των διονυσιακών γιορτών που επιβίωσαν σχεδόν αυτούσια είναι: η μεταμόρφωση και ανατροπή της τάξης Οι άνθρωποι φορούσαν προσωπεία (άνδρες ως σάτυροι, γυναίκες ως μαινάδες), ανέτρεπαν ρόλους, γελοιοποιούσαν την εξουσία. Αυτό είναι ο πυρήνας του καρναβαλιού: η προσωρινή άρση της κοινωνικής ιεραρχίας· κοινό γλέντι και συλλογική έκσταση Το φαγητό, το κρασί και ο χορός λειτουργούσαν ως κοινωνική συγκόλληση. Η κοινότητα «ξαναγεννιόταν» μέσα από την υπερβολή· εποχικότητα τέλος χειμώνα - αρχή άνοιξης.

Συνεχίζονται οι διονυσιακές τελετουργίες στη Ρωμαϊκή εποχή. Οι ρωμαϊκές Bacchanalia και άλλες ανοιξιάτικες γιορτές διατήρησαν το μοτίβο της κρεατοφαγίας και της τελετουργικής καύσης λίπους, που αργότερα πέρασε σε λαϊκά έθιμα της Ύστερης Αρχαιότητας.

Στη Μεσαιωνική και Νεότερη εποχή το έθιμο ενσωματώνεται στο χριστιανικό εορτολόγιο. Με την καθιέρωση της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, οι ημέρες πριν από τη νηστεία απέκτησαν χαρακτήρα προετοιμασίας και «αποχαιρετισμού» του κρέατος. 

Πώς εντάσσεται η τσικνοπέμπτη στην χριστιανική ορθόδοξη παράδοση

Ο «Λόγος της Απελευθέρωσης» που εκφωνήθηκε από τον Γεώργιο Παπανδρέου στις 18 Οκτωβρίου του 1944

 

Πόσοι, άραγε, έχουν προσέξει και  διαβάσει αυτή  την μαρμάρινη πλάκα,

τοποθετημένη στη δεξιά πλευρά της εισόδου του...

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, 3 Απριλίου 1870 - 4 Φεβρουαρίου 1843

Museum

     Ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν μόνο οπλαρχηγός· ήταν ο μόνος Έλληνας της Επανάστασης του 1821  που διέθετε συνεκτική στρατηγική θεωρία, διαμορφωμένη από εμπειρία δεκαετιών στον Μοριά, γνώση της οθωμανικής διοίκησης και βαθιά κατανόηση της ψυχολογίας του λαού. 

    Θεωρείται ο πραγματικός Στρατηγός της Επανάστασης, ο οποίος λειτούργησε σε τετραεπίπεδο σύστημα ‒επιχειρησιακό, στρατηγικό, πολιτικό, ψυχολογικό.

Στρατηγική άμυνας με ενεργητικά στοιχεία.

Βασική στρατηγική αρχή: «Ο Μοριάς είναι κάστρο»

Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβανόταν την Πελοπόννησο ως φυσικό οχυρό. Η στρατηγική του στηριζόταν σε τρεις πυλώνες: στενά - κλεισούρες - ορεινά περάσματα. Επομένως, η μάχη θα δινόταν εκεί όπου ο αντίπαλος δεν μπορούσε να αναπτύξει υπεροχή δυνάμεων (π.χ. ιππικό).

Φθορά αντί μετωπικής σύγκρουσης. Δεν επιδίωκε «μάχες αποφασιστικής αναμέτρησης» αλλά διαρκή αποδυνάμωση του αντιπάλου.

Χρόνος ως όπλο. Κάθε μέρα που περνούσε, ο Αιγύπτιος Ιμπραήμ απομακρυνόταν από τις βάσεις του και παράλληλα οι Μεγάλες Δυνάμεις ετοιμάζονταν για επέμβαση και υποστήριξη των Ελλήνων.

Επιχειρησιακή στρατηγική: πώς πολεμούσε

Επιλογή πεδίου μάχης. Ο Κολοκοτρώνης επέβαλλε το πεδίο μάχης: Δερβενάκια, Βαλτέτσι, Γράνα, Τρίκορφα. Όλα είναι στενά, ορεινά, ακατάλληλα για ιππικό και ιδανικά για ενέδρες.

Αποφυγή σύγκρουσης σε ανοιχτό πεδίο. Έχοντας υπόψη του ότι οι Έλληνες δεν διέθεταν τακτικό στρατό, ενώ ο αντίπαλος είχε πειθαρχημένο πεζικό και ιππικό, η στρατηγική του Κολοκοτρώνη ήταν ασύμμετρη αναμέτρηση, πριν ακόμη επινοηθεί ο όρος.

Χτύπημα γραμμών ανεφοδιασμού. Κάψιμο αποθηκών και τροφών προκειμένου να μην βρίσκει ο Ιμπραήμ τροφοδοσία για τον στρατό του, χτύπημα σε μικρά οθωμανικά αποσπάσματα, αποφυγή της «μεγάλης μάχης».  Ήταν στρατηγική φθοράς και εξάντλησης.

Στρατηγική απέναντι στον Ιμπραήμ: «Να μην έχει πού να σταθεί». Ο Ιμπραήμ ήθελε να καταλάβει πόλεις, να ελέγξει κάμπους, να επιβάλει προσκύνημα στην Πελοπόννησο.  Ο Κολοκοτρώνης απάντησε με τρεις κινήσεις άδειασμα χωριών, κρύψιμο τροφίμων μεταφορά πληθυσμών στα βουνά. Έτσι, από όπου περνούσε ο Ιμπραήμ έβρισκε καμένο και έρημο χώρο

Πολιτική στρατηγική: Ο Κολοκοτρώνης ως «ρυθμιστής»· είχε τη σπάνια ικανότητα  να συνδέει στρατιωτική και πολιτική στρατηγική. Έχοντας στρατηγικό στόχο συμμαχούσε με βάση την ανάγκη, όχι την ιδεολογία· συνεργάστηκε με προκρίτους όταν χρειαζόταν, με νησιώτες, με Φαναριώτες -δεν επέλεγε «στρατόπεδο». Αντιλαμβανόταν το εσωτερικό και το διεθνές περιβάλλον. Δηλαδή, ότι  η Επανάσταση δεν θα μπορούσε να επικρατήσει χωρίς εξωτερική βοήθεια, και ότι οι χριστιανικές μεγάλες ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες (Ρωσίας, Γαλλίας, Αγγλίας) θα συνδράμουν στρατιωτικά αν και εφόσον ο Αγώνας αντέξει. Άρα, η στρατηγική του ήταν να κρατήσει τον Αγώνα ζωντανό μέχρι την ευρωπαϊκή παρέμβαση.

Ψυχολογική στρατηγική: Ηγεσία σε συνθήκες κατάρρευσης. Ο Κολοκοτρώνης διέθετε εξαιρετική κατανόηση της ψυχικής κατάστασης των μαζών. Με το στρατηγικό μήνυμα «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους»  ενοχοποιούσε το οθωμανικό προσκύνημα. Επανέφερε την πειθαρχία με τη στοχοποίηση, όχι απλών χωρικών, αλλά προσκυνημένων οπλαρχηγών. Με τη σωστή διαχείριση φόβου, αντί να τιμωρεί μαζικά, επέλεγε χειρουργικά χτυπήματα για να αποτρέψει την κατάρρευση του Αγώνα χωρίς να προκαλέσει εξέγερση εναντίον του. Παράλληλα με τη συνεχή  παρουσία του στα βουνά, ενίσχυε το ηθικό των Ελλήνων,  παρουσία που λειτουργούσε και ως σύμβολο συνέχειας.  Επιπλέον δημιούργησε το αφήγημα που λειτουργούσε ως ψυχικό ανάχωμα στους απελπισμένους τότε χριστιανούς: «Ο Θεός υπέγραψε την ελευθερία της Ελλάδος και δεν παίρνει την υπογραφή Του πίσω». 

Η φράση «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» 

πέρασε στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων 

ως κάλεσμα αντίστασης στη προδοσία ή/και την υποταγή

Ο όρος «προσκυνοχάρτια» συνδέεται άμεσα με την κρίσιμη στιγμή του Αγώνα (1825-1827), όταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αντέδρασε αποφασιστικά στο μαζικό «προσκύνημα» προς τον Ιμπραήμ Πασά.

        Τα «προσκυνοχάρτια» ήταν έγγραφα υποταγής που ζητούσε ο Ιμπραήμ από τα χωριά της Πελοποννήσου (1825-1827). Έλληνες χωρικοί και οπλαρχηγοί υπέγραφαν δηλώνοντας, με αυτόν τον τρόπο, πίστη στον μουσουλμάνο Ιμπραήμ για να γλιτώσουν από τη μανία του. Όποιος υπέγραφε, θεωρούνταν προσκυνημένος και λάμβανε προσωρινή προστασία από τις αιγυπτιακές δυνάμεις. Η πρακτική εξαπλώθηκε γρήγορα, ιδιαίτερα μετά την πτώση και την Έξοδο του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826), και την έλλειψη οργανωμένης ελληνικής άμυνας στη Βόρεια Πελοπόννησο.

        Ο Κολοκοτρώνης εκτιμώντας ότι το «προσκύνημα» (παράδοση στην πραγματικότητα) απειλούσε να καταστρέψει την Επανάσταση, δημιούργησε επαναστατική τρομοκρατία («φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους») στους Έλληνες, στους ίδιους Έλληνες που ασκούσε ο Ιμπραήμ ψυχολογική πίεση-φόβο.  Έστειλε επιστολές σε χωριά και οπλαρχηγούς, δηλώνοντας ότι όποιος δεν επιστρέψει στον Αγώνα και συνεχίσει να συνεργάζεται με τον Ιμπραήμ θα αντιμετωπίσει «φωτιά και τσεκούρι». Η φράση καταγράφεται ήδη από το 1822 και επανεμφανίζεται το 1826, όταν η κατάσταση ήταν δραματική. Με εντολή του Κολοκοτρώνη, ο Δημήτρης Νενέκος, ο οποίος είχε προσκυνήσει και πολεμούσε πλέον στο πλευρό του Ιμπραήμ, εκτελέστηκε από τον Σαγιά, γεγονός που διέλυσε το κύμα προσκυνημάτων και αναζωπύρωσε την αντίσταση των Ελλήνων.

Η σκέψη του Κολοκοτρώνη συνομιλεί 

με αυτήν του Clausewitz, του Sun Tzu 

και τη σύγχρονη θεωρία ασύμμετρης δράσης

Παρ' όλο που δεν είχε διαβάσει τις θεωρίες τους λειτουργούσε με αρχές που σήμερα θεωρούνται κλασικές.

Κολοκοτρώνης & Clausewitz

Κεντρική ιδέα: ο πόλεμος ως πολιτική με άλλα μέσα.
Ο Clausewitz υποστηρίζει ότι ο πόλεμος είναι συνέχεια της πολιτικής. Ο Κολοκοτρώνης το εφαρμόζει έμπρακτα αφού συνδέει στρατιωτικές κινήσεις με πολιτικούς στόχους· στόχος του δεν ήταν «να νικήσει τον Ιμπραήμ», αλλά να κρατήσει τον Αγώνα ζωντανό μέχρι την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων.
Το ηθικό ως αποφασιστικός παράγοντα: Clausewitz: «Το ηθικό είναι στο υλικό όπως τρία προς ένα». Κολοκοτρώνης: «Ο Θεός υπέγραψε την ελευθερία της Ελλάδος…».
Ο χρόνος ως στρατηγικό όπλο: Clausewitz: η φθορά και η αντοχή είναι μορφές ισχύος. Κολοκοτρώνης: «Αν κρατήσουμε, θα σωθούμε».
Σύγκλιση: Και οι δύο βλέπουν τον πόλεμο ως σύστημα όπου πολιτική, ηθικό και χρόνος είναι πιο κρίσιμα από την αριθμητική ισχύ.

Κολοκοτρώνης & Sun Tzu

Μανιάτισσες πολέμησαν εναντίον στρατιάς του Ιμπραήμ, Μάχη του Δυρού, 1826

 Ηρωίδα Μανιάτισσα, γλυπτό,
φιλοτεχνήθηκε από τον  Πέτρο Γεωργαρίου.
Μανιάτικα Πειραιάς,  2021

οι «Αμαζόνες του Δυρού»

Μανιάτικο μοιρολόι

Εύγε σας, με τα εύγε σας, γυναίκες άντρες γίνατε,

σαν αντρειωμένες κρούετε, σαν Αμαζόνες μάχεστε.

                                                                                            

 

Όταν η πραγματικότητα ξεπερνά τον μύθο. Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά και λιγότερο γνωστά επεισόδια της Ελληνικής Επανάστασης (1821) με τις  Μανιάτισσες σε πρωταγωνιστικό ρόλο.

          Την άνοιξη του 1826 ο Ιμπραήμ πασάς (1789-1848) είχε ήδη καταστρέψει μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου. Η Μάνη ήταν ο τελευταίος μεγάλος θύλακας που αντιστεκόταν. Η περιοχή ήταν δύσβατη, με ισχυρή πολεμική παράδοση και με πληθυσμό που δεν είχε ποτέ υποταχθεί στους Οθωμανούς. Ο Ιμπραήμ εκτιμούσε ότι μια αιφνιδιαστική ναυτική απόβαση στον Όρμο του Δυρού, στην ανατολική Μάνη, θα έσπαζε την αντίσταση.

        Τη νύχτα της 21ης προς την 22α Ιουνίου του 1826, αιγυπτιακές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στον όρμο του Δυρού με σκοπό να κινηθούν προς την Αρεόπολη και να καταλάβουν τη Μάνη από τα νώτα. Οι περισσότεροι Μανιάτες άνδρες έλειπαν σε πολεμικές επιχειρήσεις (στη Βέργα, στον Πολυάραβο) και η Μάνη ήταν σχεδόν αφύλακτη. Έτσι, όταν οι Τουρκοαιγύπτιοι αποβιβάστηκαν στον όρμο, οι γυναίκες της Χαριάς, της Δρυάλου, του Πύργου, αγρότισσες, μητέρες, ηλικιωμένες, κορίτσια μαζί με ηλικιωμένους και εφήβους προκειμένου να υπερασπιστούν τον τόπο τους όρμησαν εναντίον τους, με ό,τι είχαν στα χέρια τους ‒δρεπάνια, τσεκούρια, μαχαίρια, πέτρες, ξύλα, νύχια. Η εικόνα ήταν πρωτοφανής: μια άτακτη αλλά αποφασισμένη «στρατιά» γυναικών όρμησε κατά των εχθρών, φωνάζοντας πολεμικές ιαχές και χτυπώντας με όλη τη δύναμη της απελπισίας και της οργής.

Η αιφνιδιαστική και αποφασιστική αντεπίθεση των Μανιατισσών δημιούργησε σύγχυση στις γραμμές των Τουρκοαιγυπτίων, τους ανάγκασε να υποχωρήσουν προς την ακτή, έπεσαν στη θάλασσα για να σωθούν. Εν τω μεταξύ, οι Μανιάτες που έσπευσαν από τα γύρω χωριά ενίσχυσαν την αντεπίθεση. Η απόβαση απέτυχε πλήρως. Η Μάχη του Δυρού ότι μόνον απέτρεψε την καθυπόταξη της περιοχής αλλά κράτησε 'ζωντανή' την Επανάσταση, η οποία βρισκόταν εκείνη την περίοδο σε πολύ δύσκολη θέση.

Το σπάνιο ιστορικό παράδειγμα μαζικής συμμετοχής γυναικών σε μάχη σώμα με σώμα, μαρτυρά  και την πολεμική παράδοση της Μάνης στην οποία οφειλόταν η διατήρηση της αυτονομίας της.

Οι Μανιάτισσες είναι το σύμβολο της φράσης: «Και οι πέτρες πολεμούν στη Μάνη».

Ο Τάραντας, η αποικία της αρχαίας Σπάρτης στην Ιταλία, επηρέασε τον δυτικό Ελληνισμό

               Ο Τάραντας ως «πρωτεύουσα» της Μεγάλης Ελλάδας

Ήταν η μοναδική αποικία που ίδρυσαν οι Σπαρτιάτες, τον 8ο αιώνα π.Χ. από τους Παρθενίες (μια κοινωνική ομάδα που είχε αποκλειστεί από τα πλήρη πολιτικά δικαιώματα στη Σπάρτη και εξορίστηκε) που ίδρυσαν την αποικία Τάρας στην Κάτω Ιταλία.

Ο Τάραντας εξελίχθηκε σε μία από τις ισχυρότερες πόλεις της Magna Graecia, λειτουργώντας ως κέντρο ελληνικής γλώσσας και παιδείας, κόμβος εμπορίου ανάμεσα σε Ελλάδα, Ιταλία και Σικελία και σημείο διάδοσης ελληνικών θεσμών και τεχνών στη Δύση.  Η σπαρτιατική ταυτότητα του Τάραντα επιβίωσε για αιώνες στα ονόματα, στη χρήση του γράμματος Λ (Λακεδαίμων) σε λακωνικό νόμισμα, στις λατρείες και θεότητες κοινές με τη Σπάρτη (π.χ. Απόλλων Υακίνθιος), στα σύμβολα, στη στρατιωτική πειθαρχία και στρατιωτική οργάνωση. Ακόμη και μετά την κατάκτηση από τους Ρωμαίους, η πόλη διατήρησε ελληνικό χαρακτήρα. Η πόλη λειτούργησε ως πολιτιστικός πολλαπλασιαστής για τον ελληνισμό της Κάτω Ιταλίας ως προκεχωρημένο φυλάκιο του ελληνισμού στη Δύση

Ναυτική και εμπορική δύναμη

Ο Τάραντας είχε ένα από τα ισχυρότερα ναυτικά της Δύσης. Αυτό επέτρεψε την προστασία των ελληνικών πόλεων της περιοχής, την ανάπτυξη εμπορικών δικτύων που μετέφεραν ελληνικά προϊόντα, ιδέες και τεχνογνωσία, την οικονομική άνθηση πολλών μικρότερων ελληνικών αποικιών. Με άλλα λόγια, ο Τάραντας ήταν οικονομικός κινητήρας του δυτικού ελληνισμού.

Πολιτιστική ακτινοβολία

Η πόλη έγινε κέντρο τέχνης (μεγάλη παραγωγή κορινθιακής και αττικής κεραμικής), μουσικής και ποίησης, φιλοσοφίας (ο Αρχύτας ο Ταραντίνος, μαθηματικός και φίλος του Πλάτωνα). Ο Αρχύτας, ειδικά, έκανε τον Τάραντα πνευματικό φάρο της Δύσης.

 

Στρατιωτική προστασία του ελληνισμού

Ο Τάραντας συχνά αναλάμβανε τον ρόλο του προστάτη των ελληνικών πόλεων της Ιταλίας αλλά και συχνά ζητούσε βοήθεια από την Ελλάδα όταν απειλούνταν από ιταλικά φύλα (Λουκανούς, Μεσσάπιους) ή από Ρωμαίους. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι η πρόσκληση στον Πύρρο της Ηπείρου (280 π.Χ.) ήταν μια προσπάθεια (Πύρρειοι Πόλεμοι) να σωθεί ο ελληνισμός της Δύσης από την ανερχόμενη Ρώμη. Παρ' ότι η Σπάρτη δεν επενέβη άμεσα, ο Τάραντας θεωρούνταν αδελφή πόλη και μέρος του ευρύτερου σπαρτιατικού κόσμου.

 

Σπαρτιατική ταυτότητα και πολιτική επιρροή

Ως σπαρτιατική αποικία, ο Τάραντας μετέφερε στη Δύση στοιχεία της λακωνικής πειθαρχίας, διατήρησε σπαρτιατικές λατρείες και θεσμούς, λειτούργησε ως πολιτιστικός σύνδεσμος ανάμεσα στη Σπάρτη και τη Μεγάλη Ελλάδα. Αυτό ενίσχυσε την αίσθηση κοινής ελληνικής ταυτότητας σε μια περιοχή μακριά από τον ελλαδικό χώρο.

Κληρονομιά στη ρωμαϊκή εποχή

Ακόμη και μετά την κατάκτηση από τους Ρωμαίους ο Τάραντας παρέμεινε ελληνόφωνη πόλη, διατήρησε ελληνικά ήθη, τέχνες και λατρείες, αποτέλεσε κέντρο διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού στη Ρώμη. Πολλοί Ρωμαίοι λόγιοι και πολιτικοί σπούδασαν ή επηρεάστηκαν από τον ελληνικό πολιτισμό του Τάραντα.

 

ΚΙΜΩΝ, υπερσύγχρονη φρεγάτα Bellarra, 15 Ιανουαρίου 2026

 Θεμιστοκλής: Έχουμε γη και πατρίδα όταν έχουμε πλοία στη θάλασσα.

φωτογραφία: ΥΕΘΑ

Η φρεγάτα Κίμων είναι η πρώτη υπερσύγχρονη ελληνική Belharra (FDI HN) που εντάχθηκε επίσημα στον Στόλο στις 15 Ιανουαρίου 2026, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για το Πολεμικό Ναυτικό και την αεράμυνα περιοχής της Ελλάδας. Πρόκειται για πλοίο 6ης γενιάς με κορυφαίες δυνατότητες αντιαεροπορικής, ανθυποβρυχιακής και επιφανειακής άμυνας.

⚓ Τι είναι η φρεγάτα Κίμων (F-601)

Τύπος: FDI HN Belharra

Εκτόπισμα: ~4.500 τόνοι

Μήκος: ~122 μ. | Πλάτος: 18 μ.

Πλήρωμα: 128 άτομα

Ναυπήγηση: Naval Group, Λοριάν Γαλλίας

Άφιξη στην Ελλάδα: 15 Ιανουαρίου 2026, Ναύσταθμος Σαλαμίνας

 Η πρώτη νεότευκτη φρεγάτα μετά από 26 χρόνια έχει στρατηγική σημασία για την Ελλάδα, καθώς δίνει στο ΠΝ αεράμυνα περιοχής, κάτι που δεν υπήρχε μέχρι σήμερα, ενισχύει την αποτροπή στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αποτελεί την πρώτη από τις νέες ελληνικές Belharra, με τις Νέαρχος και Φορμίων να ακολουθούν. Η Κίμων δεν είναι απλώς μια νέα φρεγάτα· είναι το πιο προηγμένο πολεμικό πλοίο που είχε ποτέ η Ελλάδα, με δυνατότητες που αλλάζουν τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή και ανοίγουν μια νέα εποχή για το Πολεμικό Ναυτικό.
        Η υποδοχή της Κίμων ήταν μεγαλοπρεπής και ιδιαίτερα συμβολική: την υποδέχθηκαν η Ολυμπιάς, τριήρης, το Αβέρωφ, θωρηκτό και έξι πλοία του Στόλου, αναδεικνύοντας  τη «συνάντηση» τριών εποχών του ελληνικού ναυτικού: αρχαία τριήρης - πολεμικό θωρηκτό - υπερσύγχρονη φρεγάτα-Belh@rra και συγχρόνως τη διαχρονική ναυτοσύνη των Ελλήνων.
        

Συγκριτική Ανάλυση: Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ NSS‑2025 με NSS‑2022

el.wikipedia.org

Η NSS‑2025 αποτελεί, σύμφωνα με τις αναλύσεις, τη μεγαλύτερη στρατηγική μετατόπιση από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Δεν πρόκειται για “επικαιροποίηση”, αλλά για δομική αλλαγή στον τρόπο που οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στον κόσμο.

1. Φιλοσοφία & Θεμελιώδης Προσανατολισμός

Θέμα	NSS‑2022	NSS‑2025
Ρόλος των ΗΠΑ στον κόσμο	ΗΠΑ ως ηγέτης της διεθνούς τάξης	ΗΠΑ ως επιλεκτικός αρχιτέκτονας ισχύος, όχι παγκόσμιος “επόπτης”
Στόχος στρατηγικής	Προστασία της διεθνούς τάξης, δημοκρατίας, κλίματος	Προστασία μόνο ζωτικών εθνικών συμφερόντων: κυριαρχία, σύνορα, οικονομία, ταυτότητα
Ιδεολογική βάση	Φιλελεύθερη διεθνιστική	Ρεαλιστική – κυριαρχία, ισχύς, οικονομικός εθνικισμός

2. Ορισμός Εθνικών Συμφερόντων

NSS‑2022

• Ευρεία αντίληψη συμφερόντων.
• Προώθηση δημοκρατίας.
• Κλιματική αλλαγή ως υπαρξιακή απειλή.
• Παγκόσμια σταθερότητα ως αμερικανική ευθύνη.

NSS‑2025

• Στενός, “σκληρός” ορισμός ζωτικών συμφερόντων:
• προστασία συνόρων,
• οικονομική/ενεργειακή ασφάλεια,
• βιομηχανική ισχύς,
• πολιτιστική συνοχή.
• Απόρριψη της ιδέας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να “διαχειρίζονται τον κόσμο”.

Συμπέρασμα: Η NSS‑2025 εγκαταλείπει τον παγκοσμιοποιημένο ορισμό συμφερόντων και υιοθετεί έναν εθνικιστικό-ρεαλιστικό.

3. Περιφερειακές Προτεραιότητες

Δυτικό Ημισφαίριο

• 2022: Περιορισμένη αναφορά.
• 2025: Πρώτη προτεραιότητα. Επαναφορά της Μονορόειας Δοξασίας. Αποτροπή κινεζικής/ρωσικής επιρροής.

Ευρώπη

• 2022: Κεντρικός πυλώνας της στρατηγικής. Ενίσχυση ΝΑΤΟ.
• 2025: Ευρώπη υποβαθμίζεται σε περιφερειακό πάροχο ασφάλειας· οι ΗΠΑ κρατούν μόνο τα “υψηλής τεχνολογίας” εργαλεία αποτροπής.

Ασία – Κίνα

• 2022: Κίνα ως “ολοκληρωτικός ανταγωνιστής”.
• 2025: Κίνα ως μοναδικός στρατηγικός ανταγωνιστής. Συμπίεση όλων των άλλων προτεραιοτήτων γύρω από αυτήν.

Μέση Ανατολή

• 2022: Σταθεροποίηση, συνεργασίες, αποφυγή κενών ισχύος.
• 2025: Ελάχιστη εμπλοκή, μόνο αντιτρομοκρατία και ενέργεια.

Αφρική

• 2022: Ανάπτυξη, κλίμα, δημοκρατία.
• 2025: Μόνο όπου υπάρχουν άμεσα συμφέροντα.

 4. Μέσα Ισχύος & Στρατιωτική Στάση

Τομέας	NSS‑2022	NSS‑2025
Στρατιωτική παρουσία	Εκτεταμένη, προωθημένη παρουσία	Μείωση προωθημένης παρουσίας· έμφαση σε “υψηλής τεχνολογίας” αποτροπή
Συμμαχίες	Συλλογική ασφάλεια, κοινές αξίες	Συμμαχίες με υποχρεωτική κατανομή βαρών· οι ΗΠΑ ως “επόπτης” και όχι εγγυητής
Οικονομική πολιτική	Παγκοσμιοποίηση, συνεργασία	Οικονομικός εθνικισμός, βιομηχανική αυτάρκεια
Κλίμα	Κεντρικός άξονας	Δεν αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα

5. Στρατηγική Λογική

NSS‑2022

• Η διεθνής τάξη είναι προς όφελος των ΗΠΑ.
• Η αμερικανική ηγεσία είναι απαραίτητη.
• Οι συμμαχίες βασίζονται σε κοινές αξίες.

NSS‑2025

• Η διεθνής τάξη δεν είναι αυτοσκοπός.
• Η ηγεσία είναι επιλεκτική και εργαλειακή.
• Οι συμμαχίες είναι συμβολαιακές, όχι αξιακές.

6. Γιατί θεωρείται “στρατηγική ρήξη”

Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSS)

 Δεκέμβριος 2025                                         

Great Seal of the United States

Η National Security Strategy είναι το βασικό έγγραφο που παρουσιάζει το πώς η εκάστοτε αμερικανική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τον κόσμο, ποιες απειλές θεωρεί κρίσιμες και πώς σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία ισχύος της (στρατιωτικά, οικονομικά, διπλωματικά) για να προστατεύσει τα εθνικά συμφέροντα. Η πιο πρόσφατη στρατηγική (Δεκέμβριος 2025) παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές σε σχέση με προηγούμενες.

  

Κεντρικές αρχές της νέας στρατηγικής

1. Επιστροφή στον “σκληρό” ορισμό των εθνικών συμφερόντων

Η στρατηγική απορρίπτει την ιδέα της μόνιμης αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας και επικεντρώνεται σε έναν πιο περιορισμένο, ρεαλιστικό ορισμό των συμφερόντων των ΗΠΑ.

2. Προτεραιότητα στην εσωτερική ασφάλεια

Η προστασία των συνόρων, η μετανάστευση, η καταπολέμηση του εγκλήματος και η ενίσχυση της οικονομικής βάσης θεωρούνται θεμέλια της εθνικής ισχύος.

3. Επαναφορά της Δοξασίας Μονρόε (Monroe Doctrine)

Η Λατινική Αμερική αντιμετωπίζεται ως “στρατηγική αυλή” των ΗΠΑ, με έμφαση στην αποτροπή εξωηπειρωτικών δυνάμεων όπως η Κίνα.

4. Επιλεκτική παγκόσμια εμπλοκή

Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι δεν θα αναλαμβάνουν πλέον “παγκόσμια βάρη” χωρίς άμεση σύνδεση με τα εθνικά συμφέροντα.

Περιφερειακές προτεραιότητες

Δυτικό Ημισφαίριο

Απόλυτη προτεραιότητα.

Έλεγχος μετανάστευσης, ναρκωτικών, εγκληματικών δικτύων.

Αποτροπή κινεζικής και ρωσικής επιρροής.

Ευρώπη

Πίεση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή “αυτονομία” στην άμυνα.

Αναγνώριση ότι η ασφάλεια της Ευρώπης απαιτεί και διάλογο με τη Ρωσία.

Για πρώτη φορά τίθεται υπό αμφισβήτηση η επέκταση του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με δηλώσεις Λαβρόφ.

Ασία

Αντιμετώπιση της Κίνας ως κύριου στρατηγικού ανταγωνιστή.

Ενίσχυση συμμαχιών στον Ινδο-Ειρηνικό.

Μέση Ανατολή

Περιορισμός άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής.

Εστίαση στην αντιτρομοκρατία και την ενεργειακή ασφάλεια.

Αφρική

Στοχευμένη εμπλοκή μόνο όπου υπάρχουν άμεσα αμερικανικά συμφέροντα.

 Μέσα ισχύος που προτάσσονται

Η "παγίδα" του Θουκυδίδη

Αποδομώντας την Παγίδα του Θουκυδίδη

Αθανάσιος Πλατιάς - Βασίλειος Τρίγκας

Αθήνα 2023

[...]

Η παραχάραξη του έργου του Θουκυδίδη έχει μακρά ιστορία. Υποστηρίζουμε ότι κανένα άλλο κλασικό κείμενο διεθνών σχέσεων ‒που μάλιστα έχει τραβήξει την προσοχή σημαντικών ηγετών όπως για παράδειγμα ο σημερινός Πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα‒ δεν έχει διαβαστεί τόσο μεροληπτικά και δεν έχει παρουσιαστεί τόσο επιλεκτικά και με τέτοια συχνότητα όσο η Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη. Το έργο του Θουκυδίδη, αν και μνημονεύεται εκτενώς, δυστυχώς δεν διαβάζεται προσεκτικά. […] Συχνά δε, ο  Θουκυδίδης γίνεται το εύκολο θύμα της επιβεβαιωτικής μεροληψίας ‒ της τάσης δηλαδή να εστιάζουμε σε κάτι μονόπλευρα και να αντλούμε πληροφορίες επιλεκτικά με τρόπο που απλά να επιβεβαιώνει τα επιχειρήματά μας. Δεν είναι λίγοι λοιπόν οι σύγχρονοι αναλυτές που έχουν συχνά απομονώσει επιλεκτικά αποσπάσματα του έργου του Θουκυδίδη για να τα ερμηνεύσουν μέσα από το πρίσμα των αναγκών της εποχής τους. (σελ. 22-23)

[…]

Ο Γκράχαμ Άλισον ανήκει σε αυτή την κατηγορία των αναλυτών που έχουν χρησιμοποιήσει επιλεκτικά και έχουν παρερμηνεύσει το έργο του αρχαίου ιστορικού οδηγώντας τους αναγνώστες τους, μεταξύ αυτών και πολιτικών που κατέχουν θέσεις ευθύνης, σε λανθασμένους και επικίνδυνους παραλληλισμούς μεταξύ του Πελοποννησιακού Πολέμου και των σύγχρονων σινο-αμερικανικών σχέσεων. Σύμφωνα με τον Άλισον, η «παγίδα» του Θουκυδίδη καθιστά τον πόλεμο μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ εξαιρετικά πιθανό όχι γιατί οι δύο αντίπαλοι τον επιζητούν συνειδητά αλλά επειδή αναπτύσσεται μεταξύ τους μια ανεξέλεγκτη δυναμική που οδηγεί στην «απώλεια του ελέγχου», εν συνεχεία στην «ακούσια κλιμάκωση» και τελικά στην τραγική πολεμική σύγκρουση. (σ. 24)

[…]

Η ακούσια κλιμάκωση βρίσκεται το επίκεντρο της «παγίδας του Θουκυδίδη» του Γκράχαμ Άλισον. Ο υποτιθέμενος αιτιολογικός μηχανισμός είναι εύκολα κατανοητός: αμφότερες οι πλευρές επιθυμούν να αποφύγουν τον πόλεμο αλλά κατά τραγικό τρόπο αδυνατούν να το κάνουν. Καθώς η πρωτοκαθεδρία του συστήματος αλλάζει με την ισχύ να μετατοπίζεται από τον κυρίαρχο ηγεμόνα στον αναδυόμενο ηγεμόνα, ο πόλεμος ξεσπά αναπόφευκτα παρόλο που τα αντίπαλα κράτη λαμβάνουν όλες τις προφυλάξεις για τον αποτρέψουν. Η βάση αυτή της απόλυτα δομικής ερμηνείας, σύμφωνα με τον Άλισον, εντοπίζεται στην παράγραφο 23 του πρώτου βιβλίου της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου η οποία αναφέρει: «Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμονίους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν».* Ωστόσο, στη μετάφραση στην οποία παραπέμπει ο Άλισον, αυτή του Crawley, το εν λόγω πασίγνωστο απόσπασμα έχει αποδοθεί ανακριβώς ως, «η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη κατέστησαν αυτόν τον πόλεμο αναπόφευκτο». Η μετάφραση αυτή οδηγεί συνεπώς σε παρερμηνείες. Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφερθεί ότι η πρώτη αγγλική μετάφραση της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου από τον πολιτικό φιλόσοφο Τόμας Χομπς, το 1634, βρίσκεται πολύ εγγύτερα στο αρχαίο κείμενο αποδίδοντας την αρχαία λέξη «αναγκάσαι» με τον όρο «necessity», αντί για τον όρο «inevitability» (αναπόφευκτο) που χρησιμοποίησε ο μεταφραστής που επέλεξε ο Άλισον. Το αναπόφευκτο παραπέμπει σε μηχανιστικά και ντετερμινιστικά αποτελέσματα, όπου ο ανθρώπινος παράγοντας (human agency) δεν έχει ουδεμία παρεμβολή και οι ηγέτες αποτελούν τραγικές φιγούρες ανίκανες να αλλάξουν τη ροή των γεγονότων. Αντιθέτως η λέξη «ανάγκη» παραπέμπει σε δράση αλλά αυτό από μόνο του δεν καθορίζει αυτόματα το είδος της δράσης. Έτσι προκύπτει η σημασία της στρατηγικής επιλογής. (σ. 37, 38)

[…]

Η δική μας ερμηνεία διαφέρει ριζικά από αυτή του Άλισον και όσων άλλων αναλυτών κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με την ερμηνεία του. Υποστηρίζουμε ότι ο Πελοποννησιακός Πόλεμος δεν ήταν αποτέλεσμα απρόσωπων συστημικών πιέσεων, ακούσιων επιλογών και «υπνοβασίας». Αντίθετα, θεωρούμε ότι ήταν συνέπεια προσεκτικά μελετημένων αποφάσεων οι οποίες ελήφθησαν από τις ηγεσίες των μεγάλων δυνάμεων της εποχής που είχαν αντικρουόμενους πολιτικούς στόχους. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο πάντα των περιορισμών που θέτει το διεθνές σύστημα στη συμπεριφορά των κρατών, ο Θουκυδίδης δίνει πρωτεύοντα ρόλο στην ηγεσία και στις στρατηγικές επιλογές αυτών των ηγετών. Αυτό επιτρέπει στον Θουκυδίδη να χρησιμοποιήσει το έργο του για να διδάξει την τέχνη της πολιτικής ‒σε όσους αναγνώστες κάνουν τον κόπο να τον διαβάσουν προσεκτικά‒ και να αναδείξει μέσα από την Ιστορία του τη σωφροσύνη ως τη σπουδαιότερη πολιτική αρετή: τη στρατηγική πυξίδα που πρέπει να διέπει τον προσανατολισμό των ηγετών. (σ. 26)

[…]

Παρότι ο Θουκυδίδης θεωρείται ως ο πρώτος στοχαστής που με το έργο του ανέδειξε τη σημασία του διεθνούς συστήματος στις διακρατικές σχέσεις, η θεωρία του αναφορικά με τα αίτια των πολέμων και την ηγεμονική μετάβαση (hegemonic transition) είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική παρά αμιγώς συστημική. Ο Αθηναίος ιστορικός, λοιπόν, δεν είναι όπως τον παρουσιάζει ο Άλισον. Δεν είναι, δηλαδή, ένας τυπικός δομικός ντετερμινιστής που εστιάζει μονοδιάστατα στην ανάλυση του διεθνούς συστήματος. Είναι ένας σύνθετος ρεαλιστής (complex realist) που εξετάζει και τα τρία επίπεδα ανάλυσης των διακρατικών σχέσεων δηλαδή, το διεθνές σύστημα, τις εσωτερικές δομές μιας πολιτείας, και την ηγεσία της. Αντιλαμβάνεται έτσι ότι η μορφή του πολιτεύματος, η ιστορική εμπειρία, η πολιτική κουλτούρα και η εσωτερική πολιτική αποτελούν σημαντικές μεταβλητές που αλληλεπιδρούν δυναμικά με τη δομή του διεθνούς συστήματος, οδηγώντας εν τέλει σε στρατηγικές επιλογές μέσω κρίσιμων αποφάσεων από την πολιτική ηγεσία. (σ. 26)

 

Εξέγερση της μαντίλας στο Ιράν, 2022

 

Σερβίν Χατζιπούρ  φωτό: Wikipedia

 

 

 

 

 

                           

 

 

 

 

 

 

Ο Ιρανός καλλιτέχνης (γεν. 27/03/1997) στις 29 Σεπτεμβρίου 2022 δημοσίευσε το τραγούδι με τίτλο ''Baraye Azadi'' . Πρόκειται για κραυγή, διαμαρτυρία, συμπαράσταση στις γυναίκες αλλά και στους άντρες που μαζικά συμμετέχουν στην "Εξέγερση της μαντίλας" με αφορμή τη θανάτωση της Ιρανής Μαχσά Αμινί. Ο Shervin Hajiadhapour, την επόμενη μέρα της δημοσίευσης του τραγουδιού του συνελήφθη από τις δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν και απελευθερώθηκε στις 04 Οκτωβρίου.

ΓΙΑ τους ανθρώπους (σε παγκόσμιο επίπεδο και όχι μόνο στο Ιράν) που ζητούν, λαχταρούν ελευθερία και δικαίωμα στη ζωή. Αγαθά που στερούνται εξαιτίας της αναλγησίας, της απανθρωπιάς, της ματαιοδοξίας των (κάθε είδους, μικρών ή μεγάλων) εξουσιαστών.

For Freedom

For dancing in the alleys
For terror when kissing
For my sister, your sister, our sisters
For changing rusted minds
For the shame of poverty
For the regret of living and ordinary life
For the dumpster diving children and their wishes
For this dictatorial economy
For this polluted air

For Valiasr and its worn out trees