(Operation Marita) είναι από τα γεγονότα που καθόρισαν δραματικά την πορεία της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1939-1945), του οποίου επίσης επηρέασε την εξέλιξη.
Το όνομα «Επιχείρηση Μαρίτα» ήταν ο κωδικός της γερμανικής πολεμικής επίθεσης και εισβολής (German invasion of Greece) που θα αναπτυσσόταν στην Ελλάδα. Η εκτέλεση του σχεδίου ξεκίνησε στις 9Απριλίου 1941, με στόχο να διασφαλίσει την νότια πλευρά του Άξονα, να βοηθήσει την Ιταλία που είχε αποτύχει στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, να εξασφαλίσει τον δρόμο προς τα Βαλκάνια ώστε να κατευθυνθεί προς τη Σοβιετική Ένωση.
Το πρωί της 6ης Απριλίου 1941, η γερμανική 2η Μεραρχία Πάντ (Panzer), μηχανοκίνητες μονάδες, εμφανίστηκε στην πλατεία Βαρδαρίου της Θεσσαλονίκης. Η επίσημη παράδοση της πόλης και του Τομέα Στρατού της Ανατολικής Μακεδονίας υπογράφηκε στο Γερμανικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης στις 10 Απριλίου 1941. Ακολούθησε στις 20 Απριλίου η υπέρ των Γερμανών συνθηκολόγηση/ανακωχή του Τμήματος Στρατιάς Ηπείρου στο Μέτσοβο, προκειμένου να αποφευχθεί η ολοκληρωτική καταστροφή του ελληνικού στρατού δεδομένης της εισβολής, η οποία υπογράφηκε από τον στρατιωτικό και πολιτικό Γεώργιο Τσολάκογλου (1988-22 Μαΐου 1948) ‒διορισμένο πρωθυπουργό από τις δυνάμεις του Άξονα κατά την περίοδο 1941-1942. Στις 27 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Αθήνα. Με την κατάληψη της Κρήτης την 1η Ιουνίου 1941 ολοκληρώθηκε η τριπλή κατοχή: Γερμανία, Ιταλία, Βουλγαρία. Η Ελλάδα χωρίστηκε σε ζώνες κατοχής, με τη Γερμανία να ελέγχει τις στρατηγικές περιοχές Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κεντρική Μακεδονία, Κρήτη.
Η Ελλάδα είχε ήδη αποκρούσει την ιταλική επίθεση (τον Οκτώβριο του 1940), γεγονός που εξέθεσε την Ιταλία, ενίσχυσε το κύρος των Συμμάχων. Για αυτούς τους λόγους, η Γερμανία αποφάσισε να παρέμβει για να «κλείσει» το μέτωπο. Γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις εισέβαλαν από τη Βουλγαρία (είχε προσχωρήσει στον Άξονα, την 1η Μαρτίου του 1941, δηλαδή 46 μέρες πριν επιτεθούν οι Γερμανοί στην Ελλάδα) και από την Γιουγκοσλαβία, η οποία κατέρρευσε, γεγονός που επέτρεψε στους Γερμανούς την ταχεία εισβολή στην Ελλάδα από τα δυτικά, ενόσω το μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού στρατού ήταν στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Η λεγόμενη Γραμμή Μεταξά (από 21 μόνιμα οχυρά και εκατοντάδες ημιμόνιμα και επιφανειακά, όπως το Ρούπελ, Ιστίμπει, Λύσσε, Νυμφαία) αντιστάθηκε ηρωικά· παρακάμφθηκε, όμως, εξαιτίας της κατάρρευσης του βορειοελλαδικού μετώπου, με αποτέλεσμα οι ελληνικές δυνάμεις να βρεθούν αποκομμένες στην Αλβανία. Στη συνέχεια στις 27 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί στρατιώτες μπήκαν στην Αθήνα. Η τελευταία φάση της γερμανικής επίθεσης στην Ελλάδα που ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941 και έληξε την 1η Ιουνίου του 1941, ήταν η Μάχη της Κρήτης («Επιχείρηση Ερμής»), η πρώτη μεγάλη αερομεταφερόμενη επιχείρηση, μέσω της οποίας οι Γερμανοί κατέλαβαν το νησί από τις συμμαχικές δυνάμεις, αλλά με τεράστιες απώλειες.
Επιχειρησιακά, δεν ήταν απλώς μια εισβολή· ήταν ένας κόμβος όπου τέμνονταν τα σχέδια του Χίτλερ, οι πολεμικές αδυναμίες του Μουσολίνι, η γεωγραφία της Χερσονήσου του Αίμου και η χρονική πίεση λόγω της επικείμενης επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση. Στόχος της Γερμανίας ήταν η σταθεροποίηση του νότιου μετώπου πριν από την επίθεση στην ΕΣΣΔ. Η Γερμανία δεν είχε αρχικά πρόθεση να εμπλακεί στα Βαλκάνια, η ιταλική αποτυχία όμως δημιούργησε κενό ισχύος στα νότια, κίνδυνο για τα πετρέλαια της Ρουμανίας (ζωτικά για τη Βέρμαχτ), πιθανότητα συμμαχικής απόβασης στην Ελλάδα. Η «Μαρίτα» ήταν μια επιχείρηση «αναγκαστικής σταθεροποίησης» -όχι επιλογής, αλλά ανάγκης που προέκυψε.
Στρατηγικής σημασίας για τον Άξονα η καθυστέρηση της Μπαρμπαρόσα. Η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα ολοκληρώθηκε επιτυχώς αλλά, όχι χωρίς κόστος σε χρόνο. Η Μάχη της Κρήτης κόστισε στους Γερμανούς την ελίτ των αλεξιπτωτιστών, οδήγησε τον Χίτλερ να μην ξαναχρησιμοποιήσει μεγάλης κλίμακας αεροαποβάσεις και παράλληλα έδωσε στους Συμμάχους πολύτιμο χρόνο και πληροφορίες. Το νησί μετατράπηκε (turning point) σε πεδίο σκληρής αντίστασης, που άλλαξε τη γραμμική ροή του Πολέμου. Η «Μαρίτα» και η Κρήτη μετατόπισαν χρονικά, από τον Απρίλιο στις 22 Ιουνίου του 1941, την έναρξη της «Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα» (Operation Barbarossa), η οποία όταν εκτελέστηκε παραβίασε το Σύμφωνο Μη Επιθέσεως Μολότοφ - Ρίμπεντροπ (Molotof Ribeentrop). Όταν λοιπόν η Βέρμαχτ έφτασε έξω από τη Μόσχα ήταν λίγο πριν τον βαρύ ρωσικό χειμώνα. Η αντίσταση των Ελλήνων, αν και δεν ήταν ο μόνος λόγος της τελικής γερμανικής ήττας, ήταν ο καταλύτης, ο μαύρος κύκνος.Γεωπολιτική σημασία για τα Βαλκάνια. Η Ελλάδα ήταν για τη Βρετανία προγεφύρωμα, πιθανή βάση αεροπορικών επιδρομών, σημείο πίεσης στα Βαλκάνια. Ήταν η «Μαρίτα» που κατέλυσε το status quo της περιοχής, ενίσχυσε τη γερμανική επιρροή, έθεσε τα θεμέλια για μια τριπλή κατοχή που διέλυσε κοινωνικά και οικονομικά την Ελλάδα. Παρ' όλα αυτά η Ελλάδα μετατράπηκε σε διάδρομο ελέγχου της Ανατολικής Μεσογείου, σε χώρο αντιστασιακής δράσης που απορρόφησε σημαντικούς πόρους του Άξονα, σε κόμβο ανεφοδιασμού για τη Βόρεια Αφρική.
Με μακροϊστορική σημασία. Η Ελλάδα λειτούργησε ως «στρατηγικός περισπασμός». Η γερμανική εμπλοκή στα Βαλκάνια απορρόφησε δυνάμεις, άνοιξε νέα μέτωπα, δημιούργησε μακροχρόνιες υποχρεώσεις κατοχής. Η Ελλάδα εξελίχθηκε σε «στρατηγικό βάλτο» για τη Γερμανία ‒μια μικρή χώρα, αλλά με τεράστιο κόστος διαχείρισης. Η ελληνική αντίσταση στην Ήπειρο και στη Γραμμή Μεταξά ανέτρεψε το αφήγημα του «αήττητου Άξονα», ενίσχυσε το ηθικό των Συμμάχων, δημιούργησε τον απαραίτητο αντιστασιακό θρύλο που επηρέασε την κοινή γνώμη διεθνώς.
👉Συνολική εκτίμηση στρατηγικής σημασίας
Σε αντίθεση με τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, με την Ελλάδα στην πλευρά των νικητών (Αντάντ) που δέχτηκαν τη γερμανική ανακωχή στις 11 Νοεμβρίου 1918, στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η Ελλάδα βρέθηκε υπό γερμανική κατοχή. Για την Ελλάδα η κατοχή από Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους επέφερε βαρύτατες απώλειες, λιμό και παράλληλα αντίσταση. Η ηρωική αντίσταση των Ελλήνων δεν απέτρεψε την ταχεία κατάληψη της χώρας καθυστέρησε ωστόσο την εισβολή της Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση.
Γιατί η Επιχείρηση Μαρίτα πέτυχε επιχειρησιακά, αλλά απέτυχε στρατηγικά; Η Γερμανία κέρδισε στο πεδίο, αλλά έχασε χρόνο, δυνάμεις, ευελιξία και στρατηγική πρωτοβουλία. Η Ελλάδα έγινε το μέτωπο που δεν ήθελε, αλλά έπρεπε να το διαχειριστεί. Η καθυστέρηση στη Μπαρμπαρόσα και η φθορά στην Κρήτη είχαν συνέπειες δυσανάλογες με το όφελος -απομακρύνθηκε η αστραπιαία νίκη (Blitzsieg).
Με άλλα λόγια, η «Επιχείρηση Μαρίτα» είναι κλασικό παράδειγμα τακτικής νίκης που οδηγεί σε στρατηγική ήττα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου