Ματαρόα, το «ταξίδι της ελληνικής διανόησης», Δεκέμβριος 1945

Το «Mataroa» συμβολίζει τη διάσωση ζωών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το Ματαρόα ήταν νεοζηλανδέζικο ωκεανοπόρο επιβατηγό πλοίο, καθελκύστηκε το 1922 στο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας από τη Harland & Wolff· με μήκος 152,5μ., με ταχύτητα 13,5 κόμβοι. Το αρχικό του ήταν όνομα Diogenes. Υπηρέτησε κυρίως σε γραμμές Ευρώπης-Νέας Ζηλανδίας. Διαλύθηκε το 1957.

Έγινε θρυλικό πλοίο για τις ιστορικές αποστολές του 1945. Πρόκειται για μεταφορές επιζώντων του Ολοκαυτώματος (soa): τον Αύγουστο του 1945, μετέφερε 173 παιδιά επιζώντες του Μπούχενβαλντ από τη Μασσαλία στη Χάιφα και αργότερα μετέφερε 1.200 επιζώντες του Μπέργκεν-Μπέλζεν.

 

Ήταν ένα από τα πιο συμβολικά πλοία του 20ού αιώνα για την Ελλάδα, γνωστό για το «ταξίδι της διανόησης», που σημάδεψε την ελληνική πνευματική ιστορία. Στα τέλη του Δεκεμβρίου του 1945, λίγους μήνες μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945), εν μέσω αναταραχών και διώξεων στην Ελλάδα που προκάλεσε η Συμφωνία της Βάρκιζας στις 12 Φεβρουαρίου το 1945, το επιβατηγό πλοίο Ματαρόα αναχώρησε από τον Πειραιά με προορισμό το Τάραντο της Ιταλίας.

            Το Ματαρόα μετέφερε από τον Πειραιά στο Τάραντο, με τελικό προορισμό το Παρίσι, 124 Έλληνες φοιτητές, πολλοί από τους οποίους είχαν ήδη διακριθεί, και έμελλε να διαπρέψουν αργότερα στο εξωτερικό σε τομείς όπως η φιλοσοφία, η αρχιτεκτονική, η λογοτεχνία, η γλωσσολογία και οι τέχνες.  Το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών οργάνωσε το ταξίδι με πρωτοβουλία του διευθυντή του, Οκτάβ Μερλιέ, ο οποίος εξασφάλισε υποτροφίες για νέους και νέες Έλληνες επιστήμονες και καλλιτέχνες ώστε να συνεχίσουν τις σπουδές τους στη Γαλλία.         

        Το ταξίδι διήρκεσε λίγες ημέρες. Από το Τάραντο οι επιβάτες συνέχισαν οδικώς και σιδηροδρομικώς προς τη Γαλλία, όπου εντάχθηκαν σε πανεπιστήμια, σχολές και καλλιτεχνικά εργαστήρια. Για πολλούς, το Ματαρόα σηματοδοτούσε τη "μεγάλη φυγή", που ακολούθησε την απαρχή μιας μακράς παραμονής των ταξιδιωτών στο εξωτερικό, καθώς η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα του Εμφυλίου Πολέμου καθιστούσε την επιστροφή τους δύσκολη ή επικίνδυνη.

Ανάμεσά στους ταξιδιώτες ήταν ο φιλόσοφος ψυχαναλυτής, κοινωνικός θεωρητικός Κορνήλιος Καστοριάδης, ο φιλόσοφος, κοινωνιολόγος Κώστας Αξελός, ο φιλόλογος Εμμανουήλ Κριαράς, ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος, ο αρχιτέκτονας Γιώργος Κανδύλης, ο γλύπτης Κώστας Κουλεντιανός, η συγγραφέας Μιμίκα Κρανάκη, ο αρχιτέκτονας (αρχηγός της ομάδας) Πάνος Τζελέπης· μαζί με πολλούς άλλους που θα άφηναν σημαντικό αποτύπωμα στην ευρωπαϊκή πνευματική ζωή.

Το Ματαρόα έμεινε στην Ιστορία όχι για κάποιο τεχνικό χαρακτηριστικό του, αλλά επειδή αποτέλεσε το μέσο που μετέφερε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων οι οποίοι, με το έργο τους, επηρέασαν βαθιά την ελληνική και ευρωπαϊκή σκέψη του 20ού αιώνα. Το ταξίδι του πλοίου θεωρείται ένα από τα πιο συμβολικά επεισόδια της μεταπολεμικής ελληνικής πνευματικής ιστορίας. Ιστορική τομή ανάμεσα στην Ελλάδα του Εμφυλίου Πολέμου· είναι τμήμα του σχεδίου ανοικοδόμησης και αναγέννησης της μεταπολεμικής Ελλάδας. 

✔Ο Κανδύλης ήταν ένας σημαντικός Έλληνας αρχιτέκτονας και πολεοδόμος που ήταν μέλος της «Υποτροφιάδας» των 200 διανοουμένων και καλλιτεχνών που μετέβησαν στη Γαλλία με το πλοίο Mataroa το 1945, και μια νέα αρχή μετά τον πόλεμο, και ο Κανδύλης υπήρξε θεμελιωτής της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου και κορυφαίος εκπρόσωπος του Μοντέρνου Κινήματος στην Ελλάδα.