Ο αστρονόμος και μαθηματικός Ίππαρχος ο Ρόδιος ή Νικαεύς (περ. 190-120 π.Χ.) αποκαλείται
«πατέρας της Αστρονομίας» όχι από υπερβολή, αλλά επειδή υπήρξε ο πρώτος που
μετέτρεψε την παρατήρηση του ουρανού σε ακριβή, μαθηματική επιστήμη. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος* αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο Ίππαρχος «προσέφερε τον ουρανό ως κληρονομιά στην ανθρωπότητα».
Ο Ίππαρχος έδειξε τη μέθοδο για την απομάγευση του
ουρανού
Πριν από τον Ίππαρχο η αστρονομία ήταν κυρίως
περιγραφική. Ο Ίππαρχος ίδρυσε την επιστημονική αστρονομία: εισήγαγε ποσοτικές
μετρήσεις, χρησιμοποίησε γεωμετρία και τριγωνομετρία για να εξηγήσει κινήσεις, συνέδεσε
παρατήρηση και μαθηματικό μοντέλο. Με άλλα λόγια, έκανε την αστρονομία επιστήμη
με αυστηρή μεθοδολογία.
Ανακάλυψε την μετάπτωση των ισημεριών.
Ίσως το πιο εντυπωσιακό επίτευγμά του παρατήρησε ότι το σημείο της εαρινής
ισημερίας μετακινείται αργά στον ουρανό, υπολόγισε τη μετατόπιση με
αξιοσημείωτη ακρίβεια. Αυτό απαιτούσε σύγκριση παρατηρήσεων με αστέρες που
είχαν γίνει αιώνες πριν -μια πράξη επιστημονικής ευφυΐας.
Δημιούργησε τον πρώτο
ολοκληρωμένο αστρικό κατάλογο. Κατέγραψε περίπου 850 αστέρες, ταξινομημένους
κατά: θέση, λαμπρότητα (εισήγαγε την κλίμακα μεγεθών που χρησιμοποιούμε ακόμη),
αστερισμό. Ο κατάλογός του αποτέλεσε τη βάση για τον Πτολεμαίο και όλη τη
μετέπειτα παράδοση.
Θεμελίωσε την
τριγωνομετρία γι' αυτό θεωρείται και «πατέρας της Τριγωνομετρίας». Για να
υπολογίσει αποστάσεις και γωνίες στον ουρανό: συνέταξε τον πρώτο πίνακα χορδών,
έθεσε τα θεμέλια της σφαιρικής τριγωνομετρίας. Χωρίς αυτά, η αστρονομία
ακριβείας θα ήταν αδύνατη.
Ανέπτυξε μοντέλα για
την κίνηση της Σελήνης και του Ήλιου. Υπολόγισε τη διάρκεια του τροπικού
έτους, τις ανωμαλίες της σεληνιακής κίνησης, μεθόδους πρόβλεψης εκλείψεων. Οι
υπολογισμοί του ήταν τόσο ακριβείς που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες.
Ο Ίππαρχος δεν ήταν απλώς ένας παρατηρητής. Ήταν ο
πρώτος που συνέδεσε:
παρατήρηση → μέτρηση → μαθηματικό μοντέλο → πρόβλεψη.
Αυτός ο κύκλος είναι ο ορισμός της επιστήμης. Γι’
αυτό και η ιστορία τον τοποθετεί δικαίως ως τον πατέρα της Αστρονομίας.
Ο Ίππαρχος δεν είναι απλώς ένας «πρόδρομος» της
επιστημονικής επανάστασης· είναι ένας από τους ελάχιστους στοχαστές της Αρχαιότητας που
εργάστηκαν με μεθοδολογία τόσο σύγχρονη, ώστε μοιάζει να ανήκει στον 17ο
αι. μ.Χ.

