Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ, από τις σημαντικότερες μορφές της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής διανόησης, 1926-2026

✨ Η Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ υπήρξε η μεγαλύτερη Ελληνίδα βυζαντινολόγος της εποχής της, μια γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ευρώπη, μια εμβληματική μορφή της γυναικείας παρουσίας στην ακαδημαϊκή ηγεσία, μια φωνή κύρους για τον ελληνικό πολιτισμό και την ιστορική του συνέχεια.

Μια ζωή αφιερωμένη στη γνώση, τον ελληνισμό και την Ευρώπη

Γέννηση: Αθήνα, 29 Αυγούστου 1926, από οικογένεια μικρασιατών προσφύγων, στον Βύρωνα. Σπουδές: Ιστορία και Αρχαιολογία, ΕΚΠΑ· στη συνέχεια σπουδές στο Παρίσι (EPHE, Σορβόννη) όπου ολοκλήρωσε δύο διδακτορικά στη Ιστορία και στη Φιλολογία. Θάνατος: 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών.
Ακαδημαϊκή πορεία
Η πορεία της είναι σχεδόν μυθική για τα ευρωπαϊκά ακαδημαϊκά δεδομένα. Ορόσημα:
· Ερευνήτρια στο CNRS (1955).
· Καθηγήτρια στη Σορβόννη (1967)
· Πρώτη γυναίκα στην ιστορία που έγινε Πρύτανης της Σορβόννης (1976–1981) — και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως σε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο
· Ρεκτόρισσα της Ακαδημίας των Παρισίων και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού (1982–1989)
· Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou (1989–1991)

Επιστημονικό έργο.

 Η Αρβελέρ υπήρξε κορυφαία βυζαντινολόγος, με έργο που επηρέασε βαθιά τη διεθνή έρευνα. Θεματικοί άξονες του έργου της: Διοίκηση και κοινωνία του Βυζαντίου. Βυζάντιο και θάλασσα. Σχέσεις Ανατολής–Δύσης. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα και ο ελληνισμός. Η συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού από την αρχαιότητα έως σήμερα. Το διδακτορικό της για τη διοίκηση της Μικράς Ασίας θεωρείται ορόσημο στη βυζαντινή ιστοριογραφία.

 

Διακρίσεις.

Η διεθνής αναγνώριση του έργου της είναι εντυπωσιακή: Μεγαλόσταυρος της Λεγεώνας της Τιμής (Γαλλία). Πλήθος ευρωπαϊκών παρασήμων και τιμητικών διακρίσεων. Επίτιμη διδάκτωρ πολλών πανεπιστημίων.

Η Αρβελέρ δεν ήταν μόνο ακαδημαϊκός· ήταν δημόσια διανοούμενη με παρεμβάσεις σε θέματα εθνικής ταυτότητας, παιδείας, ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, πολιτιστικής πολιτικής. Υπήρξε επίσης Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της UNICEF για την Ελλάδα .

Πώς η Αρβελέρ τοποθετείται μέσα στο πάνθεον των μεγάλων βυζαντινολόγων

Η συμβολή της Ελένης Γλύκατζη‑Αρβελέρ σε σχέση με τις τέσσερις μεγάλες μορφές της βυζαντινολογίας: Ostrogorsky, Kazhdan, Mango, Obolensky -καθένας εκπροσωπεί διαφορετική σχολή και μεθοδολογία.
        Επιστημολογική τομή της Αρβελέρ. Η Αρβελέρ εισήγαγε μια γεωπολιτική και διοικητική ανάγνωση του Βυζαντίου, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από την «αυτοκρατορία των μοναχών» σε μια κρατική, θαλάσσια, πολυεθνοτική δύναμη.
        Ανέδειξε το διοικητικό σύστημα ως κλειδί κατανόησης της βυζαντινής αντοχής. Έδωσε έμφαση στη Μικρά Ασία ως πυρήνα της αυτοκρατορίας. Ερμήνευσε το Βυζάντιο ως ευρωπαϊκή δύναμη, όχι ως ανατολικό κατάλοιπο. Συνέδεσε την Ιστορία με τη μακρά διάρκεια (Braudel), κάτι σπάνιο στη βυζαντινολογία.
        Η έννοια της “βυζαντινής θαλασσοκρατίας”. Ανέδειξε τον ρόλο της θάλασσας, των νησιών και των θαλάσσιων δρόμων ως θεμελιώδη για την επιβίωση της αυτοκρατορίας. Αυτό είναι κάτι που ούτε ο Ostrogorsky ούτε ο Mango είχαν αναπτύξει συστηματικά.
        Η Μικρά Ασία ως «καρδιά του Βυζαντίου». Το έργο της για τη διοίκηση της Μικράς Ασίας άλλαξε την κατανόηση της βυζαντινής αντοχής. Εδώ η συμβολή της είναι πρωτογενής και αναντικατάστατη.
       Η σύνδεση Βυζαντίου - Ευρώπης. Η Αρβελέρ ήταν από τις πρώτες που μίλησαν για το Βυζάντιο ως ευρωπαϊκό θεμέλιο, όχι ως ανατολική ιδιαιτερότητα. Αυτό την τοποθετεί σε διάλογο με τον Obolensky, αλλά με διαφορετικό προσανατολισμό.
      Η δημόσια ιστορία. Σε αντίθεση με τους άλλους, η Αρβελέρ είχε τεράστια επιρροή στη δημόσια σφαίρα. Έκανε το Βυζάντιο κατανοητό, οικείο και σύγχρονο.

Ostrogorsky έδωσε το κοινωνικό Βυζάντιο.
Mango έδωσε το πολιτισμικό Βυζάντιο.
Kazhdan έδωσε το καθημερινό Βυζάντιο.
Obolensky έδωσε το εξωστρεφές Βυζάντιο.
Η Αρβελέρ έδωσε το γεωπολιτικό και διοικητικό Βυζάντιο και το συνέδεσε με την Ευρώπη. Το δικό της, μοναδικό αποτύπωμα.

Πώς η Αρβελέρ επηρέασε τη σύγχρονη ελληνική ταυτότητα

Η Αρβελέρ δεν επηρέασε απλώς την ακαδημαϊκή βυζαντινολογία· επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, την ιστορική τους συνέχεια και τη θέση τους στην Ευρώπη.

        Επανεγγραφή του Βυζαντίου στη συλλογική μνήμη. Η Αρβελέρ συνέβαλε αποφασιστικά στο να πάψει το Βυζάντιο να θεωρείται σκοτεινή περίοδος, θεοκρατικό υπόλειμμα, «ανατολική» παρέκκλιση. Αντιθέτως, το ανέδειξε ως ευρωπαϊκή αυτοκρατορία, φορέα διοικητικής και πολιτικής καινοτομίας, κρίσιμο κρίκο της ελληνικής συνέχειας. Αυτό άλλαξε βαθιά τον τρόπο που οι Έλληνες βλέπουν την ιστορική τους διαδρομή.
        Η έννοια της ιστορικής συνέχειας. Η Αρβελέρ έδωσε ένα ισχυρό αφήγημα συνέχειας Αρχαιότητα → Βυζάντιο → Νεότερος Ελληνισμός. Όχι ως γραμμική εξέλιξη, αλλά ως πολιτισμική συνοχή. Αυτό ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας, ειδικά απέναντι σε δυτικές αφηγήσεις που υποτιμούσαν το Βυζάντιο.
        Η Ελλάδα ως μέρος της Ευρώπης -όχι περιφέρεια. Η Αρβελέρ υποστήριξε με συνέπεια ότι η Ευρώπη δεν νοείται χωρίς το Βυζάντιο, άρα ούτε χωρίς τον ελληνικό πολιτισμό. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα δεν εμφανίζεται ως «αργοπορημένη» ή «ιδιόμορφη» ευρωπαϊκή χώρα, αλλά ως συνιδρυτική δύναμη της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Αυτό το αφήγημα επηρέασε την πολιτική σκέψη, την εκπαιδευτική πολιτική, τον δημόσιο λόγο.
        Η δημόσια ιστορία ως εργαλείο αυτογνωσίας. Η Αρβελέρ είχε μοναδική ικανότητα να μετατρέπει την επιστημονική γνώση σε δημόσιο λόγο, να εκλαϊκεύει την επιστήμη. Έτσι έφερε το Βυζάντιο στην καθημερινή συζήτηση, το έκανε κατανοητό και οικείο, το συνέδεσε με σύγχρονα ζητήματα (παιδεία, ταυτότητα, Ευρώπη). Η επιρροή της εδώ είναι τεράστια καθώς διαμόρφωσε τον τρόπο που μιλούν για το Βυζάντιο πολιτικοί, εκπαιδευτικοί.

        Η γυναικεία παρουσία στην ακαδημαϊκή ηγεσία. Η Αρβελέρ έγινε σύμβολο γυναικείας αριστείας, διεθνούς καταξίωσης, ελληνικής παρουσίας στα κέντρα της ευρωπαϊκής διανόησης. Αυτό επηρέασε βαθιά την ελληνική κοινωνία, προσφέροντας ένα πρότυπο ισχύος και αξιοπρέπειας.
        Ηθικός και πολιτισμικός λόγος. Η Αρβελέρ μιλούσε συχνά για την ευθύνη της παιδείας, την αξία της ιστορικής μνήμης, την ανάγκη για πολιτισμική αυτογνωσία. Ο λόγος της έγινε μέρος της ελληνικής δημόσιας ηθικής — ένα είδος «πολιτισμικής συνείδησης» που επηρέασε γενιές.

Aρχιμήδης, Δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω

meteology

Πρόκειται για την πιο διάσημη διατύπωση της αρχής του μοχλού.  Η φράση του μαθηματικού, φυσικού, μηχανικού, φιλόσοφου Αρχιμήδη «Δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω» είναι από τις πιο συμπυκνωμένες και λαμπρές διατυπώσεις της αρχαίας ελληνικής επιστημονικής σκέψης.

 

Η φυσική αρχή πίσω από τη φράση

Δύναμη x Βραχίονας δύναμης = Βάρος x Βραχίονας βάρους

      όσο μεγαλύτερος ο μοχλός, τόσο μικρότερη δύναμη χρειάζεται. Ο Αρχιμήδης (287-212) κατανόησε πλήρως ότι αν έχεις το σωστό εργαλείο και το σωστό σημείο στήριξης μπορείς να κάνεις το αδύνατο.

Ιστορικό πλαίσιο. Η φράση αποδίδεται από τον Πάππο τον Αλεξανδρέα, ο οποίος περιγράφει πώς ο Αρχιμήδης εξηγούσε στον βασιλιά Ιέρωνα τη δύναμη των μοχλών. Λέγεται, μάλιστα, ότι  Αρχιμήδης απέδειξε την αρχή κατασκευάζοντας μηχανή που έσυρε ένα ολόκληρο πλοίο γεμάτο φορτίο. Η φράση επιβιώνει μέχρι σήμερα επειδή συμπυκνώνει μια ιδέα που ξεπερνά τη μηχανική: με το σωστό σημείο στήριξης, ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Είναι μια από τις πιο όμορφες εκφράσεις της πίστης στην ανθρώπινη ευφυΐα και στη δύναμη της μεθόδου.

 Η φιλοσοφική διάσταση της αρχής: με σταθερό θεμέλιο (αρχή, αξίωμα, δεδομένο) και με το σωστό εργαλείο (μέθοδο, λογισμό, τεχνική) μπορεί ο άνθρωπος να μετακινήσει ολόκληρο τον κόσμο, δηλαδή να επιτύχει κάτι που φαίνεται αδύνατο.

    Είναι η ουσία της ελληνικής επιστήμης: η δύναμη του νου, η γνώση μπορεί να υπερνικήσει τη φυσική κλίμακα των πραγμάτων.

 Δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω

Το απόφθεγμα της Ελληνιστικής Εποχής (323 π.Χ. -146 π.Χ.λειτουργεί ακόμη ως θεμέλιο της σύγχρονης σκέψης, στη σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία, από τη ρομποτική μέχρι την επιστημολογία.

1. Στη σύγχρονη φυσική και μηχανική. Η φράση του Αρχιμήδη είναι ουσιαστικά μια δήλωση κλιμάκωσης: με το σωστό εργαλείο, μπορείς να υπερνικήσεις οποιοδήποτε μέγεθος.

Σήμερα αυτό εκφράζεται σε:

§  Ρομποτικούς βραχίονες Όλη η λογική των αρθρώσεων, των ροπών και των μειωτήρων είναι αρχιμήδεια. Ένας μικρός ηλεκτροκινητήρας, μέσω κατάλληλης μετάδοσης, σηκώνει βάρη εκατοντάδες φορές μεγαλύτερα από το ίδιο το ρομπότ.

§  Μικρομηχανική και νανοτεχνολογία Εκεί όπου η δύναμη είναι ελάχιστη, ο «μοχλός» είναι η γεωμετρία και η υλικότητα. Η αρχή παραμένει: με κατάλληλη ενίσχυση, το μικρό επηρεάζει το μεγάλο.

§  Διαστημική τεχνολογία Οι τροχιές, οι βαρυτικές σφεντόνες και οι μηχανισμοί εκτόξευσης είναι εφαρμογές της ίδιας λογικής: βρες το σωστό σημείο στήριξης και πολλαπλασίασε την ισχύ σου.

2. Στη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη. Η φράση λειτουργεί ως μεταφορά για την ενίσχυση της ανθρώπινης ικανότητας:

§  Ρομποτική ως μοχλός του ανθρώπινου σώματος Τα ρομπότ είναι κυριολεκτικά μοχλοί που επεκτείνουν τη δύναμη, την ακρίβεια και την αντοχή μας.

§  AI ως μοχλός του ανθρώπινου νου Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως «σημείο στήριξης» που επιτρέπει στον άνθρωπο να επεξεργάζεται δεδομένα, να αναλύει συστήματα και να δημιουργεί λύσεις σε κλίμακα που δεν ήταν ποτέ δυνατή.

§  Αυτοματοποίηση ως πολλαπλασιαστής ισχύος Ένα μικρό κομμάτι κώδικα μπορεί να εκτελεί εκατομμύρια λειτουργίες το δευτερόλεπτο, η απόλυτη αρχιμήδεια ενίσχυση.

3. Στην επιστημολογία και τη φιλοσοφία της επιστήμης. Εδώ η φράση αποκτά το μεγαλύτερο βάθος.

§ Το «πᾶ στῶ» ως αξίωμα. Η επιστήμη χρειάζεται σταθερά θεμέλια αξιώματα, ορισμούς, μεθοδολογικές αρχές. Αυτά είναι το «σημείο στήριξης» πάνω στο οποίο χτίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της γνώσης.

§ Ο «μοχλός» ως μέθοδος. Η επιστημονική μέθοδος είναι ο μοχλός που πολλαπλασιάζει τη δύναμη της ανθρώπινης νόησης.

§ Η «Γη» ως το σύνολο της πραγματικότητας. Η φράση δηλώνει ότι η γνώση, όταν έχει θεμέλιο και εργαλείο, μπορεί να μετακινήσει ακόμη και τα πιο θεμελιώδη στοιχεία του κόσμου.

§ Στη σύγχρονη τεχνολογία και τα μεγάλα συστήματα: «Δώσε μου δεδομένα και έναν αλγόριθμο, και θα αλλάξω την πραγματικότητα». Η αρχιμήδεια λογική εμφανίζεται σε Big Data: μικρά μοντέλα, τεράστια αποτελέσματα. Machine Learning: μικρές παραμέτρους, τεράστια κλίμακα εφαρμογής. Κβαντική υπολογιστική: μικροσκοπικά συστήματα που επηρεάζουν μακροσκοπικές διαδικασίες. Βιοτεχνολογία: μικρές παρεμβάσεις στο DNA με τεράστιες συνέπειες.

 

Η Ελλάδα στην τελευταία παγετώδη περίοδο (LGM, ~20.000 χρόνια πριν)

 Η στάθμη της θάλασσας ήταν 120 μέτρα χαμηλότερη. Αυτό και μόνο αλλάζει τα πάντα.

1. Το Αιγαίο δεν ήταν θάλασσα αλλά μια τεράστια πεδιάδα.
Ουσιαστικά το Αιγαίο ήταν μια μεγάλη ενιαία χώρα. Η σημερινή θάλασσα μεταξύ Κυκλάδων, Εύβοιας, Αττικής και Μικράς Ασίας ήταν ξηρά. Οι Κυκλάδες σχημάτιζαν ένα ενιαίο μεγάλο νησί-χερσόνησο, το λεγόμενο “Κυκλαδικό Πλατώ”. Η Εύβοια ήταν ενωμένη με τη Στερεά Ελλάδα. Η Χίος, η Λέσβος και η Σάμος ήταν χερσαίες προεξοχές της Ανατολίας.
2. Η Πελοπόννησος ήταν μεγαλύτερη και ενωμένη με την Αττική. Ο Ισθμός της Κορίνθου ήταν πολύ πιο πλατύς. Η Αργολίδα και η Λακωνία είχαν εκτεταμένες παράκτιες πεδιάδες. Η Μεσσηνία είχε διπλάσιο μέγεθος λόγω υποχώρησης της θάλασσας.
3. Η Κρήτη ήταν μεγαλύτερη και πιο κοντά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η απόσταση Κρήτης-Πελοποννήσου ήταν μικρότερη κατά ~40%. Τεράστιες εκτάσεις γύρω από τη Σητεία, την Ιεράπετρα και τα Χανιά ήταν στεριά. Η Κρήτη είχε πολύ μεγαλύτερη βόρεια ακτογραμμή.
4. Το Ιόνιο Πέλαγος είχε πολύ περισσότερη ξηρά. Η Κέρκυρα ήταν ενωμένη με την Ήπειρο. Η Λευκάδα ήταν πλήρως ενωμένη με την Αιτωλοακαρνανία. Η Ζάκυνθος και η Κεφαλονιά είχαν εκτεταμένες πεδιάδες προς τα δυτικά.
5. Η Θράκη και η Μακεδονία είχαν τεράστιες πεδιάδες. Ο Θερμαϊκός κόλπος ήταν ξηρά. Η Χαλκιδική είχε πολύ μεγαλύτερη έκταση. Η Ροδόπη και ο Έβρος είχαν εκτεταμένες πεδιάδες που σήμερα είναι βυθισμένες.
 
Κλιματικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας. Η θερμοκρασία: 5-8°C χαμηλότερη από σήμερα. Χειμώνες: πολύ πιο ψυχροί, με χιόνια σε χαμηλά υψόμετρα. Καλοκαίρια: δροσερά, σαν σημερινή Κεντρική Ευρώπη. Βλάστηση: δάση κωνοφόρων σε όλη τη χώρα, λιγότερη μεσογειακή βλάστηση, ελιές και αμπέλια σχεδόν εξαφανισμένα. Υδρολογία: λιγότερες βροχές, περισσότερη σκόνη, ισχυροί βόρειοι άνεμοι.
 
Ο ελλαδικός χώρος ήταν συνεχώς κατοικημένος με ανθρώπους που προσαρμόστηκαν στις ψυχρές συνθήκες και εκμεταλλεύτηκαν το πλούσιο περιβάλλον. Υπάρχουν πολύ ισχυρές ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας στον ελλαδικό χώρο κατά τον Last Glacial Maximum, τον Τελευταίο Μέγιστο Παγετώνα  περίπου 26.000-19.000 χρόνια πριν. Αλλά και ευρήματα ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως εργαλεία, οστά, καταυλισμοί και σπηλαιώδεις θέσεις που μαρτυρούν συνεχή κατοίκηση. Η Ελλάδα ήταν κατοικημένη ακόμη και όταν η στάθμη της θάλασσας ήταν 120 μέτρα χαμηλότερη και το Αιγαίο ήταν μια τεράστια πεδιάδα.

 
Ποιοι άνθρωποι ζούσαν τότε στην Ελλάδα 

Κατά την τελευταία παγετώδη περίοδο επειδή το Αιγαίο ήταν πεδιάδα οι άνθρωποι κινούνταν πεζή σε περιοχές που σήμερα είναι θάλασσα. Υπήρχαν ποτάμια, λίμνες, εκτεταμένες πεδιάδες, μεγάλα κοπάδια ζώων. Στον ελλαδικός χώρος κατοικούσαν οι Homo Sapiens (ο έμφρων ή σοφός άνθρωπος, δηλ. ο σύγχρονος άνθρωπος). Πιθανότατα οργανώνονταν σε μικτές ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, και διέθεταν πολιτισμικά στοιχεία του Ανώτερου Παλαιολιθικού. Οι Neanderthals είχαν ήδη εξαφανιστεί από την περιοχή πριν από ~40.000 χρόνια.

Πού ακριβώς βρίσκονται τα ευρήματα;
Σπήλαιο Φράγχθι (Αργολίδα). Ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια της Ευρώπης, που κατοικήθηκε πριν από 35.000-11.000 χρόνια. Τα ευρήματα είναι λίθινα εργαλεία, οστά ζώων, ίχνη φωτιάς, πρώιμη αλιεία, πρώιμη συλλογή οστράκων. Το Φράγχθι ήταν κατοικημένο καθ’ όλη τη διάρκεια της παγετώδους περιόδου.
Θεόπετρα (Καλαμπάκα). Κατοικήθηκε πριν από 135.000-4.000 χρόνια. Τα ευρήματα είναι αποτυπώματα ανθρώπινων ποδιών, εργαλεία, οστά, ίχνη καταυλισμών. Η Θεόπετρα δείχνει συνεχή ανθρώπινη παρουσία ακόμη και στις πιο ψυχρές φάσεις.
Σπήλαιο Κλεισούρας (Αργολίδα). Κατοικήθηκε πριν από 30.000-12.000 χρόνια πριν. Τα ευρήματα είναι μικρολιθικά εργαλεία, οστά θηραμάτων, ίχνη επεξεργασίας τροφής.
Περιοχή Ιωαννίνων - Αχελώου - Πίνδου. Έχουν ανακαλυφθεί ανοιχτοί καταυλισμοί κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Τα ευρήματα είναι λεπίδες, αιχμές, εργαλεία από πυριτόλιθο.
Πελοπόννησος-Μάνη. Έχουν ανακαλυφθεί σπήλαια με κατοίκηση από 40.000 έως 10.000 χρόνια πριν, τα οποία έχουν εντοπιστεί στα Απήδημα Μάνης, Καλαμάκια Μάνης και στη Λακωνική ακτή (τότε ήταν πολύ πιο εκτεταμένη).
 

Ο πλανήτης Γη βρίσκεται σε μεσοπαγετώδη περίοδο επί 11.700 χρόνια

Η Γη τα τελευταία 2,6 εκατομμύρια χρόνια εναλλάσσει παγετώδεις (ice age) και μεσοπαγετώδεις φάσεις, με κύκλους περίπου 100.000 ετών. Η τρέχουσα μεσοπαγετώδης (Interglacial period) περίοδος ονομάζεται Ολόκαινο (Holocene epoch ή απλώς Holocene) και ξεκίνησε περίπου 11.700 χρόνια πριν, μετά το τέλος της τελευταίας παγετώδους φάσης. 

Τι είναι μια μεσοπαγετώδης περίοδος;
Μια μεσοπαγετώδης περίοδος είναι ένα θερμό διάλειμμα μέσα σε μια μεγάλη εποχή παγετώνων. Χαρακτηρίζεται από υψηλότερες θερμοκρασίες σε σχέση με τις παγετώδεις περιόδους, από μικρότερη έκταση παγετώνων, από υψηλότερη στάθμη θάλασσας, και από πλουσιότερη βλάστηση και επέκταση δασών προς τους πόλους. 

Ποια είναι τα κλιματολογικά φαινόμενα μιας μεσοπαγετώδους περιόδου;
1. Υψηλότερες παγκόσμιες θερμοκρασίες. Το Ολόκαινο ακολουθεί ακριβώς αυτό το μοτίβο: οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν γρήγορα στην αρχή της μεσοπαγετώδους και μετά σταθεροποιούνται ή μειώνονται αργά.
2. Συστολή των παγετώνων. Οι παγετώνες της Βόρειας Αμερικής και της Ευρασίας υποχωρούν, αφήνοντας πίσω δάση, εύκρατα οικοσυστήματα, εκτεταμένες παράκτιες περιοχές που πριν ήταν παγωμένες.
3. Άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Καθώς λιώνουν οι παγετώνες, η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει. Στην αρχή του Ολοκαίνου ανέβηκε περίπου 120 μέτρα σε σχέση με την τελευταία παγετώδη.
4. Αύξηση υγρασίας και βροχοπτώσεων. Οι μεσοπαγετώδεις περίοδοι είναι γενικά πιο υγρές με πιο σταθερά υδρολογικά συστήματα, με μεγαλύτερη βιοποικιλότητα. Σε αντίθεση, οι παγετώδεις είναι ξηρές και σκονισμένες.
5. Μετατόπιση ζωνών βλάστησης. Καθώς το κλίμα θερμαίνεται τα δάση κινούνται προς τους πόλους, οι σαβάνες και τα λιβάδια επεκτείνονται, η τούνδρα περιορίζεται σε μικρότερες περιοχές.
6. Σταθεροποίηση ανθρώπινων κοινωνιών. Το Ολόκαινο συνέπεσε με την ανάπτυξη της γεωργίας, την εμφάνιση πόλεων, την άνοδο των πολιτισμών. Αυτό συνέβη επειδή το κλίμα έγινε σταθερό και προβλέψιμο.

Πότε τελειώνει η μεσοπαγετώδης περίοδος;
Κανονικά, με βάση τους αστρονομικούς κύκλους (Milanković), το Ολόκαινο θα έπρεπε να πλησιάζει προς το τέλος του. 
        Εξετάζεται, όμως, από την επιστημονική κοινότητα το ενδεχόμενο η ανθρώπινη δραστηριότητα (π.χ. αέρια θερμοκηπίου, CO2) να καθυστερήσει ή να αναστείλει να αναβάλλει την έναρξη της επόμενης παγετώδους. Μάλιστα, εκτιμά ότι η επόμενη παγετώδης περίοδος δεν θα ξεκινήσει για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. 

η φιλοσοφία της Κλιματικής Αλλαγής

 
Η κλιματική αλλαγή διαμορφώνει νέες φιλοσοφικές τάσεις, επηρεάζοντας την ηθική, την πολιτική φιλοσοφία και τη μεταφυσική.
 
Φιλοσοφία της Κλιματικής Αλλαγής
(α) Ηθική και Περιβαλλοντική Φιλοσοφία
Οικολογικός ουμανισμός: Ηθική που τοποθετεί τον άνθρωπο μέσα σε ένα οικολογικό σύστημα, αντί να τον θεωρεί κυρίαρχο της φύσης.
Διαγενεακή Δικαιοσύνη: Έχουμε ηθική ευθύνη απέναντι στις μελλοντικές γενιές.
Δικαιώματα της φύσης: Νομικές και φιλοσοφικές θεωρίες που αναγνωρίζουν τη φύση (ποτάμια, δάση) ως νομικά υποκείμενα.
 
(β) Πολιτική Φιλοσοφία και Οικολογικός Ριζοσπαστισμός
"Πράσινος καπιταλισμός" vs. Οικοσοσιαλισμός: Αν η κλιματική κρίση μπορεί να λυθεί μέσω της αγοράς ή αν απαιτεί ριζική αναδιοργάνωση της οικονομίας.
Geoengineering Ethics: Μπορούμε να "διορθώσουμε" το κλίμα μέσω τεχνολογικών λύσεων όπως η γεωμηχανική;
 

την Πέμπτη-ημέρα Δία, πραγματοποιήθηκε ο πρώτος ιδιωτικός διαστημικός περίπατος...

 ...  από δύο μη επαγγελματίες αστροναύτες, στις 12 Σεπτεμβρίου 2024.

πηγή φωτό: Polaris

https://www.naftemporiki.gr

Ένα επικίνδυνο εγχείρημα, που μεταδόθηκε ζωντανά και προβλήθηκε από περισσότερα από 2 εκατομμύρια άτομα.

Αυτή η έξοδος, που έγινε λίγο πριν τις 14:00 (ώρα Ελλάδας), πραγματοποιήθηκε από τον δισεκατομμυριούχο, Jared Isaacman, 41 ετών. Μετά την επιστροφή στην κάψουλα, η υπάλληλος του SpaceX Sarah Gillis βγήκε επίσης στο διάστημα όπου έκανε επίσης κινήσεις για να δοκιμάσει τις νέες στολές του SpaceX. Στη συνέχεια επέστρεψε με τη σειρά της μέσα στο σκάφος για να προετοιμαστεί για το κλείσιμο της καταπακτής.

Ηλιακή καταιγίδα, Μάιος 2024

Ο Μάιος του 2024 έχει ήδη αποδειχθεί ένας ιδιαίτερα θυελλώδης μήνας για τον Ήλιο μας. Κατά τη διάρκεια της πρώτης ολόκληρης εβδομάδας του Μαΐου, μπαράζ από μεγάλες ηλιακές εκλάμψεις και εκτοξεύσεις στεφανιαίας μάζας (CMEs) εκτόξευσαν σύννεφα φορτισμένων σωματιδίων και μαγνητικών πεδίων προς τη Γη, δημιουργώντας την ισχυρότερη ηλιακή καταιγίδα που έφτασε στη Γη εδώ και δύο δεκαετίες -και πιθανώς μία από τις ισχυρότερες εμφανίσεις σέλας που έχουν καταγραφεί τα τελευταία 500 χρόνια.

Η νευροεπιστήμη έχει εξερευνήσει πλήρως την έννοια 'άνθρωπος';

  

❌ Όχι. Η νευροεπιστήμη (neuroscience) δεν έχει ακόμη εξηγήσει πλήρως τι είναι ο άνθρωπος. Και αυτό δεν είναι απλώς θέμα “έλλειψης δεδομένων”. Είναι θέμα βάθους: ο άνθρωπος είναι ένα σύστημα τόσο πολύπλοκο, που η επιστήμη έχει κατανοήσει μόνο ένα μέρος του.

 
Α. Τι έχει καταφέρει η νευροεπιστήμη να εξηγήσει
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη έχει κάνει τεράστια άλματα. Ξέρουμε πολλά για:
✔ Τη δομή του εγκεφάλου
Περιοχές, κυκλώματα, νευροδιαβιβαστές, συνάψεις.
✔ Τη λειτουργία
Πώς παράγονται οι κινήσεις, οι αισθήσεις, η μνήμη, η προσοχή.
✔ Τη μάθηση
Πώς αλλάζουν οι συνάψεις όταν μαθαίνουμε κάτι νέο.
✔ Τη συναισθηματική επεξεργασία
Πώς ο εγκέφαλος παράγει φόβο, χαρά, λύπη, επιθυμία.
✔ Τη λήψη αποφάσεων
Πώς ο εγκέφαλος ζυγίζει πιθανότητες, ανταμοιβές, κινδύνους.

-Αυτά είναι εντυπωσιακά αλλά δεν αρκούν για να πούμε ότι «κατανοήσαμε τον άνθρωπο».

Β. Τι ΔΕΝ έχει καταφέρει ακόμη η νευροεπιστήμη
Εδώ είναι το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι.
1. Δεν ξέρουμε τι είναι η συνείδηση
Πώς από ηλεκτρικά σήματα προκύπτει η εμπειρία του “εγώ”; Δεν υπάρχει ακόμη επιστημονική απάντηση.
2. Δεν ξέρουμε πώς δημιουργείται η υποκειμενικότητα
Γιατί ο κόσμος “φαίνεται” σε εμάς με έναν συγκεκριμένο τρόπο; Πώς προκύπτει το βίωμα, το συναίσθημα, η αίσθηση του χρόνου;
3. Δεν ξέρουμε πώς ο εγκέφαλος παράγει νόημα
Πώς από νευρωνικά σήματα προκύπτουν αξίες, στόχοι, ταυτότητα, δημιουργικότητα, ηθική
4. Δεν ξέρουμε πώς ο εγκέφαλος συνδέεται με το σώμα και το περιβάλλον.
Η ανθρώπινη εμπειρία δεν είναι μόνο εγκεφαλική. Είναι ενσώματη, κοινωνική, πολιτισμική.
5. Δεν ξέρουμε αν η σκέψη είναι υπολογιστική ή κάτι παραπάνω
Αυτό είναι κρίσιμο για το ερώτημα «είμαστε υπολογιστές;».

Γ. Γιατί δεν έχει “εξερευνηθεί πλήρως” η έννοια άνθρωπος
Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι μόνο εγκέφαλος. Είναι ένα σύστημα που περιλαμβάνει βιολογία, συνείδηση, κοινωνία, γλώσσα, πολιτισμό, ιστορία, σχέσεις, νόημα
Η νευροεπιστήμη μπορεί να εξηγήσει μηχανισμούς, αλλά όχι ακόμη το σύνολο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Δ. Τι σημαίνει αυτό για το ερώτημα “είμαστε υπολογιστές;”
Από νευροεπιστημονική σκοπιά ο εγκέφαλος έχει υπολογιστικά στοιχεία (επεξεργασία πληροφορίας).
• Αλλά δεν ξέρουμε αν η συνείδηση είναι υπολογιστική.
• Δεν ξέρουμε αν η εμπειρία μπορεί να προκύψει από αλγόριθμο.
• Δεν ξέρουμε αν η ελευθερία είναι πραγματική ή “υπολογιστική ψευδαίσθηση”.
Άρα: Δεν μπορούμε να πούμε ότι ο άνθρωπος είναι υπολογιστής. Αλλά ούτε μπορούμε να το αποκλείσουμε πλήρως.

👉Η νευροεπιστήμη έχει εξηγήσει τον άνθρωπο ως μηχανισμό, αλλά όχι ως ον. Και μέχρι να καταλάβουμε τη συνείδηση, η έννοια “άνθρωπος” παραμένει ανοιχτή. Η νευροεπιστήμη έχει κάνει τεράστια πρόοδο στο να κατανοήσει πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος, αλλά όταν φτάνουμε στη συνείδηση, τα πράγματα γίνονται πολύ πιο μυστηριώδη. Στην πραγματικότητα, η συνείδηση είναι ίσως το μεγαλύτερο άλυτο πρόβλημα της σύγχρονης επιστήμης.

ΠΗΓΗ: ΑΙ 

Μήλο δαγκωμένο, παραμυθένιο, ιστορικό, χρυσό, μυθικό

✔ Το δαγκωμένο μήλο της Apple, εταιρεία που ιδρύθηκε την 1η Απριλίου 1976. 

✔ Το μήλο που έφαγε η Χιονάτη, από το παραδοσιακό ευρωπαϊκό παραμύθι με τίτλο ΄Η Χιονάτη και οι 7 νάνοι΄, που ανήκει στη συλλογή των Αδελφών Γκριμ.

Η Χιονάτη και οι 7 νάνοι

✔ Το μήλο που έπεσε από το δέντρο στο κεφάλι του Newton Isaak (1642-1727),  ήταν η αιτία της ανακάλυψης και εξήγησης του νόμου της Βαρύτητας. 

✔ Τα χρυσά Μήλα των Εσπερίδων, στον 11ο άθλο του Ηρακλή, κατά την αρχαία Ελληνική Μυθολογία.

ψηφιδωτό,   el.wikipedia.

οι Εσπερίδες

Μικρόκοσμος και μεγάκοσμος κατά την Αρχαιότητα, ΕΛΠ 22

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη για Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα, ΕΛΠ 22, ΕΑΠ

Πώς αντιλαμβάνονταν τον κόσμο οι φιλόσοφοι ιατροί  της Αρχαιότητας

Εισαγωγή

Μεταξύ των πολλών θεμάτων  που απασχόλησαν τους Έλληνες φιλόσοφους είναι η ιατρική –πεδίο που βασίζεται στη γνώση και στην εμπειρία οι οποίες εφαρμόζονται στους ασθενείς. Στην πρώιμη περίοδο της Αρχαιότητας με την ίαση της ασθένειας ασχολούνταν οι λαϊκοί θεραπευτές που βασίζονταν σε εμπειρικά δεδομένα και τα ιερά θεραπευτήρια (π.χ. Ασκληπιεία) στα οποία ο θεός έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη θεραπευτική αγωγή και στην έκβαση της ασθένειας. Από τον 7ο αιώνα με την εμφάνιση της φιλοσοφίας μπορεί να γίνει λόγος για επιστημονική ιατρική. Η αντικατάσταση των μυθολογικών όρων της κοσμογονίας με φυσικούς όρους θεμελιωμένη με επιχειρήματα επέφερε αμφισβήτηση της θεϊκής παντοδυναμίας, μεταβολή στο πολιτικό κατεστημένο, κινητικότητα στις κοινωνικές ομάδες. Η φύση «βιάζεται προκειμένου να αποκαλύψει τα μυστικά της» έγραψε κάποιος γιατρός τον 5ο αιώνα.[1] Η διάθεση  αποκρυπτογράφησης του κόσμου αφορούσε και την ανθρώπινη οντότητα. Από την έρευνα του σύμπαντος προέκυψαν νέες αντιλήψεις για την  υφή και λειτουργία του φυσικού κόσμου και του ανθρώπου.[2]

Το θέμα της παρούσας εργασίας είναι πως αντιλαμβάνονταν οι φιλόσοφοι και ειδικότερα οι φιλόσοφοι-ιατροί της Αρχαιότητας τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει τη διερευνητική προσπάθεια των προσωκρατικών φιλοσόφων.  Η δεύτερη ενότητα παρουσιάζει του  Ιπποκράτη (460-380 π.Χ.) τη θεωρία όπως αποτυπώνεται σε κείμενα των οποίων φέρεται να είναι ο συγγραφέας. Η τρίτη ενότητα παρουσιάζει την εξέλιξη της ιατρικής όπως διαμορφώθηκε από τους μεταγενέστερους του Ιπποκράτη.

Φιλοσοφία, Επιστήμη, Θρησκεία

Η Φιλοσοφία είναι η λογική και κριτική διερεύνηση των θεμελιωδών ερωτημάτων για την ύπαρξη, τη γνώση, την ηθική, τον νου, την πραγματικότητα. Χρησιμοποιεί ορθολογική σκέψη, επιχειρήματα και αναστοχασμό. Δεν βασίζεται σε πειράματα ούτε σε πίστη, αλλά σε λογική ανάλυση.

Η Επιστήμη είναι το σύστημα γνώσης που βασίζεται σε παρατήρηση, πείραμα, μέτρηση, επαληθεύσιμες υποθέσεις. Στόχος της είναι να εξηγήσει πώς λειτουργεί ο φυσικός κόσμος με τρόπο που μπορεί να ελεγχθεί και να αναπαραχθεί.

Η Θρησκεία είναι ένα σύστημα πίστης, τελετουργιών και αξιών που εξηγεί το νόημα της ζωής, συνδέει τον άνθρωπο με το θείο ή το υπερβατικό, παρέχει ηθικούς κανόνες και κοινότητα. Βασίζεται σε πίστη, αποκαλύψεις, ιερά κείμενα και παράδοση -όχι σε πείραμα ή λογική απόδειξη.

Bασικές διαφορές 

Πηγή γνώσης
Φιλοσοφία: Λογική, επιχειρηματολογία, κριτική σκέψη.

Επιστήμη: Παρατήρηση, πείραμα, εμπειρικά δεδομένα.
Θρησκεία: Πίστη, παράδοση, ιερά κείμενα, αποκαλύψεις.

Τι προσπαθούν να εξηγήσουν
Φιλοσοφία: Το νόημα, την ύπαρξη, την ηθική, τη γνώση.

Επιστήμη: Τους φυσικούς νόμους και τα φαινόμενα του κόσμου.
Θρησκεία: Το υπερβατικό, το θείο, τον σκοπό της ζωής.

Τρόπος επαλήθευσης
Φιλοσοφία: Λογική συνέπεια και επιχειρήματα.
Επιστήμη: Πειραματική επαλήθευση και αναπαραγωγή.
Θρησκεία: Πνευματική εμπειρία, πίστη, αυθεντία.

Μεταβλητότητα
Φιλοσοφία: Αλλάζει με νέα επιχειρήματα.
Επιστήμη: Αλλάζει με νέα δεδομένα.
Θρησκεία: Αλλάζει πολύ αργά, συχνά καθόλου.

Στόχος
Φιλοσοφία: Κατανόηση και σοφία.
Επιστήμη: Εξήγηση και πρόβλεψη.
Θρησκεία: Σωτηρία, νόημα, ηθική καθοδήγηση.

Διαφορά μεταξύ του υποσυνείδητου και του ασυνείδητου

 Η κύρια διαφορά μεταξύ του υποσυνείδητου και του ασυνείδητου βρίσκεται στη χρήση και την έννοια αυτών των όρων στη ψυχολογία και την ψυχανάλυση.

 1. Υποσυνείδητο (Subconscious)

Έννοια: Περιλαμβάνει σκέψεις, συναισθήματα και μνήμες που δεν βρίσκονται στο προσκήνιο της συνείδησής μας, αλλά μπορούν να γίνουν συνειδητά.

Παράδειγμα: Όταν ξεχνάς το όνομα κάποιου αλλά το θυμάσαι αργότερα ξαφνικά.

Χρήση: Ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως στη λαϊκή ψυχολογία και λιγότερο στην ακαδημαϊκή ψυχανάλυση.

2. Ασυνείδητο (Unconscious)

Έννοια: Είναι το πιο βαθύ επίπεδο του νου, περιλαμβάνοντας επιθυμίες, τραύματα και ένστικτα που δεν μπορούμε να ανακαλέσουμε συνειδητά.

 Παράδειγμα: Ένα παιδικό τραύμα που επηρεάζει τις σχέσεις σου χωρίς να το συνειδητοποιείς.

 Χρήση: Ο όρος είναι κεντρικός στη φροϋδική ανάλυση (Sigmund Freud's psychoanalytic theories). Ο Φρόυντ (Freud Sigmund) πίστευε ότι το ασυνείδητο επηρεάζει έντονα τη συμπεριφορά μας, παρόλο που δεν έχουμε άμεση πρόσβαση σε αυτό.

Hermes baby, γραφομηχανή... μωρό

αγοράστηκε από δημοσιογράφο-συντάκτη το 1965, φωτογραφία: Ναυσικά

H HERMES baby μια μηχανική γραφομηχανή που παραγόταν από την πρώην ελβετική εταιρεία Bolex (1935-1989). 

Ανθεκτική φορητή γραφομηχανή, έχει ύψος έξι ίντσες, βάρος τέσσερα κιλά.

O Ήλιος είναι πράσινος!

Οι ακτίνες του Ήλιου που φωτίζουν και θερμαίνουν τον πλανήτη Γη φαίνονται χρυσοκίτρινες.  Μήπως όμως είναι πράσινες;

Κρόνος, πλανήτης

Ο Ουρανός (Uranus) είναι ο έβδομος σε απόσταση από τον Ήλιο, ο τρίτος μεγαλύτερος 

και ο τέταρτος σε μάζα πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος. 

Ο Ουρανός είναι ένας μεγάλος πλανήτης, ένας από τους τέσσερις γίγαντες αερίων του ηλιακού μας συστήματος. 

Λόγω της μεγάλης απόστασής του από τη Γη, είναι μόλις ορατός με γυμνό μάτι.  

Ο Ουίλιαμ Χέρσελ ανακοίνωσε την ανακάλυψή του τις 13 Μαρτίου 1781, 

επεκτείνοντας για πρώτη φορά στην ιστορία τα όρια του ηλιακού συστήματος. 

Ο Ουρανός ήταν ο πρώτος πλανήτης που ανακαλύφθηκε με τηλεσκόπιο

http://el.wikipedia.org

Ο Saturn είναι ο έκτος πλανήτης σε σχέση με την απόστασή του από τον Ήλιο και ο δεύτερος μεγαλύτερος του Ηλιακού Συστήματος μετά τον Δία, με διάμετρο στον ισημερινό του 120.660 χιλιόμετρα και ανήκει στους λεγόμενους γίγαντες αερίων. http://el.wikipedia.org/

Το κενό που κοχλάζει στην τέχνες, του καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής, Σταύρου Θεοδωράκη

«Ο απειλητικός καιρός» του Rene Magritte, 1928

Διάφορα αντικείμενα ξεπροβάλλουν αχνά 

μέσα από τον ουρανό. 

Στη σύγχρονη ζωγραφική το κενό γεννάει υπάρξεις, 

μια και είναι δυναμική οντότητα.

Στην κλασική Φυσική κενό λέγεται ο χώρος όπου δεν υπάρχει κανένα ίχνος ύλης. Αυτός ο ορισμός βασίζεται σε κάποιες παραδοχές που θεωρούνται αυτονόητες και προφανείς. Προϋποθέτει δηλαδή ότι υπάρχει ύλη ξεχωριστή από το κενό, ότι μπορούμε ξεκάθαρα να πούμε πως σ’ έναν δεδομένο χώρο δεν περιέχεται τίποτε, δεν υπάρχει καθόλου ύλη.

[...]Η κλασική φυσική υπέθεσε την ύπαρξη του αιθέρα, μιας μυστηριώδους ουσίας που πληροί κάθε χώρο. Η ειδική θεωρία της σχετικότητας (1905) έδειξε πως η υπόθεση αυτή ήταν περιττή και πως το κενό μπορούσε να είναι πραγματικά κενό.

Ίππαρχος ο πατέρας της Αστρονομίας

Ο αστρονόμος και μαθηματικός Ίππαρχος ο Ρόδιος ή Νικαεύς (περ. 190-120 π.Χ.) αποκαλείται «πατέρας της Αστρονομίας» όχι από υπερβολή, αλλά επειδή υπήρξε ο πρώτος που μετέτρεψε την παρατήρηση του ουρανού σε ακριβή, μαθηματική επιστήμη. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος* αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο Ίππαρχος «προσέφερε τον ουρανό ως κληρονομιά στην ανθρωπότητα».

Ο Ίππαρχος έδειξε τη μέθοδο για την απομάγευση του ουρανού

Πριν από τον Ίππαρχο η αστρονομία ήταν κυρίως περιγραφική. Ο Ίππαρχος ίδρυσε την επιστημονική αστρονομία: εισήγαγε ποσοτικές μετρήσεις, χρησιμοποίησε γεωμετρία και τριγωνομετρία για να εξηγήσει κινήσεις, συνέδεσε παρατήρηση και μαθηματικό μοντέλο. Με άλλα λόγια, έκανε την αστρονομία επιστήμη με αυστηρή μεθοδολογία.

            Ανακάλυψε την μετάπτωση των ισημεριών. Ίσως το πιο εντυπωσιακό επίτευγμά του παρατήρησε ότι το σημείο της εαρινής ισημερίας μετακινείται αργά στον ουρανό, υπολόγισε τη μετατόπιση με αξιοσημείωτη ακρίβεια. Αυτό απαιτούσε σύγκριση παρατηρήσεων με αστέρες που είχαν γίνει αιώνες πριν -μια πράξη επιστημονικής ευφυΐας.

Δημιούργησε τον πρώτο ολοκληρωμένο αστρικό κατάλογο. Κατέγραψε περίπου 850 αστέρες, ταξινομημένους κατά: θέση, λαμπρότητα (εισήγαγε την κλίμακα μεγεθών που χρησιμοποιούμε ακόμη), αστερισμό. Ο κατάλογός του αποτέλεσε τη βάση για τον Πτολεμαίο και όλη τη μετέπειτα παράδοση.

Θεμελίωσε την τριγωνομετρία γι' αυτό θεωρείται και «πατέρας της Τριγωνομετρίας». Για να υπολογίσει αποστάσεις και γωνίες στον ουρανό: συνέταξε τον πρώτο πίνακα χορδών, έθεσε τα θεμέλια της σφαιρικής τριγωνομετρίας. Χωρίς αυτά, η αστρονομία ακριβείας θα ήταν αδύνατη.

Ανέπτυξε μοντέλα για την κίνηση της Σελήνης και του Ήλιου. Υπολόγισε τη διάρκεια του τροπικού έτους, τις ανωμαλίες της σεληνιακής κίνησης, μεθόδους πρόβλεψης εκλείψεων. Οι υπολογισμοί του ήταν τόσο ακριβείς που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες.

 

Ο Ίππαρχος δεν ήταν απλώς ένας παρατηρητής. Ήταν ο πρώτος που συνέδεσε: 

παρατήρηση → μέτρηση → μαθηματικό μοντέλο → πρόβλεψη.

Αυτός ο κύκλος είναι ο ορισμός της επιστήμης. Γι’ αυτό και η ιστορία τον τοποθετεί δικαίως ως τον πατέρα της Αστρονομίας.

 Πώς η μέθοδος του Ίππαρχου προαναγγέλλει την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα (τον Κοπέρνικο, τον Κέπλερ και τον Γαλιλαίο)

Ο Ίππαρχος δεν είναι απλώς ένας «πρόδρομος» της επιστημονικής επανάστασης· είναι ένας από τους ελάχιστους στοχαστές της Αρχαιότητας που εργάστηκαν με μεθοδολογία τόσο σύγχρονη, ώστε μοιάζει να ανήκει στον 17ο αι. μ.Χ.