Μήδεια, του Ευριπίδη, Αρχαίο θέατρο, ΕΛΠ 31

Φοιτητική εργασία για ΕΛΠ 31 

Μήδεια, απόδοση στη Νεοελληνική γλώσσα Χουρμουζιάδης Νίκος

 

 

 

 

 

 

 

Εισαγωγή                     

Ο ποιητής Ευριπίδης (485/4-406 π.Χ.) με την τετραλογία: Μήδεια, Φιλοκτήτης, Δίκτυς και το σατυρικό δράμα Θερισταί πήρε την τρίτη θέση στους δραματικούς αγώνες το 431 π.Χ. Στην τραγωδία Μήδεια, που θεωρείται ένα από τα αριστουργήματά του, ο ποιητής σε έναν παλαιό μύθο -η Μήδεια σκότωσε τα παιδιά της προσπαθώντας να τα καταστήσει αθανασία στον κορινθιακό ναό της Ήρας Ακραίας- έδωσε νέα ερμηνεία: η Μήδεια από την Κολχίδα, απόγονος του Ήλιου, θανάτωσε τα παιδιά της για να εκδικηθεί τον σύζυγό της Ιάσoνα, που την εγκατέλειψε προκειμένου να παντρευτεί την κόρη του βασιλιά της Κορίνθου.[1] Το έτος που παρουσίασε ο Ευριπίδης τη Μήδεια η πόλη των Αθηναίων ήταν ακόμη οικονομική και στρατιωτική δύναμη.[2] Κυρίαρχη πνευματική κίνηση, από τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα, ήταν οι ριζοσπαστικές θέσεις των Σοφιστών (όπως  η αμφισβήτηση των θεών, η ηθική της αντίθεσης νόμω-φύσει, η γνώση της ρητορικής τέχνης είναι δικαίωμα όλων). Επιρροές από τον σκεπτικισμό της εποχής αντανακλώνται στα έργα του Ευριπίδη.[3]

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τη δραματική λειτουργία της εμφάνισης των ηθοποιών και της μακράς παρουσίας στον σκηνικό χώρο της Μήδειας στη Μήδεια που εκτυλίσσεται στην Κόρινθο.

 Η δραματική λειτουργία των ηθοποιών

Η τραγωδία ξεκινά με την εμφάνιση στη σκηνή της Τροφού, η οποία βγαίνει από μια δίφυλλη πόρτα[4] που ανήκει στο παλάτι της Μήδειας. H Τροφός αφού ανατρέχει σε γεγονότα (στο ταξίδι της Αργώς, στη βοήθεια της Μήδειας στον Ιάσωνα, στον θάνατο του Πελία στην Ιωλκό που προκάλεσε η Μήδεια, στην εξορία της Μήδειας και του Ιάσονα στην Κόρινθο, στ. 1-15)·  επανέρχεται στο τώρα που βασιλεύει παντού το μίσος (στ. 16), αφού ο Ιάσονας ετοιμάζεται να παντρευτεί την κόρη του βασιλιά Κρέοντα –ενώ η Μήδεια κείτεται άσιτη, το σώμα της αφημένο στους τόπους (στ. 24). Η Τροφός εμφανίζεται οργισμένη, φοβισμένη για τις αντιδράσεις της Μήδειας (δεινή γαρ, στ. 44) και με τη φράση [η Μήδεια] στυγεί δε παίδας ουδ’ ορώσ’ ευφραίνεται (στ. 36) προοικονομεί τη δολοφονία των παιδιών από τη μητέρα τους. Με την εμφάνιση του Παιδαγωγού,πουενημερώνει την

Πέρσες του Αισχύλου, Αρχαίο θέατρο, ΕΛΠ 31

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη 

για την ΕΛΠ 31- ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ, ΕΑΠ

 

Πέρσες, απόδοση στη Νεοελληνική γλώσσα: 

 

Μουλλάς Παναγιώτης

 Εισαγωγή

Ο ποιητής Αισχύλος (525/524-456 π.Χ.) κέρδισε το 472 π.Χ. στους δραματικούς αγώνες με την τετραλογία: Φινεύς, Πέρσαι, Γλαύκος Ποτνιεύς (τραγωδίες) και Προμηθεύς Πυρκαεύς (σατυρικό δράμα). Το ιστορικό δράμα με τίτλο Πέρσες, «παραστάθηκε τις παραμονές του οστρακισμού του Θεμιστοκλή»[1]πιθανόν για να υπερασπίσει τον πολιτικό/στρατηγό. Ο Αισχύλος, που είχε πάρει μέρος στη Μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.), στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.Χ.) και σε άλλες μάχες των Περσικών Πολέμων, πραγματεύεται στο έργο του την ήττα των Περσών από τους Έλληνες στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας.[2]   

 

Δραματική και σκηνογραφική τεχνική

Ο Αισχύλος δραματοποιεί το ιστορικό γεγονός (τη Ναυμαχία στη Σαλαμίνα) και παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο οι ηττημένοι Πέρσες ερμήνευσαν την ήττα τους. Στην τραγωδία, που διαδραματίζεται στα Σούσα, αναφέρονται ονόματα ένδοξων βασιλιάδων, γενναίων πολεμιστών της Περσίας και ούτε ένα όνομα Έλληνα. Ο μακρύς κατάλογος ονομάτων, η αφήγηση της ναυμαχίας είναι τα στοιχεία που προσδίδουν στο έργο  τον χαρακτήρα του ιστορικού ντοκουμέντου.[3]

Η τραγωδία ξεκινά με την είσοδο του χορού, που τον αποτελούν Πέρσες γέροντες (οι πιστοί, στ. 2) τους οποίους είχε διαλέξει ο βασιλιάς Ξέρξης για φύλακες. Στην πάροδο ο χορός ανησυχεί για το άνθος ανδρών από τη γη της Περσίας (στ. 59-60)που εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας αφού δεν έχει φανεί ακόμη αγγελιοφόρος. Το «μοτίβο της ανησυχίας»[4] ακολουθεί μεγαλειώδης περιγραφή της πολυάριθμης ασιατικής δύναμης, με αναφορά σε ονόματα πολεμιστών, πόλεων και στον αρχηγό της εκστρατείας, τον Ξέρξη –χρυσογόνου γενεάς ισόθεος φως (στ. 79, 80). Δραματική αντίθεση προκαλούν

Αντιγόνη, του Σοφοκλή, Αρχαίο θέατρο, ΕΛΠ 31

Υπόθεση του έργου 

Η υπόθεση της Αντιγόνης του Σοφοκλή είναι από τις πιο δυνατές και καθαρές στην αρχαία τραγωδία: σύγκρουση ανάμεσα στον νόμο του κράτους και τον νόμο της συνείδησης.
        Μετά τον εμφύλιο πόλεμο στη Θήβα, οι δύο αδελφοί, Ετεοκλής και Πολυνείκης, σκοτώνονται αλληλοσπαρασσόμενοι. Ο νέος βασιλιάς, Κρέων, αποφασίζει να τιμήσει τον Ετεοκλή ως υπερασπιστή της πόλης και να απαγορεύσει την ταφή του Πολυνείκη, θεωρώντας τον προδότη. Η ποινή για όποιον παραβεί την εντολή είναι θάνατος.    
        Η Αντιγόνη, αδελφή των δύο νεκρών, θεωρεί ότι ο άγραφος, θεϊκός νόμος απαιτεί να ταφεί κάθε άνθρωπος. Παρά την απαγόρευση, θάβει τον Πολυνείκη. Συλλαμβάνεται και οδηγείται μπροστά στον Κρέοντα. Ο Κρέων, αμετακίνητος, την καταδικάζει να θαφτεί ζωντανή σε σπήλαιο. Ο Αίμονας, γιος του Κρέοντα και μνηστήρας της Αντιγόνης, προσπαθεί να τον μεταπείσει, αλλά ο βασιλιάς επιμένει.    
        Ο μάντης Τειρεσίας προειδοποιεί τον Κρέοντα ότι οι θεοί οργίζονται για την ασέβεια. Ο Κρέων, αργά, αποφασίζει να αλλάξει γνώμη. Όμως όταν φτάνει στο σπήλαιο βρίσκει την Αντιγόνη νεκρή, κρεμασμένη. Ο Αίμονας αυτοκτονεί πάνω στο σώμα της. Η Ευρυδίκη, σύζυγος του Κρέοντα, αυτοκτονεί μαθαίνοντας τον θάνατο του γιου της. Ο Κρέων μένει ολομόναχος, συντριμμένος από τις συνέπειες της ακαμψίας του.

Συμπέρασμα: Η Αντιγόνη είναι η ιστορία μιας γυναίκας που επιλέγει τον ηθικό νόμο αντί του κρατικού, και ενός ηγέτη που μαθαίνει πολύ αργά ότι η εξουσία χωρίς μέτρο οδηγεί στην καταστροφή.

Το ιστορικό πλαίσιο του έργου «Αντιγόνη»

Το ιστορικό πλαίσιο της Αντιγόνης του Σοφοκλή συνδέεται με την πολιτική, κοινωνική και πνευματική πραγματικότητα της Αθήνας του 5ου αιώνα π.Χ., δηλαδή της εποχής του Περικλή, της δημοκρατίας, των πολέμων και των μεγάλων αναταραχών.

Χρυσός Αιώνας της Αθήνας (480-404 π.Χ.)
Η Αντιγόνη γράφτηκε και παρουσιάστηκε γύρω στο 441-442 π.Χ., μέσα στον λεγόμενο Χρυσό Αιώνα της Αθήνας, περίοδο μεγάλης ακμής ‒άνθηση της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας και των τεχνών, πολιτική ηγεμονία της Αθήνας, ανάπτυξη του θεάτρου ως θρησκευτικού και πολιτικού θεσμού.
       Επικρατούσαν πολιτικές εντάσεις και φόβος αυταρχισμού. Η Αθήνα της εποχής αντιμετώπιζε πολέμους μεταξύ πόλεων-κρατών, κοινωνικές εντάσεις, φόβο για τυραννία και κατάχρηση εξουσίας. Το θεατρικό έργο αντανακλά αυτές τις ανησυχίες. Ο Κρέων παρουσιάζεται ως ηγέτης που, στο όνομα της τάξης, γίνεται αυταρχικός ‒μια έμμεση προειδοποίηση για τους Αθηναίους πολίτες.

Η μεγάλη επιδημία και η ηθική κρίση
Το 429 π.Χ., λίγο μετά τη συγγραφή του έργου, η Αθήνα χτυπήθηκε από μια καταστροφική επιδημία που σκότωσε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Η περίοδος αυτή χαρακτηριζόταν από ηθική και κοινωνική αναστάτωση, οι οποίες αντανακλώνται στο έργο μέσω του εμφυλίου πολέμου των αδελφών, της κατάρρευσης της οικογένειας, της σύγκρουσης νόμου και ηθικής.
Η δημοκρατία και ο ρόλος του πολίτη
Ο Σοφοκλής ήταν ενεργός πολίτης. Υπηρέτησε ως στρατηγός και υπήρξε ταμίας του κράτους. Η εμπειρία του αυτή επηρέασε τη θεματολογία του έργου: σύγκρουση δημόσιου και ιδιωτικού καθήκοντος, όρια της εξουσίας, ευθύνη του ηγέτη απέναντι στον λαό.
Το θέατρο ως πολιτικός θεσμός
Στην Αθήνα του 5ου αιώνα το θέατρο ήταν θρησκευτική και πολιτική υποχρέωση. Οι τραγωδίες συζητούσαν θέματα που αφορούσαν την πόλη, οι πολίτες έβλεπαν το έργο ως πολιτικό στοχασμό πάνω στη δημοκρατία και την εξουσία.

Συμπέρασμα: Ο Σοφοκλής τοποθετεί την ιστορία 800 χρόνια πριν, στη Θήβα, προκειμένου να σχολιάσει σύγχρονα ζητήματά του χωρίς να προσβάλει τους ηγέτες της εποχής. Το ιστορικό πλαίσιο της Αντιγόνης είναι μια εποχή δημοκρατικής ακμής αλλά και πολιτικών φόβων, κοινωνικών εντάσεων και ηθικής κρίσης, προβληματισμού για την εξουσία, τον νόμο και την ευθύνη του πολίτη. Το έργο παραμένει τόσο επίκαιρο καθώς θέτει ζητήματα που απασχολούν κάθε κοινωνία σε περιόδους κρίσης.

Κριτική

Το θεατρικό έργο του Σοφοκλή παραμένει ζωντανό, προκλητικό και βαθιά ανθρώπινο. Δεν είναι απλώς μια τραγωδία για μια ανυπάκουη κόρη ‒είναι μια σύγκρουση ανάμεσα σε δύο μορφές δικαίου, δύο κοσμοθεωρίες και δύο αμετακίνητες βεβαιότητες.

Η σύγκρουση δύο δικαίων ‒όχι καλού και κακού
Η Αντιγόνη δεν παρουσιάζει έναν «καλό» και έναν «κακό» χαρακτήρα. Ο Σοφοκλής στήνει μια τραγική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο δίκαια. Το άγραφο, θεϊκό δίκαιο (Αντιγόνη) και το ανθρώπινο, πολιτειακό δίκαιο (Κρέων). Και τα δύο δίκαια έχουν λογική, συνέπεια και ηθικό βάρος. Η τραγωδία γεννιέται επειδή ουδείς υποχωρεί. Αυτό κάνει το έργο διαχρονικό: δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις, αλλά μας αναγκάζει να σκεφτούμε τι σημαίνει «δίκαιο» και ποιος το ορίζει.

Η Αντιγόνη ως σύμβολο αντίστασης ‒αλλά και ακαμψίας
Η Αντιγόνη συχνά παρουσιάζεται ως ηρωίδα της ελευθερίας και της ηθικής. Πράγματι, υπερασπίζεται την οικογένεια, την τιμή των νεκρών, την ανώτερη ηθική τάξη. Ωστόσο, μια κριτική ανάγνωση δείχνει ότι η Αντιγόνη είναι επίσης απόλυτη, αδιάλλακτη, σχεδόν φανατική. Δεν διαπραγματεύεται, δεν ακούει, δεν σκέφτεται τις συνέπειες. Η ηρωικότητά της είναι ταυτόχρονα και η τραγική της αδυναμία.

Ο Κρέων τύραννος ή υπεύθυνος ηγέτης; Επιφανειακά, ο Κρέων μοιάζει με αυταρχικό ηγεμόνα. Αλλά ο Σοφοκλής τον παρουσιάζει με πολυπλοκότητα· προσπαθεί να προστατεύσει την πόλη, φοβάται την αναρχία, θέλει να επιβάλει σταθερότητα μετά τον εμφύλιο. Το λάθος του δεν είναι ότι έχει άδικο· είναι ότι δεν ακούει, δεν αμφιβάλλει, δεν επιτρέπει χώρο για την ανθρώπινη διάσταση του νόμου. Η πτώση του είναι η πτώση ενός ανθρώπου που πίστεψε ότι η εξουσία μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ευελιξία.

Η τραγικότητα ως αποτέλεσμα της ακαμψίας
Η Αντιγόνη είναι τραγωδία όχι επειδή κάποιος έχει δίκιο και κάποιος άδικο, αλλά επειδή και οι δύο έχουν δίκιο και οι δύο είναι αμετακίνητοι και οι δύο οδηγούνται στην καταστροφή από την ίδια τους την αρετή. Η ιδέα ότι η απόλυτη βεβαιότητα είναι επικίνδυνη, ακόμη κι όταν πηγάζει από ηθική καθαρότητα είναι το πιο σύγχρονο στοιχείο του έργου.

Η θέση της γυναίκας και η ανατροπή των ρόλων
Η Αντιγόνη αμφισβητεί την πατριαρχική εξουσία την πολιτική ιεραρχία, την κοινωνική της θέση. Ο Σοφοκλής παρουσιάζει μια γυναίκα που δεν υπακούει, δεν φοβάται, δεν σιωπά. Αυτή η θέση ήταν ριζοσπαστική για την εποχή του συγγραφέα και παραμένει ισχυρή ακόμη και σήμερα.

Η επικαιρότητα του έργου
Η Αντιγόνη διαβάζεται σήμερα μέσα από πολλαπλούς φακούς: πολιτική ανυπακοή, ανθρώπινα δικαιώματα, σύγκρουση κράτους-ατόμου, φεμινιστική ανάγνωση, ηθική της ευθύνης. Κάθε εποχή βρίσκει στο έργο έναν νέο καθρέφτη των δικών της κρίσεων.

Συμπέρασμα: Η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι μια τραγωδία που ξεπερνά τον μύθο της Θήβας. Είναι μια βαθιά μελέτη της ανθρώπινης φύσης, της εξουσίας, της ηθικής και της σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο αλήθειες που δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Η δύναμή της βρίσκεται στο ότι δεν παίρνει θέση, μας αφήνει να αναμετρηθούμε με τα όρια της δικής μας ηθικής.

Ερμηνεία του έργου από πολιτική σκοπιά

Πολιτικός στοχασμός του 5ου αι. π.Χ., Εισαγωγή στον Ελληνικό Πολιτισμό, ΕΛΠ 10

βαθμοσ: 9,5

 

Φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη, για Εισαγωγή στον Ελληνικό Πολιτισμό, ΕΛΠ 10, εαπ

φεβρουαριοσ  2014 

Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 

ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΤΟΥ 5ου ΑΙΩΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Ευριπίδης έγραψε τις Ικέτιδες (πιθανόν το 424 π.Χ.) ενώ διεξαγόταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431-404 π.Χ.). Οι προθέσεις του ήταν να εκφράσει αντιπολεμική άποψη, να εκθειάσει το δημοκρατικό πολίτευμα της Αθήνας και να στηλιτεύσει το τυραννικό πολίτευμα της Θήβας.

Ο ευρηματικός Ευριπίδης, παρουσιάζει τον Θησέα (μυθικό βασιλιά της Αθήνας) να ζητά, ως δημοκρατικός ηγέτης, την έγκριση των Αθηναίων για να επιτεθεί στη Θήβα, ώστε να αποσπάσει, κατόπιν προτροπής των ικέτιδων (γριές μάνες), τις σωρούς των 7 αργείων στρατηγών «που δίχως τάφο έτσι ατιμάζονται φρικτά»,[1]. Μετά τη νίκη των Αθηναίων, ο Θησέας παραδίδει την τέφρα των νεκρών στους συγγενείς τους.[2]