Πώς η μη απόδοση των χριστιανικών ιερών κειμένων στη Νεοελληνική γλώσσα συνέβαλε και συμβάλλει στη διάσωση της αρχαίας ελληνικής

Το πιο ενδιαφέρον και παράδοξο της Ελληνικής Ιστορίας: πώς μια θρησκευτική παράδοση συνέβαλε καθοριστικά στη διάσωση μιας γλώσσας που αλλιώς θα είχε χαθεί. 

    Η Εκκλησία κράτησε τα ιερά κείμενα σε λόγια ελληνική. Τα Ευαγγέλια, οι Πράξεις, οι Πατέρες, η υμνογραφία, όλα παρέμειναν σε μια μορφή ελληνικής που    δεν ήταν η καθημερινή ομιλουμένη, αλλά ούτε και η κλασική αττική, ήταν όμως συνεχής με την αρχαία παράδοση. Αυτό δημιούργησε έναν σταθερό κορμό λόγιας ελληνικής που δεν διακόπηκε ποτέ.

        Η λειτουργική γλώσσα έγινε “ζωντανό μουσείο” της αρχαίας ελληνικής. Επειδή η Εκκλησία δεν μετέφρασε τα κείμενα οι πιστοί άκουγαν συνεχώς αρχαιοπρεπείς δομές, οι ιερείς και οι μοναχοί έπρεπε να τις κατανοούν, η εκκλησιαστική παιδεία απαιτούσε γνώση της λόγιας γλώσσας. Έτσι, η αρχαία ελληνική δεν έγινε ποτέ «νεκρή» όπως τα λατινικά στη Δύση.    

        Τα μοναστήρια έγιναν κέντρα αντιγραφής και γλωσσικής συνέχειας. Η ανάγκη να διατηρηθούν τα ιερά κείμενα οδήγησε σε συστηματική αντιγραφή χειρογράφων, κράτησε ζωντανή την ορθογραφία, τη σύνταξη, το λεξιλόγιο, δημιούργησε μια τάξη λογίων που μπορούσαν να διαβάζουν και αρχαίους συγγραφείς. Χωρίς αυτή τη συνέχεια, η αρχαία ελληνική θα είχε διαβρωθεί πολύ περισσότερο.            

        Η Εκκλησία λειτούργησε ως “φρένο” στην πλήρη γλωσσική εξέλιξη. Η φυσική εξέλιξη των γλωσσών οδηγεί σε απλοποίηση. Η λειτουργική γλώσσα όμως διατήρησε πτώσεις, κράτησε αρχαϊκές λέξεις, συγκράτησε συντακτικά σχήματα, επέβαλε μια μορφή «υψηλής» ελληνικής ως πρότυπο. Αυτό δημιούργησε μια διγλωσσία, αλλά και μια γέφυρα με την αρχαιότητα.

        Η βυζαντινή παιδεία βασίστηκε στη γλώσσα των Γραφών. Επειδή η Εκκλησία δεν μετέφρασε τα κείμενα οι μαθητές έπρεπε να μάθουν λόγια ελληνικά, οι δάσκαλοι δίδασκαν γραμματική και σύνταξη με βάση αρχαία πρότυπα, η φιλολογική παράδοση παρέμεινε αδιάσπαστη. Αυτό εξηγεί γιατί οι Βυζαντινοί μπορούσαν να διαβάζουν Πλάτωνα και Θουκυδίδη χωρίς μετάφραση. Οι Βυζαντινοί λόγιοι συνέβαλαν στη διάσωση, αντιγραφή και αναβίωση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. 

        Η μη αλλαγή της χριστιανικής γραμματείας διατήρησε μια λόγια μορφή ελληνικής, δημιούργησε θεσμούς που την καλλιεργούσαν, έσωσε την αρχαία γλώσσα από τον εκφυλισμό, επέτρεψε στη Δύση να την ανακαλύψει ξανά μέσω του Βυζαντίου. Χωρίς αυτή τη γλωσσική συνέχεια, η Αναγέννηση θα είχε πολύ λιγότερη πρόσβαση στην αρχαία ελληνική σκέψη.

 

Πώς διασώθηκαν τα ελληνικά χειρόγραφα στο Βυζάντιο;

Παραγνωρισμένη διαδρομή της ευρωπαϊκής διανόησης. Είναι η ιστορία του πώς το Βυζάντιο, συχνά παρεξηγημένο ως «σκοτεινό» ή «παραδοσιακό», στην πραγματικότητα λειτούργησε ως η κιβωτός της ελληνικής επιστήμης για πάνω από χίλια χρόνια.

-Η κληρονομιά της Αλεξάνδρειας πέρασε στην Κωνσταντινούπολη (4ος–6ος αιώνας). Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, η νέα πόλη γίνεται το κέντρο της ελληνικής παιδείας. Οι λόγιοι, οι γραμματείς και οι βιβλιοθήκες της Αλεξάνδρειας και της Αντιόχειας μετακινούνται σταδιακά εκεί. Η Κωνσταντινούπολη γίνεται ο φυσικός κληρονόμος της ελληνιστικής επιστήμης.

-Τα μοναστήρια ως εργαστήρια διάσωσης (7ος-10ος αιώνας). Καθώς η αυτοκρατορία αντιμετωπίζει πολέμους και κρίσεις, τα μοναστήρια αναλαμβάνουν έναν κρίσιμο ρόλο: αντιγράφουν χειρόγραφα, διορθώνουν φθορές, δημιουργούν βιβλιοθήκες, διατηρούν την ελληνική γλώσσα ζωντανή. Το Άγιον Όρος, η Πάτμος, η Στουδίου Μονή στην Κωνσταντινούπολη γίνονται κέντρα αντιγραφής.  Χωρίς αυτά, μεγάλο μέρος της αρχαίας γραμματείας θα είχε χαθεί.

-Η Μακεδονική Αναγέννηση (9ος-11ος αιώνας).

Με τους Μακεδόνες αυτοκράτορες, το Βυζάντιο γνωρίζει μια πνευματική άνθηση. ιδρύονται σχολές, αναδιοργανώνονται βιβλιοθήκες, αντιγράφονται συστηματικά αρχαία κείμενα. Ο Φώτιος, ο Μέγας Λογοθέτης, συντάσσει τη Μυριόβιβλο, έναν κατάλογο έργων που διάβασε, πολλά από τα οποία χάθηκαν αργότερα, αλλά τα γνωρίζουμε χάρη σε αυτόν. Είναι μια συνειδητή προσπάθεια να σωθεί η ελληνική γνώση.

-Η Κομνήνεια και Παλαιολόγεια Αναγέννηση (11ος-15ος αιώνας)

Οι λόγιοι του Βυζαντίου -Ψελλός, Ιωάννης Ιταλός, Θεόδωρος Μετοχίτης, Πλήθων Γεμιστός- μελετούν, σχολιάζουν και διδάσκουν τα αρχαία κείμενα. Η Κωνσταντινούπολη γίνεται: σχολή φιλοσοφίας, κέντρο αστρονομίας, εργαστήριο αντιγραφής. Οι Παλαιολόγοι, παρά την παρακμή της αυτοκρατορίας, στηρίζουν ενεργά τη διάσωση χειρογράφων.

-Η πτώση της Πόλης και η μεγάλη διασπορά (1453)

Μετά την Άλωση, οι λόγιοι παίρνουν μαζί τους χειρόγραφα και ταξιδεύουν στη Δύση Μανουήλ Χρυσολωράς, Ιωάννης Αργυρόπουλος, Βησσαρίων, Γεώργιος Τραπεζούντιος. Ο καρδινάλιος Βησσαρίων δωρίζει τη βιβλιοθήκη του στη Βενετία -θεμέλιο της Biblioteca Marciana, μιας από τις σημαντικότερες συλλογές ελληνικών χειρογράφων στον κόσμο. Έτσι, τα ελληνικά κείμενα περνούν στην Ιταλία και τροφοδοτούν την Αναγέννηση.

Το Βυζάντιο δεν ήταν απλώς ένας «μεταφορέας» της αρχαίας γνώσης. Ήταν ο ενεργός θεματοφύλακας που αντέγραψε, διόρθωσε, σχολίασε, δίδαξε και τελικά μετέφερε την ελληνική επιστήμη στην Ευρώπη. Χωρίς το Βυζάντιο, ούτε ο Πτολεμαίος ούτε ο Ίππαρχος, ούτε ο Αριστοτέλης ούτε ο Πλάτων θα είχαν φτάσει στον Κοπέρνικο, στον Κέπλερ, στον Γαλιλαίο, δηλαδή, πιθανόν να μην εκδηλωνόταν η Επιστημονική Επανάσταση τον 17ο αιώνα.

 

Η βυζαντινή διανόηση

Νίκος Καββαδίας, αν και πώς εντάσσεται η ποίησή του στην περίοδο του Μεσοπολέμου (1919-1939)

Καββαδίας Νίκος, γεννήθηκε στη Μαντζουρία στις 11 Ιανουαρίου του 1910. Ήρθε με την οικογένειά του στο Αργοστόλι Κεφαλλονιάς το 1914 όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, και μετά εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Πέθανε στις 10 Φεβρουαρίου το 1975 στην Αθήνα.

Πρόκειται για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις «ασύμμετρης» ένταξης ενός ποιητή σε μια λογοτεχνική περίοδο. Ο Καββαδίας γεννιέται και γράφει μέσα στον Μεσοπόλεμο, αλλά δεν μοιάζει σχεδόν με κανέναν από τους μεγάλους της γενιάς του. Και όμως, η σχέση του με την εποχή του είναι βαθιά, απλώς πλάγια, υπόγεια, αντισυμβατική. 

Ποίηση Νίκου Καββαδία και Μεσοπόλεμος

(Interwar period 1919-1939)

Η μεσοπολεμική ποίηση χαρακτηρίζεται από τον υπερρεαλισμό (εκπροσωπούν ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος), την υπαρξιακή αγωνία και την εσωτερικότητα (εκπροσωπεί ο Σεφέρης), την αναζήτηση ταυτότητας και μοντερνισμού. Ο Καββαδίας δημοσίευσε την πρώτη του συλλογή, «Μαραμπού» το 1933. Βιολογικά και χρονολογικά είναι ποιητής του Μεσοπολέμου, ωστόσο δεν συμμετείχε στα μεγάλα μεσοπολεμικά καλλιτεχνικά ρεύματα.

    Ο Καββαδίας είναι ποιητής του περιθωρίου, κυριολεκτικά και μεταφορικά· δεν είναι υπερρεαλιστής, μοντερνιστής με την έννοια της Γενιάς του ’30· δεν είναι εσωτερικός, ούτε μεταφυσικός, δεν ασχολείται με τον ελληνοκεντρισμό. 

    Η θεματική του είναι αντι-μεσοπολεμική. Όταν οι ποιητές του Μεσοπολέμου αναμετρώνται με την οικονομικο-κοινωνική μεταπολεμική κρίση της Ευρώπης, αναστοχάζονται τη λογοτεχνική παράδοση, πειραματίζονται με νέες μορφές, ο Καββαδίας γράφει για λιμάνια, ναυτικούς, ταξίδια, εξωτικά τοπία, περιθωριακούς ανθρώπους, για τη μοναξιά της θάλασσας. Η ποίησή του μοιάζει να έρχεται από κάποιον παράλληλο κόσμο, έξω από την ιστορική αγωνία της εποχής. Παρ' όλα αυτά η αίσθηση του «ξένου» τον συνδέει με το μεσοπολεμικό βίωμα, και έτσι εντάσσονται ουσιαστικά τα ποιήματά του στην εποχή του Μεσοπολέμου, εποχή αποξένωσης, αβεβαιότητας, διάλυσης των σταθερών αξιών, περιπλάνησης, υπαρξιακής μοναξιάς. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴ μάνα σου κανεὶς δὲν σὲ θυμᾶται, σὲ τοῦτο τὸ τρομακτικὸ ταξίδι τοῦ χαμοῦ, «Θεσσαλονίκη».

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1919) στην Ελλάδα επικράτησε πολιτική αστάθεια (πραξικοπήματα, βραχύβιες κυβερνήσεις), οικονομικό πρόβλημα που επιβάρυνε το προσφυγικό ζήτημα, κοινωνική αναταραχή, φτώχεια και άνοδος του εργατικού κινήματος παράλληλα με εκσυγχρονισμό και  ανάγκη καλλιτεχνικής ανανέωσης. Ο Καββαδίας εκφράζεται σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον με 'εργαλεία' τη βιογραφία και τις εικόνες. Η θάλασσα γίνεται το δικό του υπαρξιακό τοπίο. Θα μείνω πάντα ιδανικός και ανάξιος εραστής των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων. Ο ναυτικός γίνεται ο απομονωμένος, ο πρόσφυγας, ο ταλαιπωρημένος. Το ταξίδι γίνεται η δική του μορφή υπαρξιακής περιπλάνησης. Έτσι, ενώ το ύφος της ποίησής του δεν μοιάζει με αυτό των μοντέρνων Ελλήνων ποιητών, μοιράζεται, ωστόσο, το ίδιο υπόγειο αίσθημα της εποχής.

    Στον Μεσοπόλεμο η γλώσσα αναζητά νέες μορφές έκφρασης. Ο Καββαδίας προσφέρει δική του ιδιότυπη μορφή μοντερνισμού διατηρώντας τη δημοτική γλώσσα και τον ομοιοκατάληκτο στίχο. Η ποιητική γλώσσα είναι υβριδική, διεθνής, αντι-ακαδημαϊκή. Με κοφτές φράσεις, ναυτική ορολογία, ξένες λέξεις, ρυθμό που θυμίζει τραγούδι ή προφορικότητα δημιουργεί ρεαλιστικές ‒όχι υπερρεαλιστικές‒ εικόνες.

 

«Ένα μαχαίρι»

Θυμᾶμαι, ὡς τώρα νἀ ῾τανε, τὸν γέρο παλαιοπώλη,

ὅπου ἐμοίαζε μὲ μίαν παλιὰ ἐλαιογραφία τοῦ Γκόγια,

ὀρθὸν πλάι σὲ μακριὰ σπαθιὰ καὶ σὲ στολὲς σχισμένες,

νὰ λέει μὲ μία βραχνὴ φωνὴ τὰ παρακάτου λόγια.

Πόσες φορές χρεοκόπησε η Ελλάδα μετά το 1830;

Η Ελλάδα έχει χρεοκοπήσει πέντε φορές.

 
1. Χρεοκοπία 1827–1832 Τυπικά πριν το 1830, αλλά αφορά τα πρώτα δάνεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας τα οποία η Ελλάδα δεν ήταν σε καλή οικονομική κατάσταση ώστε να τα αποπληρώσει.

2. Χρεοκοπία 1843 Μετά τα δάνεια της Αντιβασιλείας και την αδυναμία εξυπηρέτησης που οδήγησε στην επιβολή διεθνούς οικονομικού ελέγχου.

3. Χρεοκοπία 1860 Πίεση από την Μεγάλη Βρετανία για την πληρωμή τόκων των δανείων του Όθωνα. Θεωρείται προάγγελος της Έξωσης του βασιλιά.

4. Χρεοκοπία 1893 Η διάσημη φράση του Τρικούπη Δυστυχώς επτωχεύσαμεν. Ακολούθησε ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (1898).

5. Χρεοκοπία 1932 Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Η Ελλάδα εγκατέλειψε εγκαταλείπει τον «κανόνα χρυσού» και εφάρμοσε την παύση πληρωμών.

6. Χρεοκοπία 2010 (de facto) Άτυπη χρεοκοπία που δεν ονομάστηκε “πτώχευση”, ουσιαστικά, όμως, πρόκειται για την έκτη χρεοκοπία. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι θεωρούν ότι η οικονομική κρίση του 2010 αποτελεί την έκτη, λόγω της αδυναμίας πρόσβασης στις αγορές, της αναδιάρθρωσης χρέους (PSI), του διεθνούς οικονομικού ελέγχου, των μνημονίων.

Εμφανίζεται ένα ιστορικό μοτίβο στην Ελλάδα: αναβαθμίζεται μετά από κρίση ‒όχι πριν. Κάθε χρεοκοπία συνοδεύτηκε από μεγάλη στρατηγική μεταμόρφωση:

1843 → Σύνταγμα

1893 → εκσυγχρονισμός υποδομών & ΔΟΕ

1932 → βιομηχανική στροφή & αυτάρκεια

2010 → θεσμικές μεταρρυθμίσεις, εξωστρέφεια, ενεργειακή αναβάθμιση

Γιατί ο Τσόρτσιλ το 1944 υποστήριζε τη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια;

Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ (Winston Churchill, 1874-1965) το 1944 υποστήριζε με πάθος μια μεγάλη συμμαχική στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια ‒και ειδικά στην Ελλάδα‒ για λόγους που συνδύαζαν γεωπολιτική στρατηγική, αντισοβιετικό υπολογισμό, και αυτοκρατορικά συμφέροντα. Η θέση του (την οποία είχε ήδη παρουσιάσει στην Τεχεράνη τον Νοέμβριο του 1943 (Πρωτόκολλο της Τεχεράνης, 1943) δεν ήταν καθόλου αυτονόητη για τους Συμμάχους, και μάλιστα συγκρούστηκε με τις αμερικανικές προτεραιότητες.

Η Βρετανική στρατηγική:
-Έλεγχος της Ανατολικής Μεσογείου και των θαλάσσιων οδών. Η Βρετανία θεωρούσε την Ανατολική Μεσόγειο ζωτικό χώρο για την πρόσβασή της στη Διώρυγα του Σουέζ, για την ασφάλεια των αποικιακών διαδρομών προς Ινδία–Μέση Ανατολή και για την αποτροπή γερμανικής ή σοβιετικής επιρροής σε μια περιοχή που έβλεπε ως βρετανική ζώνη επιρροής. Τα Βαλκάνια, ειδικά η Ελλάδα, ήταν για τον Τσόρτσιλ τόπος κατάλληλος για τον έλεγχο της Μεσογείου.
-Φόβος για σοβιετική επέκταση στα Βαλκάνια. Το 1944 ο Κόκκινος Στρατός προέλαυνε ραγδαία. Ο Τσόρτσιλ ανησυχούσε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη Βαλκανική, ότι τα κομμουνιστικά κινήματα αντίστασης (όπως ο ΕΛΑΣ) θα έπαιρναν την εξουσία μετά την απελευθέρωση και έτσι η Ελλάδα θα περνούσε στη σοβιετική επιρροή, κάτι που θεωρούσε απαράδεκτο για τα βρετανικά συμφέροντα. Η στρατιωτική παρουσία των Βρετανών θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στη Μόσχα.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός (1940-45) Τσόρτσιλ είχε ιδιαίτερη εμμονή με την Ελλάδα και επιδίωκε να έχει τον πολιτικό έλεγχό της. Η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων τον Δεκέμβριο του 1944 («Δεκεμβριανά») ήταν η κορύφωση αυτής της πολιτικής, καθώς αποκατάστησε τη φιλοβρετανική κυβέρνηση* του βασιλιά Γεωργίου Β΄ (1890-1947) και απέτρεψε την επικράτηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, το οποίο ήταν τότε η ισχυρότερη αντιστασιακή δύναμη στην Ελλάδα. Ο φόβος ήταν ότι αν η Ελλάδα περνούσε σε δύναμη μη φιλική προς τη Βρετανία, ολόκληρη η βρετανική στρατηγική στην περιοχή θα κατέρρεε. Γι’ αυτό η στρατιωτική επέμβαση στην Αθήνα θεωρήθηκε μη διαπραγματεύσιμη.

       Το περίφημο «μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης» που οραματιζόταν ήδη από το 1943, ο Τσόρτσιλ αφορούσε μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια, με την Ελλάδα ως «προγεφύρωμα» για την είσοδο των Συμμάχων στην Κεντρική Ευρώπη. Η οποία επιχείρηση, κατά την άποψή του, θα επέτρεπε στους Συμμάχους να εισέλθουν στην Κεντρική Ευρώπη (Γιουγκοσλαβία-Αυστρία) από τον Νότο και έτσι να φτάσουν στη Βιέννη πριν από τον Κόκκινο Στρατό. Αν και οι Αμερικανοί απέρριψαν αυτό το σχέδιο, ο Τσόρτσιλ συνέχισε να βλέπει την Ελλάδα ως τμήμα του στρατηγικού άξονα.

     Η «συμφωνία ποσοστών». Τον Οκτώβριο του 1944 (λίγες μέρες πριν την αναχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα) στη Μόσχα ο Τσόρτσιλ με την επιμονή του συμφώνησε με τον Στάλιν ότι η Ελλάδα θα ήταν 90% στη βρετανική σφαίρα επιρροής και 10% στη σοβιετική. Αυτή η συμφωνία έδωσε στον Τσόρτσιλ την πολιτική νομιμοποίηση να δράσει αποφασιστικά. Η Ελλάδα έγινε το έδαφος όπου η Βρετανία μπορούσε να επιβάλει τη συμφωνημένη ισορροπία. Η Ελλάδα ήταν το «εύκολο» σημείο άμεσης στρατιωτικής δράσης, η μόνη χώρα όπου οι Βρετανοί μπορούσαν να αποβιβαστούν χωρίς να συγκρουστούν με τη Σοβιετική Ένωση. Σε αντίθεση με άλλες βαλκανικές χώρες, όπως η Γιουγκοσλαβία που είχε ισχυρό παρτιζάνικο κίνημα, η Ρουμανία και η Βουλγαρία που βρίσκονταν ήδη υπό σοβιετικό έλεγχο, η Ουγγαρία που ήταν μέτωπο του Κόκκινου Στρατού.

Η αμερικανική απουσία άφησε χώρο στη Βρετανία ελεύθερη να δράσει μόνη της, 

χωρίς αμερικανικό ανταγωνισμό

Οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήθελαν να εμπλακούν σε εμφύλιες συγκρούσεις ευρωπαϊκών χωρών, και μάλιστα στα Βαλκάνια που θεωρούνταν δευτερεύον θέατρο πολέμου· η απόλυτη προτεραιότητά τους ήταν η νίκη στη Δυτική Ευρώπη. Για τους Αμερικάνους, το κέντρο βάρους ήταν η απόβαση στη Γαλλία, η διάσπαση της γερμανικής άμυνας, η τελική είσοδος στη Γερμανία σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Τεχεράνης του 1943.
      Τα «Δεκεμβριανά» στην Αθήνα οι ΗΠΑ τα αντιμετώπιζαν ως «αποικιακού τύπου» επέμβαση η οποία δεν ταίριαζε με το αμερικανικό αφήγημα περί αυτοδιάθεσης των λαών. Ήξεραν, όμως, παρότι δεν συμμετείχαν στη συμφωνία, πως είχε συμφωνηθεί η Ελλάδα να ανήκει στη Βρετανία και πως η Σοβιετική Ένωση δεν θα αντιδρούσε. Προκειμένου, λοιπόν, να μη διαταραχθεί η σταθερότητα των Συμμάχων, που εξασφάλιζε τη συνεργασία με τη Μόσχα, επέλεξαν ήπια διπλωματική πίεση για την ελληνική κρίση. Οι ΗΠΑ έστειλαν αυστηρά μηνύματα τα οποία, όμως, δεν ασκούσαν ουσιαστική πίεση, δεν συνοδεύονταν από απειλές, κυρώσεις. Η έκκληση για αυτοσυγκράτηση αφορούσαν την αποφυγή υπερβολικής χρήσης βίας, την επιδίωξη για πολιτική λύση ώστε να μην φανεί ότι οι Βρετανοί επιβάλλουν καθεστώς. Η αμερικανική ουδετερότητα άφησε τη Βρετανία να δράσει ανεμπόδιστη, δεν έστειλε στρατεύματα, δεν αμφισβήτησε δημόσια τη βρετανική πολιτική, δεν στήριξε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, δεν προσπάθησε να μεσολαβήσει ενεργά. 

       Παρά την ουδετερότητα όμως, υπήρχε ανησυχία στις ΗΠΑ μήπως η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα θα φαινόταν ως καταστολή του ελληνικού αντιστασιακού κινήματος κατά των Γερμανών, κάτι που θα υπονόμευε το αφήγημα των Συμμάχων περί δημοκρατίας και θα ενίσχυε την κομμουνιστική προπαγάνδα. Παρ' όλα αυτά οι ΗΠΑ προτίμησαν να 'καταπιούν' αυτές τις ανησυχίες για χάρη της συνοχής της Συμμαχίας.

Ο Στάλιν δεν ενδιαφερόταν για την Ελλάδα,

επειδή δεν είχε στρατηγική αξία για την ΕΣΣΔ