Σαλβαντόρ Αλιέντε, ο πρώτος και ο τελευταίος λόγος του

26/6/1908-11/9/1973

Στις 11 Σεπτέμβρη του 1973, ο πρόεδρος της Κυβέρνησης Λαϊκής Ενότητας της Χιλής, Σαλβαντόρ Αλιέντε (Salvador Allende) βρίσκεται νεκρός. Αυτοκτόνησε (πολλοί λένε ότι δολοφονήθηκε) καθώς οι δυνάμεις του, φίλου των Αμερικάνων, δικτάτορα πολιορκούσαν το προεδρικό μέγαρο. Τη μέρα αυτή τερματίστηκε το πείραμα του δημοκρατικού περάσματος στον Σοσιαλισμό και έγινε η έναρξη μιας από τις πιο σκληρές δικτατορίες της σύγχρονης ιστορίας που αποτέλεσε ένα άλλο πείραμα, αυτό των πιο αντιλαϊκών νεοφιλελεύθερων πολιτικών. 

Δημοσιεύουμε σήμερα δύο πολύ σημαντικές μεταφράσεις. Η πρώτη είναι η πρώτη ομιλία του Αλιέντε στο Χιλιανό Κοινοβούλιο μετά την εκλογή του, που βρίσκεται για πρώτη φορά στα ελληνικά. Είναι ένα σημαντικό πολιτικό κείμενο που παρουσιάζει εκτενώς το κυβερνητικό πρόγραμμα. Η δεύτερη είναι ο τελευταίος λόγος του προς το Χιλιανό λαό, λίγες ώρες πριν τον θάνατο του. 

Πρώτος λόγος

Εμφανιζόμενος ενώπιον σας σε εκπλήρωση του συνταγματικού διατάγματος, θέλω να αποδώσω διπλή σημασία σε αυτό το μήνυμα. Είναι το πρώτο μήνυμα μιας Κυβέρνησης η οποία μόλις έχει αναλάβει τα καθήκοντα και ανταποκρίνεται σε ένα μοναδικό κάλεσμα στη πολιτική μας ιστορία.

Συνθήκη του Ουνκιάρ Ισκελεσί, Ρωσο-οθωμανική, 1883

Η Συνθήκη του Ουνκιάρ Ισκελεσί ήταν μια καθοριστική ρωσοοθωμανική συμφωνία που μετέβαλε ριζικά το καθεστώς των Στενών, επιτρέποντας στη Ρωσία να απαιτεί το κλείσιμό τους σε ξένα πολεμικά πλοία. Αποτέλεσε σημείο καμπής στη διπλωματική ισορροπία της Ανατολικής Μεσογείου και προκάλεσε έντονη ανησυχία στις Δυτικές δυνάμεις.
    Υπογράφηκε στην ασιατική πλευρά του Βοσπόρου, στην αποβάθρα Ουνκιάρ Ισκελεσί στις 8 Ιουλίου 1833 μεταξύ Ρωσικής Αυτοκρατορίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν αποτέλεσμα της ρωσικής στρατιωτικής βοήθειας προς τον Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄, όταν ο Ιμπραήμ Πασάς (γιος του Μωχάμετ Αλή της Αιγύπτου) απειλούσε να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη.


Κύριοι όροι της Συνθήκης
-Αμυντική συμμαχία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεσμευόταν να βοηθήσει τη Ρωσία σε περίπτωση πολέμου.
-Μυστικό άρθρο. Το πιο σημαντικό και αμφιλεγόμενο μέρος της συνθήκης ήταν το μυστικό άρθρο, σύμφωνα με το οποίο η Οθωμανική Αυτοκρατορία θα έκλεινε τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων σε όλα τα ξένα πολεμικά πλοία, εφόσον το ζητούσε η Ρωσία. Έτσι, η Ρωσία κέρδισε μοναδική στρατηγική επιρροή αφού μπορούσε να εμποδίσει τις δυτικές ναυτικές δυνάμεις να εισέλθουν στη Μαύρη Θάλασσα.

Τα Στενά ήταν (και παραμένουν) ο πιο κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Μεσογείου. Η Συνθήκη ήταν τόσο σημαντική στον βαθμό που ανέτρεψε τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η δυνατότητα της Ρωσίας να τα κλείνει κατά βούληση, ουσιαστικά να ελέγχει τα Στενά, άλλαζε το γεωπολιτικό παιχνίδι. Η Συνθήκη θεωρήθηκε από τη Βρετανία και την αυτοκρατορική Γαλλία ως ρωσική διείσδυση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και απειλή για τις δικές τους ναυτικές και εμπορικές διαδρομές.
    Η Συνθήκη του Ουνκιάρ Ισκελεσί δεν ανανεώθηκε και αντικαταστάθηκε από τη Συνθήκη των Στενών του Λονδίνου (1841), η οποία επανέφερε το καθεστώς κλειστών Στενών για όλα τα πολεμικά πλοία, αφαιρώντας το μονομερές προνόμιο της Ρωσίας.
    Αργότερα, το καθεστώς των Στενών άλλαξε ξανά με τις Συνθήκες των Σεβρών (1920), Λωζάννης (1923) και τελικά Μοντρέ (1936), που ισχύει μέχρι σήμερα.

Τάσης Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονας

4 Ιουνίου 2015

Έτσι τελειώνει ο κόσμος όχι με ένα βρόντο, μα μ΄ένα λυγμό

του Τάση Παπαϊωάννου
Αρχιτέκτων-καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Είμαστε οι κούφιοι ανθρώποι/ Είμαστε οι παραγεμισμένοι ανθρώποι, λένε οι πρώτοι στίχοι του ποιήματος του Ελιοτ, απ' όπου αντλούμε τον τίτλο του άρθρου μας.

Τα δημογραφικά στοιχεία προβληματίζουν. Οι στατιστικοί δείκτες, τα διαγράμματα και οι πίνακες με τις ποσοστώσεις τρομάζουν. Το 1825 ο πληθυσμός της Γης ανερχόταν σε περίπου 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους, το 2011 εκτινάχτηκε στα 7 δισ., ενώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, το 2050 θα κατοικούν στον πλανήτη περί τα 9,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Νούμερα ιλιγγιώδη. Ανθρωποι κι άλλοι άνθρωποι, σκαρφαλωμένοι πάνω σε μια κιβωτό που μοιάζει ότι δεν μπορεί πλέον να μας αντέξει· και διαρκώς βουλιάζουμε. Το ναυάγιο φαντάζει προδιαγεγραμμένο κι όμως, ελάχιστοι από όλους εμάς ανησυχούν! Το μέλλον για πρώτη ίσως φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας πλησιάζει τόσο ζοφερό και δυσοίωνο.

Παρ' όλα αυτά, τίποτε δεν φαίνεται ικανό να ταράξει τη μακαριότητα του δυτικού -και όχι μόνο- κόσμου. Κοίτα μας! Στέκουμε άβουλοι, παθητικοί, ναρκωμένοι στον βαθύ λήθαργο της εικονικής τηλεοπτικής ευδαιμονίας μας. Βαλσαμωμένοι μέσα στην καταναλωτική αυταπάτη που φαντάζει στα μάτια μας σαν η υπέρτατη αξία της ζωής, χαμένοι κάπου ανάμεσα στο νέο Smartphone και στο τελευταίο μοντέλο του tablet που πρέπει διακαώς να αποκτήσουμε.

Την ίδια ώρα 1,3 δισ. άνθρωποι ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, χωρίς τροφή, χωρίς νερό και στοιχειώδη υγειονομική περίθαλψη. Στο έλεος της μοίρας τους! Κάποιοι άλλοι, εξαιρετικά λίγοι, κατέχουν αστρονομικά πλούτη και τα αυξάνουν συνεχώς με γεωμετρική πρόοδο. Περιουσίες μυθικές, πολύ μεγαλύτερες από το ΑΕΠ ολόκληρων κρατών. Ενα επικίνδυνο σύστημα τείνει να εδραιωθεί ως αδιαμφισβήτητο παγκόσμιο καθεστώς, ως μονόδρομος ανάπτυξης και εξέλιξης, το οποίο συνεχίζει να διευρύνει με αφάνταστα βίαιο τρόπο τις ακραίες ανισότητες ανάμεσα στους ανθρώπους. Η ανισομέρεια ανάμεσα στις φτωχές και πλούσιες περιοχές του πλανήτη διαρκώς διογκώνεται. Τα καραβάνια των απελπισμένων μεταναστών θα πολλαπλασιάζονται στην αγωνιώδη προσπάθειά τους να βρουν ένα ασφαλές μέρος για να μπορέσουν στοιχειωδώς να ζήσουν.

Και η αρχιτεκτονική; Καθρέφτης της ζωής μας, αδιάψευστος, αποτυπώνει στον χώρο τις τρομακτικές αντιθέσεις. Από τη μία, στη βιτρίνα των μεγαλουπόλεων, τα φαντασμαγορικά σύγχρονα υπερπολυτελή κατασκευάσματα και, από την άλλη, στην πίσω μεριά, οι τρώγλες και οι ατέλειωτες παραγκουπόλεις των πάμφτωχων ανθρώπων που συνωθούνται στο περιθώριο. Απέναντι στην αρχιτεκτονική χίμαιρα που χτίζεται από το περίσσευμα, στέκει η αρχιτεκτονική από το υστέρημα, στα νέα προηγμένα και πολυδιαφημισμένα υλικά, η επανάχρηση των υπολειμμάτων, των «άχρηστων» που πετιούνται στις χωματερές.

Δεν είναι, λοιπόν, ματαιόδοξη και απολύτως ναρκισσιστική η προσπάθεια να εκφραστεί