Οι Παρθενίες της Σπάρτης, 8ος αι. π.Χ.

Οι Παρθενίες της Σπάρτης είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και μυστηριώδεις κοινωνικές ομάδες της αρχαϊκής Ελλάδας. Η ύπαρξή τους συνδέεται άμεσα με την ίδρυση του Τάραντα στην Κάτω Ιταλία και με μια κρίσιμη στιγμή της Ιστορίας της Σπάρτης.

 Οι Παρθενίες ήταν μια ιδιαίτερη κοινωνική κατηγορία Σπαρτιατών, που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια του Μεσσηνιακού Πολέμου (8ος-7ος αι. π.Χ.) ‒περίοδος πολέμου και κοινωνικής κρίσης. Υπάρχουν δύο βασικές εκδοχές για την προέλευσή τους.

        Η «επίσημη» εκδοχή, σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Αριστοτέλη, στη διάρκεια του Μεσσηνιακού Πολέμου, πολλοί Σπαρτιάτες πολεμούσαν μακριά από την πόλη, τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτισσες που είχαν μείνει στην πόλη απέκτησαν παιδιά με τους περίοικους (κατώτερη τάξη). Έτσι τα παιδιά αυτά θεωρήθηκαν νόθα και χωρίς πλήρη πολιτικά δικαιώματα και ονομάστηκαν «Παρθενίες» επειδή οι μητέρες τους θεωρήθηκε ότι είχαν μείνει «παρθένες» αφού δεν είχαν συνευρεθεί ερωτικά με Σπαρτιάτη όμοιο, νόμιμο σύζυγο.

        Η «επαναστατική» εκδοχή,  σύμφωνα με τον Ανδροτίων και τον Διόδωρο, οι Παρθενίες ήταν γνήσιοι Σπαρτιάτες, αλλά γεννημένοι από γάμους που δεν είχαν εγκριθεί από την πόλη-κράτος.

        Όπως και να έχει, οι Παρθενίες, όταν ενηλικιώθηκαν, ζήτησαν πολιτικά δικαιώματα. Η Σπάρτη αρνήθηκε την αναγνώρισή τους με αποτέλεσμα την οργάνωση συνωμοσίας των Παρθένιων για εξέγερση. Όταν αποκαλύφθηκε η συνωμοσία, η Σπάρτη προκειμένου να αποφευχθεί εμφύλιος πόλεμος οι Παρθένιοι εξορίστηκαν· τους δόθηκε εντολή να ιδρύσουν νέα αποικία, και έτσι οδηγήθηκαν στη νότια Ιταλία. Το 706 π.Χ. ίδρυσαν τον Τάραντα (Taras) ‒τη μοναδική αποικία που ίδρυσε ποτέ η Σπάρτη‒ ο οποίος έγινε κορυφαίο κέντρο του δυτικού ελληνισμού.

Οι Παρθενίες δεν ήταν είλωτες, αλλά ούτε και πλήρεις Σπαρτιάτες (όμοιοι). Ήταν μια ενδιάμεση κατηγορία, με περιορισμένα δικαιώματα και κοινωνική ανασφάλεια. Αυτό εξηγεί την ένταση με την πολιτεία, την επιθυμία τους για πολιτική συμμετοχή και τελικώς την αποστολή τους στην αποικία. Η αποστολή είχε χαρακτήρα εξορίας αλλά και επέκτασης της σπαρτιατικής επιρροής στη Δύση. Η ιστορία τους δείχνει πώς η Σπάρτη διαχειριζόταν κοινωνικές εντάσεις και πώς η αποικιοκρατία λειτουργούσε ως «βαλβίδα εκτόνωσης».

Η αποικία, ο Τάραντας, εξελίχθηκε στην ισχυρότερη ελληνική πόλη της Δύσης. Διατήρησε σπαρτιατικά στοιχεία (λατρείες, σύμβολα, στρατιωτική πειθαρχία), έγινε κέντρο ελληνικού πολιτισμού, εμπορίου και ναυτικής δύναμης.

🔗Ο Τάραντας επηρέασε τον δυτικό ελληνισμό