Ιδέες, αξίες που πραγματεύονται τα έπη του Ομήρου

Η Ιλιάδα και Οδύσσεια (Homer, Iliad, Odyssey) είτε είναι έργο ενός ποιητή με το όνομα Όμηρος είτε είναι αποτέλεσμα μακράς συλλογικής παράδοσης, η οποία παίρνει οριστική μορφή τον 6ο αι. π.Χ., δεν εκτιμώνται από τον σύγχρονο κόσμο ως απλές αφηγήσεις ηρώων και θεών. Πρόκειται για κείμενα που διαμόρφωσαν τον αξιακό κόσμο της αρχαίας Ελλάδας και εξακολουθούν να επηρεάζουν τον Δυτικό πολιτισμό. Οι ιδέες και οι αξίες που πραγματεύονται είναι βαθιές, πολυεπίπεδες και συχνά αντιφατικές, οι οποίες προσδίδουν ζωντάνια στα έργα και προκαλούν θαυμασμό διαχρονικά.

Ηρωικό ιδεώδες (αρετή-κλέος). Στον πυρήνα των ομηρικών επών βρίσκεται η αρετή (ανδρεία, ικανότητα, τιμή) και το κλέος, δηλαδή η δόξα που μένει μετά τον θάνατο του ανθρώπου. Ο ήρωας επιδιώκει να ξεχωρίσει, να τιμηθεί, να 'αφήσει' όνομα. Ο Αχιλλέας είναι το απόλυτο παράδειγμα: προτιμά σύντομη ζωή με δόξα παρά μακρά χωρίς τιμή.

Τιμή και ντροπή (τιμή-αιδώς). Οι οποίες εντοπίζονται ξεκάθαρα στην Ιλιάδα. Η κοινωνία στους τότε χρόνους λειτουργεί με βάση την τιμή. Η απώλειά της οδηγεί σε σύγκρουση· παράδειγμα ο Αγαμέμνονας προκάλεσε τη μήνιν του Αχιλλέα όταν του έκλεψε' τη Βρισηίδα-λάφυρο πολέμου. Η αιδώς (ντροπή, σεβασμός) λειτουργεί ως ηθικό εμπόδιο ‒ο Έκτορας ντρέπεται να φανεί δειλός μπροστά στους Τρώες.

Μοίρα και θεϊκή παρέμβαση. Τα ομηρικά έπη ανιχνεύουν τη σχέση 'ανθρώπου-μοίρας-θεών'. Οι θεοί, με ανθρώπινες ιδιότητες (ανθρωπομορφισμός), επεμβαίνουν και επηρεάζουν τις εξελίξεις, αλλά ο άνθρωπος έχει ευθύνη για τις πράξεις του. Η μοίρα είναι ισχυρή, αλλά όχι απόλυτη. Άλλωστε, ο Οδυσσέας σώζεται και χάρη στην εξυπνάδα του -συν Αθηνά και χείρα κίνει. Και στα δύο έπη ιχνηλατείται η διάθεση των Ελλήνων να αναλάβουν την πορεία της ζωής τους, πορεία που οδήγησε σταδιακά στη μεταγενέστερη δημιουργία της δημοκρατίας, η οποία στηρίζεται στην έννοια πολίτης και στη συμμετοχή του στα κοινά θέματα της πόλης.

Ξενία, φιλοξενία, Ξένιος Δίας. Η φιλοξενία είναι ιερή αξία. Στην Οδύσσεια διαβάζουμε για τους καλούς ξένους (Φαίακες, Εύμαιος) και για τους κακούς ξένους (μνηστήρες, Κύκλωπας). Η παραβίαση της ξενίας τιμωρείται αυστηρά.

Οικογένεια και οικιακή τάξη. Η Οδύσσεια υμνεί τη συζυγική πίστη (σύζυγος Πηνελόπη), την πατρική αγάπη (Οδυσσέας πατέρας-Τηλέμαχος γιος), την αξία της επιστροφής στην πατρίδα (η νόστος). Η οικογένεια είναι το κέντρο της ανθρώπινης ζωής.

Σοφία, εξυπνάδα, πολύτροπος νους. Ο Οδυσσέας ενσαρκώνει τον πολυμήχανο νου. Η εξυπνάδα θεωρείται εξίσου σημαντική με τη δύναμη. Η Οδύσσεια προβάλλει την ιδέα ότι ο άνθρωπος επιβιώνει όχι μόνο με όπλα· απαραίτητα εφόδια είναι η χρήση του λόγου και η στρατηγική αυτοσυγκράτηση.

Πόλεμος και ειρήνη. Η Ιλιάδα δεν εξυμνεί τον πόλεμο, αντιθέτως τον παρουσιάζει με ρεαλισμό ‒προκαλεί πόνο, θάνατο, απώλεια, ματαιότητα. Η σκηνή του Πριάμου και του Αχιλλέα δείχνει ότι η ανθρωπιά μπορεί να υπάρξει ακόμη και σε περιόδους βίας.

Ανθρώπινη ευθραυστότητα. Παρά τη θεϊκή παρουσία, τα έπη είναι βαθιά ανθρώπινα. Οι ήρωες φοβούνται, θυμώνουν, κάνουν λάθη, κλαίνε και μέσω εσωτερικών συγκρούσεων αναδεικνύεται η ψυχική δύναμή τους. Η Ιλιάδα αρχίζει με τη λέξη μήνιν και το θέμα του έπους των 16.000 περίπου στίχων είναι η οργή των ανθρώπων. Από την άλλη πλευρά στο πολεμικό αυτό έργο ο Αχιλλέας αισθάνεται οίκτο και νιώθει τον πόνο του Πρίαμου για τον χαμό του γιου του, του Έκτορα. Ο Όμηρος θεωρεί ότι η αληθινή δύναμη βρίσκεται στην αναγνώριση της ανθρώπινης φύσης.

ΔΕΛΦΟΙ, Ενεργειακό Κέντρο

Φωτογραφίες: XRONOMPALA



Η περιοχή "Δελφοί" έχει χαρακτηριστεί
μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ

Ο "Ομφαλός της Γης" που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών φέρει το αρχαιότερο ανάγλυφο γεωδαιτικό δίκτυο. Η Γεωδαισία είναι η επιστήμη της Γεωγραφίας που ασχολείται με τον ακριβή προσδιορισμό των γεωγραφικών συντεταγμένων και την καμπυλότητα, το σχήμα και τις διαστάσεις της γήινης σφαίρας.

Σύμφωνα με τη μυθολογία:

ο πρώτος ναός του Απόλλωνα που κτίσθηκε στους Δελφούς ήταν μία καλύβα από κλαδιά δάφνης,

ο δεύτερος έγινε από κερί μελισσών και φτερά ο τρίτος από χαλκό,

ο τέταρτος κτίσθηκε από τους μυθικούς αρχιτέκτονες Τροφώνιο και Αγαμήδη με τη βοήθεια του ίδιου του Απόλλωνα.

                   

Ο ναός είναι περίπτερος, με 6 κίονες στις στενές πλευρές και 15 στις μακρές, με πρόδομο και οπισθόδομο δίστυλους εν παραστάσι. Ο σηκός του χωρίζεται σε τρία κλίτη με δύο κιονοστοιχίες, η καθεμία από τις οποίες έχει οκτώ ιωνικούς κίονες. Στο βαθύτερο επίπεδό του βρισκόταν το άδυτο, όπου εκτυλισσόταν η μαντική διαδικασία και στο οποίο είχαν πρόσβαση μόνο οι ιερείς που θα ερμήνευαν τα λόγια της Πυθίας.

Τα αετώματα από παριανό μάρμαρο φιλοτέχνησαν οι Αθηναίοι γλύπτες Πραξίας και Ανδροσθένης.

Στο ανατολικό αέτωμα απεικονίζονταν ο Απόλλωνας με τις Μούσες και στο δυτικό ο Διόνυσος ανάμεσα στις Θυιάδες (Μαινάδες).

Για το εσωτερικό του ναού γνωρίζουμε ελάχιστα στοιχεία, κυρίως από αρχαίους συγγραφείς.

Στους τοίχους του προναού υπήρχαν χαραγμένα ρητά των επτά Σοφών.

Υπήρχε χάλκινη εικόνα του Ομήρου και βωμός του Ποσειδώνα, ενώ στο άδυτο υπήρχε το άγαλμα του θεού και ο Ομφαλός.

Κατά τον 7ο αιώνα π.Χ, ήταν φημισμένο ως «Μαντείο των Δελφών».

Ο επικός ποιητής Όμηρος στο έργο του Ιλιάδα αναφέρει το Μαντείο ως «Πειθώ».

Ήταν ο χώρος που σάπιζε το σώμα του δράκοντα Πύθωνα μετά τον φόνο του από τον θεό Απόλλωνα.

Η λέξη δελφύς προέρχεται από τις λέξεις μήτρα, κοιλιά.

Σύμφωνα με άλλη εκδοχή από το δελφίνι. Ο Απόλλωνας αφού σκότωσε τον Πύθωνα

μεταμορφώθηκε σε δελφίνι και μετέφερε Κρήτες που έφθασαν στην Κίρρα και ίδρυσαν τον ιερό ναό.

Στο αέτωμα του ναού υπήρχαν Δελφικά παραγγέλματα, όπως «Γνώθι σαυτόν», «Μηδέν άγαν» και το γράμμα Ε. Το Ε(Ι), «το εν Δελφοίς» όπως αναφέρει ο αρχιερέας των Δελφών Πλούταρχος, παρ’ όλες τις προσπάθειες πολλών δεν έχει αποκωδικοποιηθεί. Η Πυθία, ιέρεια του ναού μετέφερε τον χρησμό του Απόλλωνα στον ενδιαφερόμενο.

      

       

Λιαντίνης Δημήτρης, βιβλίο Γκέμμα: Έλληνες θα ειπεί να προσκυνάς τακτικά στους Δελφούς το γνώθι σαυτόν. Όχι να κάνεις την εξομολόγηση στους αγράμματους πνευματικούς και στους μαύρους ψυχοσώστες.

                     

  

Ίππαρχος ο πατέρας της Αστρονομίας

Ο αστρονόμος και μαθηματικός Ίππαρχος ο Ρόδιος ή Νικαεύς (περ. 190-120 π.Χ.) αποκαλείται «πατέρας της Αστρονομίας» όχι από υπερβολή, αλλά επειδή υπήρξε ο πρώτος που μετέτρεψε την παρατήρηση του ουρανού σε ακριβή, μαθηματική επιστήμη. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος* αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο Ίππαρχος «προσέφερε τον ουρανό ως κληρονομιά στην ανθρωπότητα».

Ο Ίππαρχος έδειξε τη μέθοδο για την απομάγευση του ουρανού

Πριν από τον Ίππαρχο η αστρονομία ήταν κυρίως περιγραφική. Ο Ίππαρχος ίδρυσε την επιστημονική αστρονομία: εισήγαγε ποσοτικές μετρήσεις, χρησιμοποίησε γεωμετρία και τριγωνομετρία για να εξηγήσει κινήσεις, συνέδεσε παρατήρηση και μαθηματικό μοντέλο. Με άλλα λόγια, έκανε την αστρονομία επιστήμη με αυστηρή μεθοδολογία.

            Ανακάλυψε την μετάπτωση των ισημεριών. Ίσως το πιο εντυπωσιακό επίτευγμά του παρατήρησε ότι το σημείο της εαρινής ισημερίας μετακινείται αργά στον ουρανό, υπολόγισε τη μετατόπιση με αξιοσημείωτη ακρίβεια. Αυτό απαιτούσε σύγκριση παρατηρήσεων με αστέρες που είχαν γίνει αιώνες πριν -μια πράξη επιστημονικής ευφυΐας.

Δημιούργησε τον πρώτο ολοκληρωμένο αστρικό κατάλογο. Κατέγραψε περίπου 850 αστέρες, ταξινομημένους κατά: θέση, λαμπρότητα (εισήγαγε την κλίμακα μεγεθών που χρησιμοποιούμε ακόμη), αστερισμό. Ο κατάλογός του αποτέλεσε τη βάση για τον Πτολεμαίο και όλη τη μετέπειτα παράδοση.

Θεμελίωσε την τριγωνομετρία γι' αυτό θεωρείται και «πατέρας της Τριγωνομετρίας». Για να υπολογίσει αποστάσεις και γωνίες στον ουρανό: συνέταξε τον πρώτο πίνακα χορδών, έθεσε τα θεμέλια της σφαιρικής τριγωνομετρίας. Χωρίς αυτά, η αστρονομία ακριβείας θα ήταν αδύνατη.

Ανέπτυξε μοντέλα για την κίνηση της Σελήνης και του Ήλιου. Υπολόγισε τη διάρκεια του τροπικού έτους, τις ανωμαλίες της σεληνιακής κίνησης, μεθόδους πρόβλεψης εκλείψεων. Οι υπολογισμοί του ήταν τόσο ακριβείς που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες.

 

Ο Ίππαρχος δεν ήταν απλώς ένας παρατηρητής. Ήταν ο πρώτος που συνέδεσε: 

παρατήρηση → μέτρηση → μαθηματικό μοντέλο → πρόβλεψη.

Αυτός ο κύκλος είναι ο ορισμός της επιστήμης. Γι’ αυτό και η ιστορία τον τοποθετεί δικαίως ως τον πατέρα της Αστρονομίας.

 Πώς η μέθοδος του Ίππαρχου προαναγγέλλει την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα (τον Κοπέρνικο, τον Κέπλερ και τον Γαλιλαίο)

Ο Ίππαρχος δεν είναι απλώς ένας «πρόδρομος» της επιστημονικής επανάστασης· είναι ένας από τους ελάχιστους στοχαστές της Αρχαιότητας που εργάστηκαν με μεθοδολογία τόσο σύγχρονη, ώστε μοιάζει να ανήκει στον 17ο αι. μ.Χ.