Η Αθήνα του ΄60, Νίκος Τσιφόρος

Κείμενα του Νίκου Τσιφόρου (27/8/1909-6/8/1970) 

στο βιβλίο 

Η Αθήνα σήμερα-Κρουαζιέρες μέσα

στην Ιστορία (1955). 

Αφηγήσεις που εμπλουτίζονται από το κυνικό χιούμορ και τις ιστορικές γνώσεις του συγγραφέα, 

ο οποίος κινείται με μεγάλη ευκολία (και ευστοχία) ανάμεσα στη δημώδη καθημερινή γλώσσα και στον καθαρευουσιάνικο λόγο. 

ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Άνευ ή μετά χαρτοφυλακίου! Πάντα ευπροσήγορος. Μεταξύ δύσκολου και αδυνάτου να τον πετύχετε στο γραφείο του, γιατί πάντα λείπει. (Σημ. Πάντα είν’ εκεί).

Κανών εις και μοναδικός. Έχει δεν έχει δουλειά θα σας δώσει:

α) το χέρι β) Διαβεβαιώσεις γ) υποσχέσεις δ) ευχάς.

Παρασκηνιακώς: Έχετε πάει στο διάβολο, σταλμένος απ’ αυτόν, το λιγότερο είκοσι φορές.

Υπηρεσιακώς: Εντολή στον κλητήρα. Αν σας ξαναμπάσει μέσα, θ’ απολυθεί. 
Προεκλογικώς: Γράμμα εγκάρδιο. Την ψήφο σας.

Εορταστικώς: Τηλεγράφημα ατελές.

ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ 7-10 Μ.Μ.

Εσπέραν τινά του φθινοπώρου, νέος τις, άψογως ενδεδυμένος, ήτοι με σακάκι μοντέρνο κοντό και σκιστό, ήτο εγκατεστημένος εις τα πεζοδρομιακά καθίσματα του κοσμικού εκείνου κέντρου, όπερ ευρίσκεται ακριβώς εις την υπό των οδών Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου σχηματιζόμενην γωνίαν. Η εσπέρα ήτο θερμή και γλυκεία, ήτοι έσκαζε ο τζίτζικας και η κίνησης εντονότατη, ήτοι πήχτρα. Και το λοιπόν, ο λαμπρός αυτός εκκολαπτόμενος ανήρ, που μύριζε απενταρία, ροκ εν ρολ και θράσος, ητένιζε τα κοράσια, ήτοι τα θηλυκά, με βλέμμα αδηφάγον και πονηρόν κι εμένα που καθόμουν απέναντί του μου ’ρχόταν να σηκωθώ και να τον αρχίσω στις φάπες.

[…]  Η Αθήνα ξυπνούσε. Τα δειλινά ζώα της, οι Αθηναίοι, τρέχαν στις αφετηρίες των λεωφορείων, φορτωμένα ανακούφιση και κούραση. Πολλά αυτοκίνητα, πολλές επιγραφές, άδεια τα ταμεία των χειμερινών κινηματογράφων, κουφόβραση, πόλισμαν, ένα σωρό ενοχλήσεις […] συλλογίστηκα το τέλος του μηνός, το νοίκι, την πολιτική κατάσταση, την αρθρίτιδα που έχει αρχίσει να μ’ ενοχλεί, μιαν αρραβωνιαστικιά που μ’ εγκατέλειψε προ δεκαετίας, την τιμή των χειμερινών κοστουμιών, ένα μικρό χρέος που κάποτε ελπίζω να το εξοφλήσω, όλα εκείνα τα παράσιτα, όσα δεν έχουν φτερά και απομυζητικές προβοσκίδες, αλλά τα έστειλε ο πολιτισμός να βασανίζουνε τους τίμιους λογιστές.

[…] Έχω ακούσει για τους πολύ κοσμικούς κύκλους. Τα γιώτινγκ, τα τένις κλαμπ, τα χολ των μεγάλων ξενοδοχείων. Για να μπω εκεί μέσα θα ’πρεπε να κατέχω το μαγικό λυχνάρι του Αλαντίν ή το λιγότερο κάμποσες χιλιάδες κίτρινες λίρες και τρεις γλώσσες σε ημιμάθεια. […] Οι χαριτωμένες κοπέλες, ψεύτικα βαμμένες, ψεύτικα ποζάτες, ψεύτικα πολιτισμένες, οι αστές κυρίες που ήρθανε να ποζάρουν πλάι στην παρθενιά μιας κόρης διψασμένης για αποκατάσταση, οι νεάζουσες κυρίες, πάνω από εξήντα, τα καπέλα στο κεφάλι τους είναι γεμάτα βιολέτες, η φλυαρία στο στόμα τους γεμάτη δηλητήριο, πλάσματα που θυμίζουνε πολύ τις Φραγκόκοτες, την μπαγιατίλα, εκείνη την ψαλμωδία «άμωμοι εν οδώ» και το αμάρτημα της κουταμάρας. […] υπάρχουν τα μικρά ανήλικα κοριτσόπουλα, που τρέφουνε μέσα τους το μικρόβιο μιας Νινόν ντε Λανγκλό, λένε τολμηρά ανέκδοτα, καπνίζουνε αμερικάνικα τσιγάρα, αδειάζουνε ασυνείδητα ποτήρια, διηγούνται κυνικούς έρωτες και προετοιμάζονται ν’ αντιμετωπίσουν τη ζωή «δι’ ιδίων μέσων». […] Ο περασμένος άντρας: Ένας κόκορας που δεν του απομείνανε παρά τα φτερά, πολύ προσεγμένα από το ράφτη του. Ο χρόνος τελειοποίησε τους καλούς του τρόπους, δεν βλέπει με ένα τηλεσκόπιο, αλλά υποφέρει φορώντας ένα μονόκλ. Ο Παράδεισός του βεντούζες και χαμομήλι. Προτιμάει την Κόλαση, κορτάροντας ανώφελα με παν ον φέρον θήλυ σχήμα. Λέει ανέκδοτα, κάνει τον μπον βιβιάν, παλικαρίζει. Αν δώσει μια κλωτσιά θα χάσει το πόδι του, αν δώσει ένα φιλί θα χάσει τις μασέλες του, δίνει ερωτικές υποσχέσεις, δεν είναι σε θέση να τις κρατήσει, ένας πολιτευόμενος στον κύκλο του. Οι κρόταφοι στάζουνε νεότητα καραμπογιάς. Κάτω από τα καφετιά μαλλιά οι τρίχες λευκές...

Συνέδριο του Βερολίνου 1878

Το Συνέδριο του Βερολίνου (13 Ιουνίου - 13 Ιουλίου 1878) συγκέντρωσε τους ηγέτες και κορυφαίους διπλωμάτες των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, με στόχο την αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και την αναδιάταξη της νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Οι ηγέτες και επικεφαλής αντιπροσωπειών των κρατών
-Γερμανία (οικοδεσπότης). Όττο φον Μπίσμαρκ – Καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας (προήδρευσε του συνεδρίου). Συμμετείχαν επίσης: Γιούλιους φον Χόλσταϊν, Μπέρνχαρντ φον Μπούλοου (διπλωμάτες).
-Αυστροουγγαρία. Κόμης Γιούλα Αντράσσι - Υπουργός Εξωτερικών. Αλαγιός Κάρολι, - Διπλωμάτης (εμφανίζεται και στον πίνακα του Anton von Werner)
-Ρωσική Αυτοκρατορία. Πρίγκιπας Αλεξάντρ Γκορτσάκοφ -Υπουργός Εξωτερικών, Πιότρ Σουβάλοφ – Πρέσβης, στενός συνεργάτης του Τσάρου Αλεξάνδρου Β΄.
-Ηνωμένο Βασίλειο. Μπέντζαμιν Ντισραέλι (Λόρδος Μπήκονσφιλντ) - Πρωθυπουργός. Συνοδευόταν από τον Λόρδο Σάλσμπερι - Υπουργό Εξωτερικών.
-Γαλλία. Γουλιέλμος Ερνέστ ντε Σαιν-Βαλέ, William Henry Waddington - Υπουργός Εξωτερικών.
-Ιταλία. Κόμης Λουίτζι Κορτί – Υπουργός Εξωτερικών.
-Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καραθεοδωρής Πασάς - Επικεφαλής αντιπροσωπείας, Σαντουλλάχ Πασάς, Μεχμέτ Αλή Πασάς
-Βαλκανικά κράτη (με περιορισμένη συμμετοχή). Δεν ήταν πλήρη μέλη του συνεδρίου, αλλά παρευρέθηκαν όταν συζητούνταν ζητήματα που τα αφορούσαν:
-Ελλάδα - Θεόδωρος Δηλιγιάννης, πρεσβευτής.
-Σερβία - Αντιπρόσωποι του πρίγκιπα Μιλάν.
-Ρουμανία - Αντιπρόσωποι του πρίγκιπα Καρόλου.
-Μαυροβούνιο - Εκπρόσωποι του πρίγκιπα Νικολάου

Το Συνέδριο πέτυχε: Αναθεώρησε τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Περιόρισε τη «Μεγάλη Βουλγαρία». Αναγνώρισε την ανεξαρτησία Ρουμανίας, Σερβίας, Μαυροβουνίου. Έδωσε στην Αυστροουγγαρία την κατοχή της Βοσνίας–Ερζεγοβίνης. Η Βρετανία απέκτησε την Κύπρο.

Πώς το Συνέδριο του Βερολίνου προετοίμασε την προσάρτηση της Θεσσαλίας (1878 -1881)

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διατήρησε την Μακεδονία και άλλες περιοχές το Συνέδριο του Βερολίνου (1878) δεν έδωσε αμέσως τη Θεσσαλία στην Ελλάδα, αλλά δημιούργησε ακριβώς τις προϋποθέσεις που οδήγησαν στην προσάρτηση της Θεσσαλίας και μέρους της Ηπείρου το 1881.
Το Συνέδριο άνοιξε το «ελληνικό ζήτημα». Στο Βερολίνο, οι Μεγάλες Δυνάμεις αναθεώρησαν τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και επαναχάραξαν τα σύνορα στα Βαλκάνια. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η Ελλάδα τέθηκε για πρώτη φορά επίσημα στο τραπέζι ως δικαιούχος εδαφικών διευθετήσεων, παρότι δεν ήταν πλήρες μέλος του συνεδρίου. Οι Δυνάμεις αναγνώρισαν ότι η Ελλάδα είχε «νόμιμες διεκδικήσεις» σε περιοχές με ελληνικό πληθυσμό.
    Η Μεγάλη Βουλγαρία περιορίστηκε - και αυτό ενίσχυσε την ελληνική θέση. Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου είχε δημιουργήσει μια τεράστια Βουλγαρία, που θα απέκλειε κάθε ελληνική διεκδίκηση στη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Το Συνέδριο του Βερολίνου περιόρισε τη Βουλγαρία στο 1/3 της αρχικής έκτασης. Έτσι, αποδυναμώθηκε ο πανσλαβικός σχεδιασμός, ενισχύθηκε η ανάγκη για ισορροπία στα Βαλκάνια, και άνοιξε τον δρόμο για ελληνικές διεκδικήσεις.
     Οι Μεγάλες Δυνάμεις αναζήτησαν «αντιστάθμισμα» υπέρ της Ελλάδας. Η Αυστροουγγαρία πήρε τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη, η Βρετανία την Κύπρο. Για να διατηρηθεί η ισορροπία, οι Δυνάμεις συμφώνησαν ότι η Ελλάδα έπρεπε να λάβει κάποια εδαφική αποζημίωση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Θεσσαλία και η Άρτα θεωρήθηκαν οι πιο «λογικές» περιοχές.
     Το Συνέδριο ζήτησε επίσημα διαπραγματεύσεις Ελλάδας-Οθωμανών. Οι Δυνάμεις αποφάσισαν ότι η Ελλάδα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπρεπε να ξεκινήσουν άμεσες διαπραγματεύσεις για τα σύνορα. Αυτό οδήγησε στη Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης και τελικά στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (1881), με την οποία η Θεσσαλία και η Άρτα παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα.
   Η Ελλάδα κέρδισε διπλωματικά, όχι στρατιωτικά. Το Συνέδριο του Βερολίνου έδειξε ότι η Ελλάδα μπορούσε να πετύχει εδαφικά κέρδη χωρίς πόλεμο, αρκεί να ευθυγραμμιζόταν με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Αυτό ενίσχυσε την ελληνική διπλωματική στρατηγική και οδήγησε στην επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων το 1881.

Η δύναμη της εικόνας

Κι αν τα έπεα είναι πτερόεντα, η εικόνα παραμένει στάσιμη· δεν εξελίσσεται μεν, σταθερή «εις τον αιώνα τον άπαντα» δε. Στη σύγχρονη εποχή, οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης, έχουν αντιληφθεί πλήρως τη δύναμη της εικόνας. Ο αναλφαβητισμός σε κάποιες χώρες είναι υψηλός, από τη μια πλευρά. Από την άλλη πλευρά, οι πολυάσχολοι άνθρωποι δεν διαθέτουν χρόνο για ανάγνωση ή/και μελέτη άρθρων, αναλύσεων και προτιμούν τη γρήγορη μάθηση που προσφέρει μια ζωγραφισμένη εικόνα ή μια μηχανική φωτογραφία. 

    Η κατάλληλη ζωγραφιά ‘τραβάει το μάτι’. Είτε χωρίς σχόλιο ή ημερομηνία, άρα αποκομμένη από το ιστορικοκοινωνικό της πλαίσιο είτε συνοδεύεται με το απαραίτητο σύντομο σχόλιο, που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του αναγνώστη/καταναλωτή, και να ο ιδανικός συνδυασμός (ή παγίδα) που μπορεί να προωθήσει, να επιβάλλει μια ιδέα/προϊόν, να ανυψώσει ή να καταστρέψει προσωπικότητες, να ‘περάσει’ ή να παραποιήσει εντολές και μηνύματα.

Κάτι παρόμοιο, θα λέγαμε, συνέβη στο παρελθόν, όταν δεν υπήρχε τεχνολογία.

♥Με την εφεύρεση του γραπτού αλφαβήτου περί τον 8ο αιώνα π.Χ., οι πολίτες του ελλαδικού χώρου –κυρίως οι Αθηναίοι– διευκολύνθηκαν στην ανάγνωση. Οι νόμοι καταγράφονταν σε πήλινες πλάκες, αναρτημένες σε δημόσιους χώρους και δεν ήταν δυνατόν να παραποιηθούν ή να αλλαχθούν, όπως γινόταν κατά την περίοδο της προφορικής διάδοσή τους. Η διάδοση της ανάγνωσης ήταν αυτή που βοήθησε την ανάπτυξη της αμφισβήτησης, της κριτικής σκέψης, της επιχειρηματολογίας. Οι πολίτες όχι μόνο διάβαζαν αλλά και 'έβλεπαν' τους νόμους.

♥

Μοσχοφόρος, Μουσείο Ακρόπολης, Αθήνα
αρχαίο Αττικό γλυπτό, χρονολογείται 
περίπου στο 570 π.Χ.

Κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, το ορθόδοξο χριστιανικό ιερατείο υπό το φόβο του ειδωλολατρισμού, απέφευγε όχι μόνο την τοποθέτηση αγαλμάτων στις εκκλησίες αλλά και την εικονική αναπαράσταση προσώπων του θείου δράματος -ακολούθησε, δηλαδή, τα πρότυπα της ανεικονικής τέχνης των ανατολικών θρησκειών. Στη συνέχεια, όμως έκρινε ότι η εικονική τέχνη εξυπηρετούσε στην εκπαίδευση των αγράμματων χριστιανών, αυτών που προέρχονταν από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Οι αγιογράφοι, λοιπόν, ανέλαβαν να εξεικονίσουν γεγονότα της χριστιανικής θρησκείας σε φορητές εικόνες. Επιπλέον, οι πιστοί βρισκόμενοι εντός του οίκου του Θεού, είχαν τη δυνατότητα να ‘δουν’ και να διδαχθούν μέσω των εικόνων και των τοιχογραφιών την ιστορία του Χριστιανισμού.