Ο
Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918), γνωστός και ως «Μεγάλος Πόλεμος»,
ήταν κυρίως ευρωπαϊκή σύγκρουση που επαναχάραξε τον χάρτη της Ευρώπης. Ο Α΄ΠΠ (1914–1918)
ήταν η πρώτη παγκόσμια σύγκρουση του 20ού αιώνα, και θεωρείται ένας από τους
πιο αιματηρούς πολέμους της Ιστορίας.
Τα αίτια του πολέμου ήταν ο έντονος εθνικισμός, ο
ιμπεριαλιστικός ανταγωνισμός για αποικίες και η συσσώρευση εξοπλισμών
δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η αφορμή για την έναρξη του πολέμου ήταν η
δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου, διαδόχου του αυστροουγγρικού
θρόνου, στο Σεράγεβο στις 28 Ιουνίου 1914 από έναν Σέρβο εθνικιστή, τον
Γαβρίλο Πρίντσιπ. Η Αυστροουγγαρία κηρύσσει πόλεμο στη Σερβία → ενεργοποιούνται
οι συμμαχίες → η σύγκρουση εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη.
Εξέλιξη του Πολέμου
Οι
δύο μεγάλες συμμαχίες
Οι Κεντρικές Δυνάμεις:
συνασπίστηκαν, κυρίως, η Γερμανία, η Αυστροουγγαρία και η Οθωμανική
Αυτοκρατορία, Βουλγαρία
Σύμμαχοι
Αντάντ (Entente Cordiale, Εγκάρδια Συνεννόηση): συνασπίστηκαν, κυρίως, η Γαλλία, η
Μεγάλη Βρετανία, η Ρωσία, Σερβία, και
αργότερα η Ιταλία και οι ΗΠΑ, Ιταλία, Ελλάδα κ.ά.
·
Δυτικό Μέτωπο:
πόλεμος χαρακωμάτων, αδιέξοδο και τεράστιες απώλειες. Μετά την αρχική γερμανική
προέλαση, το μέτωπο σταθεροποιήθηκε στη Γαλλία. Για χρόνια, οι στρατιώτες
ζούσαν σε άθλιες συνθήκες σε χαρακώματα, με ελάχιστες εδαφικές αλλαγές παρά τις
εκατόμβες νεκρών (π.χ. μάχες του Βερντέν και του Σομ).
·
Ανατολικό Μέτωπο:
αρχικές επιτυχίες των Κεντρικών Δυνάμεων, αλλά κατάρρευση της Ρωσίας το 1917,
έτος καμπής. Η Ρωσία αποσύρθηκε λόγω της Οκτωβριανής Επανάστασης, αλλά η
είσοδος των ΗΠΑ στον Πόλεμο το 1917 ανέτρεψε την ισορροπία υπέρ της Αντάντ.
Χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα νέα όπλα:
άρματα μάχης (tanks), χημικά
αέρια, πολυβόλα, αεροπλάνα – ο πόλεμος γίνεται βιομηχανικός.
Ο
πόλεμος έληξε στις 11 Νοεμβρίου 1918 με την ήττα των Κεντρικών Δυνάμεων. Βουλγαρία
Σεπτέμβριος 1918, Οθωμανική Αυτοκρατορία Οκτώβριος 1918, Αυστροουγγαρία Νοέμβριος
1918.
H Συνθήκη
των Βερσαλλιών, 1919 επέβαλε σκληρούς όρους στη Γερμανία ( απώλεια εδαφών
και περιορισμός στρατού). Οι ταπεινωτικοί όροι και η αστάθεια που θεωρούνται αιτίες
της εκδήλωσης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, 1939.
Συνέπειες του Α΄ΠΠ ήταν η κατάρρευση τεσσάρων αυτοκρατοριών
(Γερμανικής, Αυστροουγγρικής, Ρωσικής, Οθωμανικής) και η δημιουργία νέων κρατών
στην Ευρώπη. Η ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών. Οι ανθρώπινες απώλειες
ανέρχονται στα περίπου 18,6 εκατομμύρια νεκροί (9,7 εκατ. στρατιώτες +
8,9 εκατ. άμαχοι). Η γενοκτονία των Αρμένιων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στις 24 Απριλίου 1915.
Οι βασικοί ηγέτες του Α΄
Παγκοσμίου Πολέμου ήταν οι πολιτικοί και στρατιωτικοί αρχηγοί που καθόρισαν την
πορεία της σύγκρουσης στις δύο μεγάλες συμμαχίες: την Αντάντ και τις Κεντρικές
Δυνάμεις.
Ηγέτες
της Αντάντ (Σύμμαχοι)
Ηνωμένο Βασίλειο της
Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας
- H. H. Asquith –
Πρωθυπουργός (1914–1916)
- David Lloyd George –
Πρωθυπουργός (1916–1918)
- Βασιλιάς Γεώργιος Ε΄ – Αρχηγός
κράτους
Γαλλική Δημοκρατία
- Raymond Poincaré –
Πρόεδρος
- Georges Clemenceau –
Πρωθυπουργός από το 1917, ηγετική μορφή της νίκης
Ρωσική Αυτοκρατορία
- Τσάρος Νικόλαος Β΄ – έως την
επανάσταση του 1917
- Βλαντιμίρ Λένιν – ηγέτης
των Μπολσεβίκων μετά το 1917
Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής
- Woodrow Wilson –
Πρόεδρος, οδήγησε τις ΗΠΑ στον πόλεμο το 1917
Βασίλειο της Ιταλίας
- Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄ –
Βασιλιάς
- Antonio Salandra –
Πρωθυπουργός (1914–1916)
- Vittorio Orlando –
Πρωθυπουργός (1917–1919)
Βασίλειο της Ελλάδας,
είχε διχασμένη ηγεσία
- Κωνσταντίνος Α΄ –
Βασιλιάς (με φιλογερμανική στάση)
- Ελευθέριος Βενιζέλος –
Πρωθυπουργός, οδήγησε την Ελλάδα στο πλευρό της Αντάντ
Ηγέτες
των Κεντρικών Δυνάμεων
