Ο Σαρλ ντε Γκωλ

Charles de Gaulle, BRITANNICA

        

        Ο Σαρλ ντε Γκωλ ήταν ο σημαντικότερος Γάλλος ηγέτης του 20ού αιώνα. Αρχηγός της Ελεύθερης Γαλλίας (1940- 1944) στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ιδρυτής της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, της οποίας υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος (1959-1969). Γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1890, Λιλ, Γαλλία και πέθανε στις 9 Νοεμβρίου 1970.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μετά την κατάρρευση της Γαλλίας, το 1940, αρνήθηκε την παράδοση στον Χίτλερ και έφυγε στο Λονδίνο. Από εκεί εξέδωσε την ιστορική Έκκληση της 18ης Ιουνίου, καλώντας τους Γάλλους να συνεχίσουν τον αγώνα. Ίδρυσε τις Ελεύθερες Γαλλικές Δυνάμεις, που πολέμησαν στο πλευρό των Συμμάχων.

        Μετά την απελευθέρωση του Παρισιού, έγινε επικεφαλής της Προσωρινής Κυβέρνησης (1944–1946). Το 1958, εν μέσω της κρίσης της Αλγερίας, επέστρεψε στην εξουσία και ίδρυσε την Πέμπτη Γαλλική Δημοκρατία, με ισχυρό προεδρικό σύστημα. Ως πρόεδρος έκανε τη Γαλλία πυρηνική δύναμη, αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ (1966) για να διασφαλίσει την ανεξαρτησία της γαλλικής πολιτικής, ακολούθησε ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, συχνά σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.
       Θεωρείται ο αρχιτέκτονας της σύγχρονης Γαλλίας. Ενσάρκωσε την ιδέα της «μεγάλης Γαλλίας» και της εθνικής ανεξαρτησίας. Παραμένει σύμβολο αντίστασης, ηγεσίας και πατριωτισμού.

Έκκληση της 18ης Ιουνίου 1940

Η Έκκληση της 18ης Ιουνίου ήταν το ιστορικό ραδιοφωνικό μήνυμα του Σαρλ ντε Γκωλ προς τους Γάλλους στις 18 Ιουνίου 1940, από το Λονδίνο, καλώντας τους να συνεχίσουν τον αγώνα κατά της ναζιστικής Γερμανίας. Θεωρείται η απαρχή της Γαλλικής Αντίστασης.
        Ήταν η πρώτη ομιλία του Σαρλ ντε Γκωλ μετά την άφιξή του στο Λονδίνο, αμέσως μετά την κατάρρευση της Γαλλίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μεταδόθηκε από το BBC στις 18 Ιουνίου 1940. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της γαλλικής Ιστορίας, καθώς καλούσε τους Γάλλους να μην αποδεχθούν την ήττα και να συνεχίσουν τον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Σύμφωνα με τη Wikipedia, η ομιλία θεωρείται η αφετηρία της Γαλλικής Αντίστασης και χάρισε στον ντε Γκωλ το προσωνύμιο «Ο Άνθρωπος της 18ης Ιουνίου».

Ιστορικό πλαίσιο

Στις 14 Ιουνίου 1940 οι Γερμανοί μπήκαν στο Παρίσι. Η κυβέρνηση του στρατάρχη Πεταίν αποφάσισε να ζητήσει ανακωχή. Ο ντε Γκωλ, διαφωνώντας, διέφυγε στο Λονδίνο στις 17 Ιουνίου. Με τη στήριξη του Τσώρτσιλ, του επιτράπηκε να απευθυνθεί στους Γάλλους μέσω ραδιοφώνου. Η ομιλία δεν ηχογραφήθηκε, αλλά το κείμενο διασώθηκε και σήμερα φυλάσσεται στα Εθνικά Αρχεία της Γαλλίας.
        Το μήνυμα της ομιλίας: Ο ντε Γκωλ τόνισε ότι η ήττα δεν είναι οριστική. Η Γαλλία έχει ακόμη σύμμαχους (Βρετανική Αυτοκρατορία, ΗΠΑ). Ο πόλεμος είναι παγκόσμιος και η Γαλλία μπορεί να νικήσει στο μέλλον με ανώτερη βιομηχανική ισχύ. Κάλεσε στρατιώτες, αξιωματικούς και εργάτες να ενωθούν μαζί του στο Λονδίνο για να συνεχίσουν τον αγώνα. 

        Απόσπασμα από το κείμενο της ομιλίας: «Ό,τι κι αν γίνει, η φλόγα της γαλλικής αντίστασης δεν πρέπει να σβήσει και δεν θα σβήσει».
Θεωρείται το ιδρυτικό κείμενο της Ελεύθερης Γαλλίας. Έγινε σύμβολο της αντίστασης στον ναζισμό. Στη συλλογική μνήμη της Γαλλίας, αποτελεί σημείο αναφοράς για την εθνική ενότητα και αξιοπρέπεια.

Ρητορική

Η ρητορική του Σαρλ ντε Γκωλ θεωρείται μία από τις πιο ισχυρές και αναγνωρίσιμες του 20ού αιώνα: βαθιά πατριωτική, υψηλού ύφους, εμποτισμένη με ιστορικό βάθος και έντονη προσωπική αυθεντία. Οι ξένες πηγές τονίζουν ότι ο ντε Γκωλ αντιμετώπιζε τον λόγο ως «μεγάλο εργαλείο εξουσίας» και ότι η γλώσσα του είχε σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα.

• Η ρητορική ως εργαλείο εξουσίας. Η Revue Politique et Parlementaire αναφέρει ότι ο ντε Γκωλ πίστευε βαθιά πως η ρητορική οδηγεί στην εξουσία και ότι ο λόγος είναι το βασικό μέσο άσκησης πολιτικής. Η ομιλία δεν ήταν για αυτόν απλή επικοινωνία. Ήταν πράξη ηγεσίας, τρόπος να διαμορφώσει το έθνος και να το κινητοποιήσει.
• Υψηλό, κλασικό ύφος. Οι ξένες αναλύσεις τονίζουν ότι ο ντε Γκωλ χρησιμοποιούσε κλασική, σχεδόν λογοτεχνική γλώσσα, επηρεασμένη από: την ιησουιτική παιδεία του, τη μελέτη του Σατωβριάνδου, τη γαλλική ιστορική παράδοση. Το ύφος του χαρακτηρίζεται από: μεγάλες, περίτεχνες προτάσεις, υψηλό λεξιλόγιο, ιστορικές αναφορές, ρυθμικότητα και τελετουργικό τόνο. Η πηγή σημειώνει ότι τέτοιο ύφος θεωρείται «αδύνατο» στη σημερινή εποχή των σύντομων μηνυμάτων και των κοινωνικών δικτύων.
• Ταύτιση του εαυτού του με τη Γαλλία. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ρητορικής του ήταν ότι μιλούσε για τον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο και συχνά ταυτιζόταν με το ίδιο το έθνος. «Η Γαλλία» και «ο Γκωλ» εμφανίζονται συχνά ως σχεδόν ενιαία οντότητα. Αυτό ενίσχυε την εικόνα του ως ενσάρκωση της εθνικής συνέχειας. Η Revue Politique επισημαίνει ότι σήμερα κανένας πολιτικός δεν θα τολμούσε τέτοια ρητορική, λόγω της αλλαγής των κοινωνικών και επικοινωνιακών δομών.
• Ρητορική της Αντίστασης. Στην περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο λόγος του ντε Γκωλ είχε τρία βασικά χαρακτηριστικά: ελπίδα: η περίφημη «Έκκληση της 18ης Ιουνίου» βασίστηκε στην ιδέα ότι η ήττα δεν είναι οριστική· εκτίμηση: προέβλεπε ότι ο πόλεμος θα γίνει παγκόσμιος και ότι η Γαλλία θα επιστρέψει· ηθική νομιμοποίηση: παρουσίαζε τον εαυτό του ως τον μόνο φορέα της «αληθινής Γαλλίας».
• Στρατηγική ασάφεια και πολιτική γλώσσα. Η FixQuotes αναλύει τη ρητορική του ως στρατηγική, όχι απλώς συναισθηματική. Ο ντε Γκωλ θεωρούσε ότι ο πολιτικός λόγος δεν είναι πάντα κυριολεκτικός, χρησιμοποιείται για να διαχειρίζεται δυνάμεις, απαιτεί «στρατηγική ασάφεια» σε κρίσιμες στιγμές. Αυτό εξηγεί γιατί οι ομιλίες του συνδυάζουν μεγαλόπνοες διακηρύξεις με προσεκτικά διατυπωμένες θέσεις.
• Ρητορική εθνικής ανεξαρτησίας. Η ρητορική του ντε Γκωλ συνδέεται άμεσα με τον γκωλισμό, που βασίζεται στην εθνική κυριαρχία, στην ανεξαρτησία από υπερδυνάμεις, στην ισχυρή εκτελεστική εξουσία, στην πατριωτική ενότητα. Η γλώσσα του ήταν το μέσο για να νομιμοποιήσει αυτή την πολιτική.

👉Η ρητορική του ντε Γκωλ χαρακτηρίζεται από υψηλό, κλασικό ύφος, πατριωτική μεγαλοπρέπεια, ταύτιση του ηγέτη με το έθνος, στρατηγική ασάφεια, ηθική νομιμοποίηση της εξουσίας, ικανότητα να εμπνέει σε στιγμές κρίσης. Οι ιστορικοί μελετητές συμφωνούν ότι ο ντε Γκωλ χρησιμοποίησε τον λόγο όχι απλώς για να πείσει, αλλά για να διαμορφώσει την ίδια την ταυτότητα της Γαλλίας.