Η Βρετανική στρατηγική:
-Έλεγχος της Ανατολικής Μεσογείου και των θαλάσσιων οδών. Η Βρετανία θεωρούσε την Ανατολική Μεσόγειο ζωτικό χώρο για την πρόσβασή της στη Διώρυγα του Σουέζ, για την ασφάλεια των αποικιακών διαδρομών προς Ινδία–Μέση Ανατολή και για την αποτροπή γερμανικής ή σοβιετικής επιρροής σε μια περιοχή που έβλεπε ως βρετανική ζώνη επιρροής. Τα Βαλκάνια, ειδικά η Ελλάδα, ήταν για τον Τσόρτσιλ τόπος κατάλληλος για τον έλεγχο της Μεσογείου.
-Φόβος για σοβιετική επέκταση στα Βαλκάνια. Το 1944 ο Κόκκινος Στρατός προέλαυνε ραγδαία. Ο Τσόρτσιλ ανησυχούσε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη Βαλκανική, ότι τα κομμουνιστικά κινήματα αντίστασης (όπως ο ΕΛΑΣ) θα έπαιρναν την εξουσία μετά την απελευθέρωση και έτσι η Ελλάδα θα περνούσε στη σοβιετική επιρροή, κάτι που θεωρούσε απαράδεκτο για τα βρετανικά συμφέροντα. Η στρατιωτική παρουσία των Βρετανών θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στη Μόσχα.
Ο Βρετανός Πρωθυπουργός (1940-45) Τσόρτσιλ είχε ιδιαίτερη εμμονή με την Ελλάδα και επιδίωκε να έχει τον πολιτικό έλεγχό της. Η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων τον Δεκέμβριο του 1944 («Δεκεμβριανά») ήταν η κορύφωση αυτής της πολιτικής, καθώς αποκατάστησε τη φιλοβρετανική κυβέρνηση* του βασιλιά Γεωργίου Β΄ (1890-1947) και απέτρεψε την επικράτηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, το οποίο ήταν τότε η ισχυρότερη αντιστασιακή δύναμη στην Ελλάδα. Ο φόβος ήταν ότι αν η Ελλάδα περνούσε σε δύναμη μη φιλική προς τη Βρετανία, ολόκληρη η βρετανική στρατηγική στην περιοχή θα κατέρρεε. Γι’ αυτό η στρατιωτική επέμβαση στην Αθήνα θεωρήθηκε μη διαπραγματεύσιμη.
-Έλεγχος της Ανατολικής Μεσογείου και των θαλάσσιων οδών. Η Βρετανία θεωρούσε την Ανατολική Μεσόγειο ζωτικό χώρο για την πρόσβασή της στη Διώρυγα του Σουέζ, για την ασφάλεια των αποικιακών διαδρομών προς Ινδία–Μέση Ανατολή και για την αποτροπή γερμανικής ή σοβιετικής επιρροής σε μια περιοχή που έβλεπε ως βρετανική ζώνη επιρροής. Τα Βαλκάνια, ειδικά η Ελλάδα, ήταν για τον Τσόρτσιλ τόπος κατάλληλος για τον έλεγχο της Μεσογείου.
-Φόβος για σοβιετική επέκταση στα Βαλκάνια. Το 1944 ο Κόκκινος Στρατός προέλαυνε ραγδαία. Ο Τσόρτσιλ ανησυχούσε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη Βαλκανική, ότι τα κομμουνιστικά κινήματα αντίστασης (όπως ο ΕΛΑΣ) θα έπαιρναν την εξουσία μετά την απελευθέρωση και έτσι η Ελλάδα θα περνούσε στη σοβιετική επιρροή, κάτι που θεωρούσε απαράδεκτο για τα βρετανικά συμφέροντα. Η στρατιωτική παρουσία των Βρετανών θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στη Μόσχα.
Ο Βρετανός Πρωθυπουργός (1940-45) Τσόρτσιλ είχε ιδιαίτερη εμμονή με την Ελλάδα και επιδίωκε να έχει τον πολιτικό έλεγχό της. Η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων τον Δεκέμβριο του 1944 («Δεκεμβριανά») ήταν η κορύφωση αυτής της πολιτικής, καθώς αποκατάστησε τη φιλοβρετανική κυβέρνηση* του βασιλιά Γεωργίου Β΄ (1890-1947) και απέτρεψε την επικράτηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, το οποίο ήταν τότε η ισχυρότερη αντιστασιακή δύναμη στην Ελλάδα. Ο φόβος ήταν ότι αν η Ελλάδα περνούσε σε δύναμη μη φιλική προς τη Βρετανία, ολόκληρη η βρετανική στρατηγική στην περιοχή θα κατέρρεε. Γι’ αυτό η στρατιωτική επέμβαση στην Αθήνα θεωρήθηκε μη διαπραγματεύσιμη.
Το περίφημο «μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης» που οραματιζόταν ήδη από το 1943, ο Τσόρτσιλ αφορούσε μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια, με την Ελλάδα ως «προγεφύρωμα» για την είσοδο των Συμμάχων στην Κεντρική Ευρώπη. Η οποία επιχείρηση, κατά την άποψή του, θα επέτρεπε στους Συμμάχους να εισέλθουν στην Κεντρική Ευρώπη (Γιουγκοσλαβία-Αυστρία) από τον Νότο και έτσι να φτάσουν στη Βιέννη πριν από τον Κόκκινο Στρατό. Αν και οι Αμερικανοί απέρριψαν αυτό το σχέδιο, ο Τσόρτσιλ συνέχισε να βλέπει την Ελλάδα ως τμήμα του στρατηγικού άξονα.
Η «συμφωνία ποσοστών». Τον Οκτώβριο του 1944 (λίγες μέρες πριν την αναχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα) στη Μόσχα ο Τσόρτσιλ με την επιμονή του συμφώνησε με τον Στάλιν ότι η Ελλάδα θα ήταν 90% στη βρετανική σφαίρα επιρροής και 10% στη σοβιετική. Αυτή η συμφωνία έδωσε στον Τσόρτσιλ την πολιτική νομιμοποίηση να δράσει αποφασιστικά. Η Ελλάδα έγινε το έδαφος όπου η Βρετανία μπορούσε να επιβάλει τη συμφωνημένη ισορροπία. Η Ελλάδα ήταν το «εύκολο» σημείο άμεσης στρατιωτικής δράσης, η μόνη χώρα όπου οι Βρετανοί μπορούσαν να αποβιβαστούν χωρίς να συγκρουστούν με τη Σοβιετική Ένωση. Σε αντίθεση με άλλες βαλκανικές χώρες, όπως η Γιουγκοσλαβία που είχε ισχυρό παρτιζάνικο κίνημα, η Ρουμανία και η Βουλγαρία που βρίσκονταν ήδη υπό σοβιετικό έλεγχο, η Ουγγαρία που ήταν μέτωπο του Κόκκινου Στρατού.
Η αμερικανική απουσία άφησε χώρο στη Βρετανία ελεύθερη να δράσει μόνη της,
χωρίς αμερικανικό ανταγωνισμό
Οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήθελαν να εμπλακούν σε εμφύλιες συγκρούσεις ευρωπαϊκών χωρών, και μάλιστα στα Βαλκάνια που θεωρούνταν δευτερεύον θέατρο πολέμου· η απόλυτη προτεραιότητά τους ήταν η νίκη στη Δυτική Ευρώπη. Για τους Αμερικάνους, το κέντρο βάρους ήταν η απόβαση στη Γαλλία, η διάσπαση της γερμανικής άμυνας, η τελική είσοδος στη Γερμανία σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Τεχεράνης του 1943.
Τα «Δεκεμβριανά» στην Αθήνα οι ΗΠΑ τα αντιμετώπιζαν ως «αποικιακού τύπου» επέμβαση η οποία δεν ταίριαζε με το αμερικανικό αφήγημα περί αυτοδιάθεσης των λαών. Ήξεραν, όμως, παρότι δεν συμμετείχαν στη συμφωνία, πως είχε συμφωνηθεί η Ελλάδα να ανήκει στη Βρετανία και πως η Σοβιετική Ένωση δεν θα αντιδρούσε. Προκειμένου, λοιπόν, να μη διαταραχθεί η σταθερότητα των Συμμάχων, που εξασφάλιζε τη συνεργασία με τη Μόσχα, επέλεξαν ήπια διπλωματική πίεση για την ελληνική κρίση. Οι ΗΠΑ έστειλαν αυστηρά μηνύματα τα οποία, όμως, δεν ασκούσαν ουσιαστική πίεση, δεν συνοδεύονταν από απειλές, κυρώσεις. Η έκκληση για αυτοσυγκράτηση αφορούσαν την αποφυγή υπερβολικής χρήσης βίας, την επιδίωξη για πολιτική λύση ώστε να μην φανεί ότι οι Βρετανοί επιβάλλουν καθεστώς. Η αμερικανική ουδετερότητα άφησε τη Βρετανία να δράσει ανεμπόδιστη, δεν έστειλε στρατεύματα, δεν αμφισβήτησε δημόσια τη βρετανική πολιτική, δεν στήριξε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, δεν προσπάθησε να μεσολαβήσει ενεργά.
Παρά την ουδετερότητα όμως, υπήρχε ανησυχία στις ΗΠΑ μήπως η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα θα φαινόταν ως καταστολή του ελληνικού αντιστασιακού κινήματος κατά των Γερμανών, κάτι που θα υπονόμευε το αφήγημα των Συμμάχων περί δημοκρατίας και θα ενίσχυε την κομμουνιστική προπαγάνδα. Παρ' όλα αυτά οι ΗΠΑ προτίμησαν να 'καταπιούν' αυτές τις ανησυχίες για χάρη της συνοχής της Συμμαχίας.
Η Ελλάδα δεν συνορεύει με τη Σοβιετική Ένωση γι' αυτό δεν αποτελεί διάδρομο εισόδου προς την Κεντρική Ευρώπη, δεν προσφέρει στρατηγικό βάθος ή άμεση ασφάλεια στα σοβιετικά σύνορα. Ο Ιωσήφ Στάλιν (Joseph Stalin, 1879-1953) ενδιαφερόταν πρωτίστως για χώρες που λειτουργούσαν ως ζώνη ασφαλείας (buffer zone) για την ΕΣΣΔ, ενώ η Ελλάδα ήταν πολύ μακριά από αυτό το πλαίσιο.
H ΕΣΣΔ είχε ήδη εξασφαλίσει τα κρίσιμα βαλκανικά κράτη. Μέχρι το φθινόπωρο του 1944, ο Κόκκινος Στρατός είχε ήδη εισβάλει στη Ρουμανία, στη Βουλγαρία, είχε προελάσει στην Ουγγαρία, είχε επηρεάσει άμεσα τη Γιουγκοσλαβία μέσω Τίτο, είχε ελέγξει την Πολωνία και τη Βαλτική. Με άλλα λόγια, είχε ήδη αποκτήσει ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Η Ελλάδα ήταν περιφερειακή σε σχέση με αυτό το τεράστιο στρατηγικό κέρδος.
Ο Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, Στάλιν δέχτηκε τη «συμφωνία ποσοστών», δεν ζήτησε τίποτα περισσότερο, δεν προσπάθησε να αμφισβητήσει αυτή τη συμφωνία, μιας και δεν ήθελε σύγκρουση με τη Βρετανία για την Ελλάδα που ήταν χώρα χαμηλής σημασίας για την ΕΣΣΔ. Το 1944 ο Στάλιν θέλοντας να διατηρήσει τη συμμαχία με Βρετανία και ΗΠΑ απέφευγε κρίσεις που θα έδιναν στους Δυτικούς αφορμή να αμφισβητήσουν τις σοβιετικές κινήσεις στην Ανατολική Ευρώπη. Προτίμησε, λοιπόν, να «δώσει» την Ελλάδα για να «κρατήσει» την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία. Η Ελλάδα ήταν ανταλλάξιμη. Η Πολωνία όχι.
Ο Στάλιν δεν ενδιαφερόταν για την Ελλάδα,
επειδή δεν είχε στρατηγική αξία για την ΕΣΣΔ
Η Ελλάδα δεν συνορεύει με τη Σοβιετική Ένωση γι' αυτό δεν αποτελεί διάδρομο εισόδου προς την Κεντρική Ευρώπη, δεν προσφέρει στρατηγικό βάθος ή άμεση ασφάλεια στα σοβιετικά σύνορα. Ο Ιωσήφ Στάλιν (Joseph Stalin, 1879-1953) ενδιαφερόταν πρωτίστως για χώρες που λειτουργούσαν ως ζώνη ασφαλείας (buffer zone) για την ΕΣΣΔ, ενώ η Ελλάδα ήταν πολύ μακριά από αυτό το πλαίσιο.
H ΕΣΣΔ είχε ήδη εξασφαλίσει τα κρίσιμα βαλκανικά κράτη. Μέχρι το φθινόπωρο του 1944, ο Κόκκινος Στρατός είχε ήδη εισβάλει στη Ρουμανία, στη Βουλγαρία, είχε προελάσει στην Ουγγαρία, είχε επηρεάσει άμεσα τη Γιουγκοσλαβία μέσω Τίτο, είχε ελέγξει την Πολωνία και τη Βαλτική. Με άλλα λόγια, είχε ήδη αποκτήσει ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Η Ελλάδα ήταν περιφερειακή σε σχέση με αυτό το τεράστιο στρατηγικό κέρδος.
Ο Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, Στάλιν δέχτηκε τη «συμφωνία ποσοστών», δεν ζήτησε τίποτα περισσότερο, δεν προσπάθησε να αμφισβητήσει αυτή τη συμφωνία, μιας και δεν ήθελε σύγκρουση με τη Βρετανία για την Ελλάδα που ήταν χώρα χαμηλής σημασίας για την ΕΣΣΔ. Το 1944 ο Στάλιν θέλοντας να διατηρήσει τη συμμαχία με Βρετανία και ΗΠΑ απέφευγε κρίσεις που θα έδιναν στους Δυτικούς αφορμή να αμφισβητήσουν τις σοβιετικές κινήσεις στην Ανατολική Ευρώπη. Προτίμησε, λοιπόν, να «δώσει» την Ελλάδα για να «κρατήσει» την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία. Η Ελλάδα ήταν ανταλλάξιμη. Η Πολωνία όχι.
Βάσει αυτής της στρατηγικής οι στόχοι της ΕΣΣΔ δεν εξυπηρετούνταν με τη στήριξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Αυτό είναι κρίσιμο σημείο. Παρά την ιδεολογική συγγένεια, ο , Στάλιν τηρώντας αυστηρά τη «συμφωνία ποσοστών» δεν ενθάρρυνε το ΕΑΜ να καταλάβει την εξουσία, δεν έστειλε όπλα ή στρατιωτική βοήθεια, αλλά και δεν συμβούλευσε το ΚΚΕ να συνεργαστεί με τους Βρετανούς. Για να αποκτήσει η ΕΣΣΔ την Ελλάδα, θα έπρεπε να στείλει στρατό μέσω Βουλγαρίας-Γιουγκοσλαβίας, να συγκρουστεί με βρετανικές δυνάμεις στην Αθήνα, να προκαλέσει κρίση με τους Δυτικούς εν μέσω πολέμου με τη Γερμανία.
Έτσι λοιπόν, η Ελλάδα έγινε η μοναδική χώρα της ΝΑ Ευρώπης που έμεινε εκτός σοβιετικού μπλοκ, όχι επειδή ήταν «αντιστάθμισμα», αλλά επειδή δεν ενδιέφερε τη Μόσχα.
Έτσι λοιπόν, η Ελλάδα έγινε η μοναδική χώρα της ΝΑ Ευρώπης που έμεινε εκτός σοβιετικού μπλοκ, όχι επειδή ήταν «αντιστάθμισμα», αλλά επειδή δεν ενδιέφερε τη Μόσχα.
* Ο Γεώργιος Β΄ (1890-1947), από τη γερμανική/δανική δυναστεία των Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόντερμπουργκ-Γλύξμπουργκ, βασιλιάς της Ελλάδας (1922-1924, 1935-1947), ανέλαβε την κυβέρνηση σε μια κρίσιμη στιγμή, αμέσως μετά την αυτοκτονία του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κορυζή, λόγω της γερμανικής εισβολής. Στις 22 Απριλίου 1941, σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό και ο Γεώργιος Β΄ διέφυγε στην Κρήτη και αργότερα στην Αίγυπτο, όπου παρέμεινε ως επικεφαλής της εξόριστης κυβέρνησης κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1946 μετά από δημοψήφισμα και βασίλεψε μέχρι τον θάνατό του το 1947.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου