Ικέτιδες, του Ευριπίδη

 Είναι ένα έργο που μάλλον υποτιμάται, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί ένα από τα πιο πολιτικά, ανθρωπιστικά και ιδεολογικά φορτισμένα κείμενα της αθηναϊκής τραγωδίας.

— Αναλυτική Παρουσίαση

1. Ιστορικό και δραματουργικό πλαίσιο

• Το έργο παρουσιάστηκε γύρω στο 423 π.Χ., σε μια περίοδο όπου η Αθήνα βρισκόταν στο αποκορύφωμα της πολιτικής της αυτοπεποίθησης.
• Ο Ευριπίδης τοποθετεί στο κέντρο της δράσης την Αθήνα ως υπερασπιστή των ελληνικών αξιών.
• Το θέμα του έργου συνδέεται με τον μύθο των Επτά επί Θήβας: οι γιοι των μητέρων που εμφανίζονται ως ικέτιδες σκοτώθηκαν στην εκστρατεία εναντίον της Θήβας και οι Θηβαίοι αρνούνται να τους θάψουν.

Το έργο λειτουργεί ως πολιτικό μανιφέστο υπέρ:

• της δημοκρατίας,
• του ανθρωπισμού,
• του σεβασμού στους νεκρούς,
• της αθηναϊκής ηγεμονίας.

 2. Πρόσωπα του έργου

• Άδραστος: βασιλιάς του Άργους, ηττημένος και απελπισμένος.
• Οι Μητέρες των Επτά: ικέτιδες που ζητούν δικαιοσύνη.
• Αίθρα: μητέρα του Θησέα, φωνή σοφίας και ηθικής.
• Θησέας: βασιλιάς της Αθήνας, πρότυπο δημοκρατικού ηγέτη.
• Κήρυκας των Θηβών: εκπρόσωπος αυταρχικής εξουσίας.
• Ευάδνη: σύζυγος του Καπανέα, τραγική φιγούρα.
• Ίφις: πατέρας της Ευάδνης.
• Άγγελος: φέρνει κρίσιμες πληροφορίες.
• Αθηνά: εμφανίζεται στο τέλος ως deus ex machina.

 3. Δομή και εξέλιξη της πλοκής

     Πρόλογος

Ο Άδραστος και οι μητέρες των νεκρών ηρώων φτάνουν στην Ελευσίνα και ικετεύουν την Αίθρα να μεσολαβήσει στον Θησέα. Η σκηνή θέτει από την αρχή το δίλημμα: Πρέπει η Αθήνα να εμπλακεί σε πόλεμο για χάρη ενός ηθικού καθήκοντος;

     Α΄ Επεισόδιο — Θησέας και Άδραστος

Ο Θησέας αρχικά αρνείται. Κατηγορεί τον Άδραστο για απερισκεψία και κακή ηγεσία. Εδώ ο Ευριπίδης παρουσιάζει έναν ορθολογικό, δημοκρατικό ηγέτη που δεν παρασύρεται από συναισθηματισμούς.

Μετά την παρέμβαση της Αίθρας, ο Θησέας δέχεται να φέρει το θέμα στη βουλή των Αθηναίων — μια από τις πιο πολιτικά φορτισμένες στιγμές του έργου.

    Β΄ Επεισόδιο — Η σύγκρουση με τον Θηβαίο Κήρυκα

Ο κήρυκας των Θηβών εμφανίζεται αλαζονικός, αυταρχικός, περιφρονητικός         προς τη δημοκρατία. Η αντιπαράθεση Θησέα–Κήρυκα λειτουργεί ως                         σύγκρουση πολιτευμάτων:

• δημοκρατία - αυταρχισμός,
• διάλογος - επιβολή,
• νόμος θεϊκός - ανθρώπινη αυθαιρεσία.

    Ο Θησέας αποφασίζει να δράσει.

     Γ΄ Επεισόδιο — Η μάχη (εκτός σκηνής)

Η Αθήνα νικά. Ο Άγγελος περιγράφει τη μάχη με ένταση και ζωντάνια. Οι νεκροί παραδίδονται για ταφή.

    Δ΄ Επεισόδιο — Η τραγωδία της Ευάδνης

Η Ευάδνη, χήρα του Καπανέα, αποφασίζει να αυτοκτονήσει πάνω στην πυρά του άντρα της. Είναι μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές του Ευριπίδη, που δείχνει:

• την αφοσίωση,
• την απόγνωση,
• την τραγική μοίρα των γυναικών στον πόλεμο.

  

  Έξοδος — Εμφάνιση της Αθηνάς

Η θεά επιβάλλει ειρήνη και συμμαχία ανάμεσα σε Άργος και Αθήνα. Το τέλος λειτουργεί ως:

• επιβεβαίωση της αθηναϊκής ηθικής υπεροχής,
• θεϊκή επικύρωση της πράξης του Θησέα.

 4. Κεντρικά θέματα

     1. Το δικαίωμα ταφής

Στην αρχαία Ελλάδα, η ταφή ήταν ιερό καθήκον. Η άρνηση των Θηβαίων θεωρείται ύβρις απέναντι:

• στους θεούς,
• στους άγραφους νόμους,
• στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

     2. Η δημοκρατία ως ηθικό σύστημα

        Ο Θησέας παρουσιάζεται ως: λογικός, δίκαιος, υπεύθυνος, υπέρμαχος της   

  

         συλλογικής απόφασης. Ο Ευριπίδης προβάλλει την Αθήνα ως πρότυπο πολιτείας.

        3. Ο πόλεμος και οι συνέπειές του

        Το έργο δεν εξιδανικεύει τον πόλεμο. Δείχνει:

• μητέρες που θρηνούν,
• γυναίκες που αυτοκαταστρέφονται,
• πόλεις που καταστρέφονται από την αλαζονεία των ηγετών.

        4. Η γυναικεία οπτική

Οι μητέρες και η Ευάδνη αποτελούν τον συναισθηματικό πυρήνα του έργου. Ο Ευριπίδης δίνει φωνή σε όσες συνήθως μένουν στο περιθώριο.

        5. Ιδεολογική σημασία

Οι Ικέτιδες λειτουργούν ως:

• ύμνος στην αθηναϊκή δημοκρατία,
• καταγγελία της αυθαιρεσίας,
• υπεράσπιση των άγραφων νόμων,
• προβολή της Αθήνας ως ηθικής ηγεμονικής δύναμης.

Το έργο είναι βαθιά πολιτικό, αλλά όχι προπαγανδιστικό. Ο Ευριπίδης θέτει ερωτήματα που παραμένουν επίκαιρα:

• Πότε μια πόλη πρέπει να επεμβαίνει για χάρη της δικαιοσύνης;
• Ποιο είναι το όριο ανάμεσα στην ηθική και την πολιτική σκοπιμότητα;
• Ποιος πληρώνει το τίμημα του πολέμου;

        6. Γιατί αξίζει να το μελετήσεις, σήμερα

        Οι Ικέτιδες είναι ένα έργο που:

• συνδυάζει πολιτική σκέψη και ανθρώπινο δράμα,
• αναδεικνύει τη δύναμη της συλλογικής ευθύνης,
• θέτει θεμελιώδη ερωτήματα για την εξουσία και την ηθική.

..........................................................

   🔗  Ικέτιδες