Μάγος του Οζ, η σύνδεσή του με τον κανόνα χρυσού

Ο Μάγος του Οζ» (1900) του Φρανκ Μπάουμ είναι ένα κλασικό παραμύθι-ύμνος στη φιλία, την αυτοπεποίθηση και την αγάπη για τη ζωή, ακολουθώντας την περιπέτεια της Ντόροθι για επιστροφή στο Κάνσας.

Το έργο συνδυάζει φαντασία, σασπένς και διδακτικά μηνύματα χωρίς έντονο ηθικοπλαστικό τόνο, παραμένοντας διαχρονικό.

Θέμα: η αυτογνωσία, η  αναζήτηση της εσωτερικής δύναμης.

Τελικώς οι ήρωες ανακαλύπτουν ότι το θάρρος, η λογική, η αγάπη βρίσκονταν ήδη μέσα τους, δεν χρειάζονται τον Μάγο.

«Δεν υπάρχει μέρος σαν το σπίτι». Η αξία της επιστροφής στις ρίζες και την οικογένεια.

Σε δεύτερο επίπεδο, ο Μάγος του Οζ είναι από τα πιο γοητευτικά παραδείγματα πολιτικής αλληγορίας στην αμερικανική λογοτεχνία, μια κρυφή πολιτική σάτιρα της νομισματικής κρίσης του 1890.

Το ιστορικό πλαίσιο: Στις ΗΠΑ της δεκαετίας του 1890, η οικονομία ταλανιζόταν από ύφεση, αποπληθωρισμό και χρέη. Ο κανόνας χρυσού περιόριζε την κυκλοφορία χρήματος, επειδή κάθε δολάριο έπρεπε να αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη ποσότητα χρυσού. Αυτό ωφελούσε τους τραπεζίτες και τους βιομηχάνους, αλλά έπνιγε τους αγρότες και τους εργάτες. Η εναλλακτική πρόταση ήταν ο διμεταλλισμός (gold & silver), ώστε να αυξηθεί η ποσότητα χρήματος και να ανακουφιστούν οι χρεωμένοι. Αυτή η διαμάχη βρίσκεται στον πυρήνα των πολιτικών αναγνώσεων του Οζ.

Κεντρικά σύμβολα και ο κανόνας χρυσού
-Yellow Brick Road = κανόνας χρυσού. Ο Henry Littlefield (1964) ήταν ο πρώτος που πρότεινε ότι ο κίτρινος δρόμος συμβολίζει το μονομεταλλικό σύστημα του χρυσού. Είναι ο δρόμος που όλοι πρέπει να ακολουθήσουν, αλλά οδηγεί σε μια εξουσία που αποδεικνύεται απατηλή. 

-Silver Shoes = το αργυρό νόμισμα. Στο βιβλίο τα παπούτσια της Ντόροθι είναι ασημένια, κόκκινα στην ταινία του 1939. Ασημένια Παπούτσια = Διμεταλλισμός (Silver Movement). Το ασήμι «περπατά» πάνω στο χρυσό → συμβολίζει την πρόταση να λειτουργούν μαζί χρυσό και ασήμι ως βάση του νομίσματος.

-Emerald City = το χρήμα ως ψευδαίσθηση. Η Πράσινη Πόλη, όπου όλα φαίνονται πράσινα επειδή όλοι φορούν γυαλιά, παραπέμπει στην ιδέα ότι η αξία του χρήματος είναι κατασκευή, κάποια ψευδαίσθηση που επιβάλλεται από την εξουσία.
-The Wizard of Oz (Ο Μάγος) = η πολιτική εξουσία που χειρίζεται τις προσδοκίες. Είναι ένας επιδέξιος χειριστής, χωρίς πραγματική δύναμη, που συντηρεί την αυταπάτη της σταθερότητας και της τάξης. Αυτό παραλληλίζεται με την κυβέρνηση που διαχειρίζεται το νομισματικό σύστημα μέσω συμβολισμών και όχι ουσίας.

Η κοινωνική διάσταση
-Ντόροθι= ο «απλός άνθρωπος» της Αμερικής. Αναζητά σταθερότητα και δικαιοσύνη. 
-Σκιάχτρο= Αγρότες. Θεωρούνται «χωρίς μυαλό» από τις ελίτ, αλλά είναι θύματα του αποπληθωρισμού και χρεών. Η αναζήτηση λογικής/σκέψης. 
-Τενεκεδένιος Άνθρωπος =  Βιομηχανικοί εργάτες «Σκουριάζουν» από ανεργία και κρίση. Η αναζήτηση καρδιάς/συναισθήματος (βιομηχανικοί εργάτες).
-Δειλό Λιοντάρι= William Jennings Bryan, ηγετική μορφή των Silverites, έχει «βρυχηθμό» αλλά όχι πολιτική δύναμη. Η αναζήτηση θάρρους.
-Μάγος=  πολιτική εξουσία / πρόεδρος διαχειρίζεται ψευδαισθήσεις σταθερότητας. Η αυταπάτη της εξουσίας και ο χρυσός.
-Μάγισσα της Ανατολής = Ανατολικές τράπεζες, καταπιεστική δύναμη του χρυσού.
-Μάγισσα της Δύσης = σιδηροδρομικά μονοπώλια, ελέγχουν την οικονομία της Δύσης.

Γιατί ο Μάγος του Οζ συνδέθηκε τόσο έντονα με τον κανόνα χρυσού;

Η ιστορία λειτουργεί ως σχόλιο για την αυταπάτη της νομισματικής εξουσίας, την ανισότητα που δημιουργεί ο κανόνας χρυσού, την ανάγκη για διμεταλλισμό ως λύση για τους αγρότες και εργάτες, την πολιτική χειραγώγηση μέσω συμβόλων και θεάματος.
-Ο Αμερικανός συγγραφέας L. Frank Baum (1856-1919) ζούσε μέσα στη δίνη της νομισματικής διαμάχης και είχε έντονο ενδιαφέρον για το θέμα.
-Ο εικονογράφος Denslow ήταν πολιτικός γελοιογράφος, εξοικειωμένος με συμβολισμούς.
-Η αλληγορία έγινε δημοφιλής τη δεκαετία του 1960, όταν ο Littlefield την ανέλυσε συστηματικά.
-Παρότι κάποιοι μελετητές αμφισβητούν την πρόθεση του Baum, η συμβολική ανάγνωση έχει ισχυρή ερμηνευτική δύναμη.

Η σύγχρονη ανάγνωση
Το παραμύθι διαβάζεται ως σχόλιο πάνω στη νομισματική εξουσία, την οικονομική ανισότητα και την πολιτική ψευδαίσθηση. Η διαμάχη χρυσού-αργύρου μπορεί να έχει τελειώσει, αλλά η συζήτηση για το ποιος ελέγχει το χρήμα και πώς αυτό επηρεάζει την κοινωνία παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη.