Με μολύβι και χάρακα ορίστηκαν τα σύνορα των κρατών στη Μέση Ανατολή, 1916

Πολλά από τα σύγχρονα κράτη της περιοχής δημιουργήθηκαν αυθαίρετα από ευρωπαϊκές δυνάμεις  χωρίς να λάβουν υπόψη τους τις φυλές, τις θρησκείες, που δεν ενδιαφέρθηκαν ούτε για τις ιστορικές κοινότητες, ούτε για τις τοπικές ταυτότητες.

         Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι είχαν πείσει τους Άραβες φύλαρχους να πολεμήσουν στο πλευρό της Αντάντ, με αντάλλαγμα τη δημιουργία κρατών στη Μέση Ανατολή εάν διαλυόταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κατά τη διάρκεια του  Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (World War I or Great War, 1914-1918), όμως, τα αραβικά εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  διαμοιράστηκαν από τους νικητές ‒Βρετανία,  Γαλλία‒  που καθόρισαν τα σύνορα με τη μυστική συμφωνία: τη Sykes-Picot Agreement (1916). 

        Οι Άραβες ζητούσαν την ανεξαρτησία που τους είχαν υποσχεθεί και προκειμένου να λυθεί το θέμα αγγλογάλλοι διπλωμάτες έβαλαν κυριολεκτικά τον χάρακα πάνω στον χάρτη της Μέσης Ανατολής, όπου σχεδίασαν σύνορα αραβικών κρατών χωρίς γνώση της περιοχής, παρά μόνον με αποικιακά κριτήρια, τα οποία  δημιουργούσαν σφαίρες επιρροής-κατοχής και εξυπηρετούσαν τα επιχειρηματικά συμφέροντά τους Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ενδιαφέρονταν για τη χάραξη στρατηγικών δρόμων, για την εκμετάλλευση του πετρελαϊκού πλούτου των περιοχών της Μέσης Ανατολής, για την αποικιακή διοίκηση, και για την εξασφάλιση της ισορροπίας ισχύος μεταξύ τους. Τα τεχνητά σύνορα της Μέσης Ανατολής, δημιούργησαν εύθραυστο 'μωσαϊκό' που μέχρι σήμερα παράγει συγκρούσεις.

 

Μέση Ανατολή (Middle East)

Δημιουργήθηκαν κράτη όπως το Ιράκ (συνδυασμός σιιτών, σουνιτών, Κούρδων), η Συρία (πολυθρησκευτικό μωσαϊκό), η Ιορδανία (τεχνητό κράτος για να εξυπηρετήσει βρετανικά συμφέροντα), ο Λίβανος (θρησκευτική πολυμορφία σε μικρή έκταση, γαλλικής επιρροής). Τα νέα σύνορα:

- ένωσαν ομάδες που δεν ήθελαν να ζήσουν μαζί (π.χ. Ιράκ: Κούρδοι + Σουνίτες + Σιίτες),

- διέσπασαν λαούς που ήθελαν δικό τους κράτος (π.χ. Κούρδοι σε 4 χώρες: Τουρκία, Ιράκ, Ιράν, Συρία),

- δημιούργησαν τεχνητά κράτη χωρίς κοινή ταυτότητα, π.χ. Ιορδανία, Κουβέιτ,

- άφησαν άλυτες εδαφικές διεκδικήσεις (π.χ. Συρία-Λίβανος, Ιράκ-Κουβέιτ),

- ενίσχυσαν αποικιακές εξαρτήσεις που αργότερα έγιναν πεδία ανταγωνισμού στον Ψυχρό Πόλεμο.

 

Η μυστική συμφωνία της Βρετανίας και της Γαλλίας που μοίραζε τη Μέση Ανατολή σε ζώνες επιρροής· τη Συνθήκη των Σεβρών (Treaty of Sèvres, 1920) και αργότερα τη Συνθήκη της Λωζάννης (Treaty of Lausanne, 1923), οι οποίες επικύρωσαν τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και τη δημιουργία νέων κρατών. 

      Πολλά από αυτά τα προβλήματα δεν είναι «αρχαίες έχθρες». Είναι σύγχρονες κατασκευές που προέκυψαν από τις Συμφωνίες του 1916-1923, στη λογική του διαίρει και βασίλευε.

📖Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας, Tim Marshall, 2015.

Συνοπτική Ιστορία της Κύπρου

Η Ιστορία της Κύπρου είναι μια συνεχής αλληλεπίδραση πολιτισμών, αυτοκρατοριών και συγκρούσεων, που κορυφώνεται στη σύγχρονη διχοτόμηση και στις προσπάθειες για επανένωση.

 

Προϊστορική και Αρχαία περίοδος

·      Η ανθρώπινη παρουσία στο νησί ξεκινά από την Παλαιολιθική εποχή, περίπου 10.000–11.000 π.Χ.

·      Σημαντικοί νεολιθικοί οικισμοί, όπως η Χοιροκοιτία, χρονολογούνται γύρω στο 7000 π.Χ..

·      Κατά τη Χαλκολιθική και Εποχή του Χαλκού, η Κύπρος έγινε κέντρο εμπορίου, ιδιαίτερα λόγω του χαλκού της (πιθανή ταύτιση με την αρχαία Αλασία).

·      Από το 1200 π.Χ. εγκαθίστανται Αχαιοί Έλληνες, φέρνοντας τη γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό.

·      Ακολουθούν περίοδοι Φοινικικής, Ασσυριακής, Αιγυπτιακής και Περσικής κυριαρχίας.

·      Το 333 π.Χ. πέρασε στον Αλέξανδρο τον Μέγα και αργότερα στους Πτολεμαίους και τους Ρωμαίους.

Βυζαντινή και Μεσαιωνική περίοδος

·      Από το 395 μ.Χ. η Κύπρος ανήκε στο Βυζάντιο για σχεδόν 800 χρόνια.

·      Το 1192 πέρασε στους Λουζινιανούς (Φράγκοι) και το 1489 στη Βενετία.

Οθωμανική περίοδος (1571–1878)

·      Το 1571 η Κύπρος κατακτήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και παρέμεινε υπό οθωμανική διοίκηση για πάνω από 300 χρόνια.

·      Διαμορφώθηκε η σύγχρονη δημογραφική σύνθεση Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Βρετανική κυριαρχία (1878–1960)

·      Το 1878 η Κύπρος παραχωρήθηκε στη Βρετανία και το 1925 έγινε επίσημα βρετανική αποικία.

·      Αναπτύχθηκε το κίνημα της Ένωσης με την Ελλάδα (Ένωσις).

·      Το 1955–1959 η ΕΟΚΑ διεξήγαγε ένοπλο αγώνα κατά της αποικιοκρατίας.

Ανεξαρτησία (1960)

·      Το 1960 η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη Δημοκρατία με εγγυήτριες δυνάμεις Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο.

·      Οι σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων παραμένουν τεταμένες.

Διακοινοτικές συγκρούσεις και τουρκική εισβολή (1974)

·      Το 1974 πραξικόπημα της χούντας των Αθηνών οδήγησε σε τουρκική στρατιωτική επέμβαση.

·      Η Κύπρος διχοτομήθηκε:

Νότιο τμήμα: Κυπριακή Δημοκρατία

Βόρειο τμήμα: Κατεχόμενα (ανακήρυξη «ΤΔΒΚ» το 1983, αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία)

Σύγχρονη εποχή

·      Το 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

·      Το σχέδιο Ανάν για επανένωση απορρίφθηκε από τους Ελληνοκυπρίους.

·      Οι συνομιλίες για λύση συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

·      Η ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ δημιουργεί νέες γεωπολιτικές ισορροπίες.

Συνθήκη, άτυπη του Φραγκλίνου Ρούσβελτ με τον Ιμπν Σαούντ, 1945

Η συνάντηση το 1945 του Προέδρου των ΗΠΑ Φραγκλίνου Ρούζβελτ με τον βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας  Ιμπν Σαούντ είναι ένα από τα πιο καθοριστικά –και συχνά παρεξηγημένα– γεγονότα στη διαμόρφωση της σύγχρονης Μέσης Ανατολής.

Ο Franklin Roosevelt συναντήθηκε με τον βασιλιά Ibn Saud (Αμπντουλαζίζ Ιμπν Σαούντ) της Σαουδικής Αραβίας πάνω στο αμερικανικό πολεμικό πλοίο USS Quincy, στη Μεγάλη Πικρή Λίμνη της Διώρυγας του Σουέζ. Η συνάντηση έγινε κατά την επιστροφή του Ρούσβελτ από τη Γιάλτα (Συνθήκη της Γιάλτα). Ήταν η πρώτη φορά που Αμερικανός πρόεδρος συναντούσε Σαουδάραβα μονάρχη. Στη συνάντηση έπαιξε ρόλο η προσωπική διπλωματία, αφού ο Ρούσβελτ πίστευε βαθιά στην καλλιέργεια των προσωπικών σχέσεων και θεωρούσε ότι αυτού του είδους οι συναντήσεις μπορούσαν να λύσουν μεγάλα προβλήματα. Το κλίμα ήταν εξαιρετικά φιλικό και περιλάμβανε ανταλλαγή δώρων, όπως ένα ειδικά κατασκευασμένο αναπηρικό αμαξίδιο για τον Σαούντ (και ο Ρούσβελτ και ο Σαούντ είχαν κινητικά προβλήματα) και παραδοσιακά δώρα από την πλευρά του σαουδάραβα.
    Μεταξύ άλλων συζητήθηκαν το ακανθώδες θέμα σχετικά με το Παλαιστινιακό και την εγκατάσταση στην Παλαιστίνη των εβραίων προσφύγων, που είχαν επιζήσει από το Ολοκαύτωμα (soa). Ο Ρούσβελτ ζήτησε τη γνώμη του Ιμπν Σαούντ, ο οποίος απάντησε ότι οι εβραίοι πρόσφυγες θα έπρεπε να επιστρέψουν στις ευρωπαϊκές χώρες από τις οποίες εκδιώχθηκαν, όχι στην Παλαιστίνη. Επίσης, τόνισε: ότι οι Άραβες δεν θα δεχτούν εβραϊκό κράτος και ότι οι Άραβες «θα προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να παραδώσουν τη γη τους». Ο Ρούσβελτ τον διαβεβαίωσε ότι δεν θα έκανε τίποτα εναντίον των Αράβων στο θέμα της Παλαιστίνης, όσο ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ.
        Η συνάντηση είχε επίσης σημαντικό ενεργειακό υπόβαθρο. Οι ΗΠΑ ανησυχούσαν για μελλοντική έλλειψη πετρελαίου και θεωρούσαν τη Σαουδική Αραβία κρίσιμη για την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία, αφού οι αμερικανικές εταιρείες είχαν ήδη ανακαλύψει τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου στη χώρα από τη δεκαετία του 1930. Η συνάντηση θεωρείται το θεμέλιο της σύγχρονης αμερικανο-σαουδαραβικής σχέσης, καθώς οι ΗΠΑ εξασφάλισαν πρόσβαση σε τεράστια αποθέματα πετρελαίου ενώ η Σαουδική Αραβία εξασφάλισε στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη. Η επίδραση της συνάντησης, λίγες εβδομάδες πριν τον θάνατο του Ρούζβελτ, ήταν βαθιά, μακροχρόνια και συχνά υποτιμημένη. Η συνάντηση καθιέρωσε μια άτυπη αλλά ισχυρή συμφωνία (ΗΠΑ→ ασφάλεια, Σαουδική Αραβία → πετρέλαιο) η οποία έγινε ο πυρήνας της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή για τα επόμενα 70 χρόνια  ‒χωρίς τη συμμαχία του 1945, οι ΗΠΑ θα είχαν πολύ πιο αδύναμη θέση.
    Η Μέση Ανατολή μπήκε στο επίκεντρο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά το Παλαιστινιακό ζήτημα παρέμεινε άλυτο και φορτισμένο.
 

 Ψυχρός Πόλεμος (Cold War, 12 Μαρτίου 1947-1991)

Η συμφωνία επηρέασε τον Ψυχρό Πόλεμο  αφού δημιούργησε μια στρατηγική ανισορροπία εις βάρος της Μόσχας. Οι ΗΠΑ απέκτησαν ενεργειακό έλεγχο σε μια περιοχή κρίσιμη για την παγκόσμια οικονομία, η Σαουδική Αραβία έγινε αντικομμουνιστικός πυλώνας ενώ η Σοβιετική Ένωση αποκλείστηκε από τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα του κόσμου. Μετά το 1945, οι ΗΠΑ εγκατέστησαν βάσεις στον Περσικό Κόλπο, προστάτευσαν τις μοναρχίες της περιοχής, επενέβησαν στρατιωτικά όταν απειλήθηκαν τα πετρέλαια (π.χ. Πόλεμος του Κόλπου 1991) και χρησιμοποίησαν τη Σαουδική Αραβία ως αντίβαρο στο Ιράν μετά το 1979.
       Η Σαουδική Αραβία ως ηγέτης του σουνιτικού μπλοκ απέκτησε πολιτική επιρροή, οικονομική ισχύ, θρησκευτικό κύρος· τοποθετήθηκε  απέναντι στην Αίγυπτο του Νάσερ (σοσιαλιστική, φιλοσοβιετική), στη Συρία και το Ιράκ (μπααθικά, φιλοσοβιετικά), στο Ιράν πριν το 1979 (φιλοδυτικό, αλλά ανταγωνιστικό). Η Σαουδική Αραβία έγινε αντισοβιετικό ανάχωμα χρηματοδοτώντας αντικομμουνιστικά κινήματα, υποστήριζε φιλοδυτικές μοναρχίες, αντιτάχθηκε σε σοσιαλιστικά καθεστώτα και συνεργάστηκε με τις ΗΠΑ σε μυστικές επιχειρήσεις (π.χ. Αφγανιστάν τη δεκαετία του 1980). Η Μέση Ανατολή μετατράπηκε σε πεδίο ανταγωνισμού σουνιτικών-σοσιαλιστικών-εθνικιστικών καθεστώτων, με τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ να στηρίζουν αντίπαλες πλευρές.
          Η συμφωνία επηρέασε έμμεσα το Παλαιστινιακό ζήτημα, το οποίο έγινε εργαλείο προπαγάνδας και για τα δύο μπλοκ. Ο Ρούσβελτ υποσχέθηκε στον Ιμπν Σαούντ ότι δεν θα υποστήριζε πολιτικές που θα έβλαπταν τους Άραβες στην Παλαιστίνη. Όμως, μετά τον θάνατο του Ρούσβελτ, ο Τρούμαν (Truman Harry) ακολούθησε διαφορετική πορεία, υποστηρίζοντας τη δημιουργία του Ισραήλ. Έτσι, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ βρέθηκαν να στηρίζουν και το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία ενώ η Σοβιετική Ένωση προσπάθησε να εκμεταλλευτεί την αραβική δυσαρέσκεια.

 Οι μετέπειτα κρίσεις στη Μέση Ανατολή είναι σε μεγάλο βαθμό απόηχος εκείνης της συνάντησης του 1945