Το 'Ελληνικό σχέδιο' της Μεγάλης Αικατερίνης, 18ος αιώνας

Η Αικατερίνη Β΄ ‒γνωστή ως Μεγάλη Αικατερίνη, 27 Μαΐου 1729 - 17 Νοεμβρίου 1796‒   ήταν αυτοκράτειρα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας (ιστορικός τίτλος: «Πασών των Ρωσιών).

 Το «Ελληνικό Σχέδιο» της Αικατερίνης Β΄ ήταν ένα φιλόδοξο ρωσο-αυστριακό γεωπολιτικό σχέδιο του τέλους του 18ου αιώνα. Το «Greek Project» ως πρώιμη λύση στο Ανατολικό Ζήτημα, προωθημένη από την Αικατερίνη Β΄ () τη δεκαετία του 1780 αποτελούσε μια πρώιμη «λύση» στο Ανατολικό Ζήτημα και συνδέθηκε στενά με την ενίσχυση των Ελλήνων και την ανάπτυξη φιλορωσικών προσδοκιών.

        Η ιδέα είχε ρίζες ήδη από τον τσάρο Μέγα Πέτρο Α΄ (ή Πιότρ Α΄ Αλεξέγιεβιτς, 1672-1725) ο οποίος επεδίωκε τη ρωσική κάθοδο στα νερά της Μεσογείου και τον έλεγχο των Στενών (Βόσπορος - Δαρδανέλια). Η τσαρίνα επανέφερε και επανεσχεδίασε αυτή την πολιτική. Η στρατηγική της αφορούσε τη διχοτόμηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μεταξύ Ρωσικής αυτοκρατορίας και Αυστριακής, την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ως νεο-βυζαντινή αυτοκρατορία υπό Ρομανόφ, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη και την τοποθέτηση του εγγονού της Αικατερίνης, Κωνσταντίνου, ως «βυζαντινού αυτοκράτορα». Το σχέδιο συζητήθηκε μυστικά το 1780–1781 με τον αυτοκράτορα της της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Ιωσήφ Β΄ (1741-1749, ανήκε στους «φωτισμένους ηγέτες» του 18ου αιώνα).

            Η υλοποίηση του σχεδίου θα επιτυγχανόταν με την κατάκτηση από τη Ρωσία της Κριμαίας και τις περιοχές της Μαύρης Θάλασσας, την αυστριακή επέκταση στα Βαλκάνια (π.χ. Σερβία), τη δημιουργία του Βασίλειου της Δακίας για τον Ποτέμκιν, την παραχώρηση των εδαφών του Μοριά, της Κρήτης, της Κύπρου στη Βενετία και την ίδρυση ενός ελληνικού κράτους, ως ρωσικό προτεκτοράτο.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ρωσία υποστήριξε τους ορθόδοξους λαούς και ιδιαίτερα τους Έλληνες, συμβάλλοντας, μάλιστα, στη δημιουργία μιας ισχυρής ελληνικής διασποράς στη Ρωσία. Η εξέγερση των Ορλωφικών (1769–1770), θεωρείται «δοκιμή» της ρωσικής στρατηγικής. Ο Ποτέμκιν, ο αρχιτέκτονας του «ελληνικού σχεδίου», ίδρυσε πόλεις με ελληνικά ονόματα (Οδησσός, Σεβαστούπολη, Μαριούπολη, Χερσώνα, κ.ά.) προκειμένου να προετοιμάσει την εγκατάσταση χιλιάδων Ελλήνων στη νότια Ρωσία. Ίδρυσε ελληνικά σχολεία και στρατιωτικά σώματα, όπως το Γυμνάσιο για Αλλοδαπούς Ομοθρήσκους (1775) για την εκπαίδευση Ελλήνων αξιωματικών. Η πολιτική της Αικατερίνης, μέσω της υποστήριξης ελληνικών κοινοτήτων και αξιωματικών, ενίσχυσε στους Έλληνες την ιδέα ενός μελλοντικού κράτους υπό ρωσική προστασία, η οποία ιδέα επηρέασε την πορεία προς την Επανάσταση του 1821 .

    

Τελικά εγκαταλείφθηκε το σχέδιο, του οποίου η αποτυχία οφείλεται στον θάνατο (1790) του Ιωσήφ Β΄ αλλά και στην αντίδραση άλλων ευρωπαϊκών δυνάμεων (κυρίως Βρετανίας και Πρωσίας). Ο θάνατος της Αικατερίνης (1796) άλλαξε τις προτεραιότητες της ρωσικής πολιτικής. Στη συνέχεια, η ευρωπαϊκή προσοχή μετατοπίστηκε προς τη Γαλλική Επανάσταση το 1789, η οποία μετέβαλλε τις διεθνείς ισορροπίες.

 Οι ρωσικές διαθέσεις ποτέ δεν εγκαταλείφθηκαν: Συνθήκη της Αδριανούπολης, 1829