Γαμήλιες εθιμικές τελετές & εναλλακτικές κοινωνικές δομές, Δημόσιος &ιδιωτικός βίος στην Ελλάδα, ΕΛΠ 41

Φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη, για ΕΛΠ41 του ΕΑΠ,  

ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΙ: ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ-

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΑΠ: ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

 

Θέμα:  ΓΑΜΗΛΙΕΣ ΕΘΙΜΙΚΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ &

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ

 

Περιεχόμενα

 Εισαγωγή..............................................................................................................2

Γαμήλιες εθιμικές τελετές ....................................................................................3

Εναλλακτικές κοινωνικές δομές ...........................................................................7

Συμπεράσματα......................................................................................................10

Βιβλιογραφικές αναφορές....................................................................................11

Εισαγωγή

 Ο Άγγλος ανθρωπολόγος A.R. Radcliffe-Brown (1881-1955) διατύπωσε τον ορισμό του συγγενειακού συστήματος υποστηρίζοντας ότι «ένα σύστημα συγγένειας και γάμου μπορεί να θεωρηθεί ως μια ρύθμιση η οποία επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν μαζί και να συνεργάζονται στο πλαίσιο μιας διατεταγμένης κοινωνικής ζωής». (Τουντασάκη, Ε., 2018, σ. 106) Η δε τελετουργία είναι ένα πολύπλοκο σύστημα οργάνωσης του χώρου και του χρόνου που δομεί μια ανθρώπινη κοινωνία, προκειμένου να καθορισθούν η σχέση της με το σύμπαν που την περιβάλλει, η ταξινόμηση των ανθρώπινων κατηγοριών και οι δεσμοί που τις συνδέουν. (Zaidman, L.B., 2017, σ. 31)

            Τον ρόλο της τελετουργίας, όπως εμφανίζεται στον ελληνικό δημόσιο βίο, στα συστήματα συγγένειας και συγκεκριμένα στον γάμο πραγματεύεται η πρώτη ενότητα της παρούσας εργασίας. Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στις εναλλακτικές κοινωνικές δομές, που χαρακτηρίζονται από σχετική ελευθερία επιλογής, και στη σχέση τους με την παραγωγική βάση της κοινωνίας.

1.   Γαμήλιες εθιμικές τελετές

 Σύμφωνα με τον Γάλλο ανθρωπολόγο Bourdieu P. (1930-2002) ο γάμος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως το καταληκτικό αποτέλεσμα μιας στρατηγικής.[1] Μηχανισμός κοινωνικής ανταλλαγής και συμμαχίας, κατά τον λαογράφο Νιτσιάκο Β., που διασφάλιζε την κοινωνική συνοχή στην παραδοσιακή ελληνική κοινότητα αλλά και μέσω κληρονομικών πρακτικών εξισορροπούσε τις αρνητικές συνέπειες του κατακερματισμού της οικογενειακής περιουσίας. (Τουντασάκη, Ε., 2018, σσ. 65, 268· Νιτσιάκος, Β., 2016, σ. 108)

Η Λαογραφία στην Ελλάδα τον 19ο και τον 20ό αιώνα, ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΠ 41

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη, για για τη θεματική ενότητα ΕΛΠ41

του ΕΑΠ, ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΙ: ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

 ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΑΠ: ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 Εισαγωγή.............................................................................................................2

Η διαμόρφωση της Λαογραφίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα..................3

Η Λαογραφία μετά τον Β΄ΠΠ.............................................................................6

Συμπεράσματα......................................................................................................9

Βιβλιογραφικές αναφορές....................................................................................10

 Εισαγωγή

 Ο όρος «Ελληνική Λαογραφία» επινοήθηκε από τον θεμελιωτή της επιστημονικής λαογραφίας Νίκο Πολίτη το 1844 και αντικατέστησε τον προηγούμενο όρο «Νεοελληνική Εθιμολογία και Μυθολογία».[1]

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ανίχνευση των παραγόντων που διαμόρφωσαν τις λαογραφικές σπουδές στα τέλη του 19ου αιώνα  στην Ελλάδα (θέμα της πρώτης ενότητας) και η πορεία τους μέσω ευρύτερων θεωρητικών και μεθοδολογικών αναζητήσεων που ανεπτύχθηκαν μετά τον Β΄ΠΠ, σε αναφορά προς την εξέλιξη στις άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες (θέμα της δεύτερης ενότητας).

Η διαμόρφωση της Λαογραφίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα

 Στη δυτική Ευρώπη τον 19ο αιώνα διαμορφωνόταν νέος τρόπος θεώρησης της ζωής λόγω πολιτικών, κοινωνικών παραγόντων όπως: η αφύπνιση των λαών που έθεσε η Γαλλική Επανάσταση (1789)· η συνειδητοποίηση εθνικής ταυτότητας, που προήλθε από την  περηφάνεια που αισθάνονταν οι δημοκρατικοί Γάλλοι αφού απέκρουαν τις επιθέσεις των απολυταρχικών Ρώσων, Πρώσων, Αυστριακών, Βρετανών αλλά και οι επιτιθέμενες χώρες κατά τους Ναπολεόντειους Πολέμους (1803-1815)· η διαμόρφωση ταξικής συνείδησης εξαιτίας της εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης. Στην πλειονότητά του ο πληθυσμός της δυτικής Ευρώπης ήταν αγροτικός, που χρεωνόταν δυσανάλογο φορτίο των οικονομικών απαιτήσεων του κράτους.[2]

Η θεωρία της εξέλιξης των ειδών του Δαρβίνου ερμηνεύτηκε από τους Άγγλους και Γάλλους ως απόδειξη της συνεχούς  πορείας του ανθρώπινου πνεύματος προς το φως-γνώση μέσω του ορθολογισμού, όπως πρέσβευε η φιλοσοφική θεώρηση του Διαφωτισμού. Βάσει αυτής της θεώρησης ο Εξελικτισμός (Evolutionism) έθεσε στην κατώτερη βαθμίδα εξέλιξης τους «άγριους» ‒οι πρωτογονικοί λαοί που  ζουν κατά φύσιν‒, στη μεσαία οι βάρβαροι (π.χ. Ιάπωνες, Ινδοί), ενώ στην ανώτερη είχε αναρριχηθεί ο ευρωπαϊκός κόσμος όπως μαρτυρούσαν τα σύγχρονα πολιτισμικά, επιστημονικά, τεχνολογικά επιτεύγματά του αλλά και τα ανασκαφικά δεδομένα. Προκειμένου να εξηγήσει την κοινωνική εξέλιξη ο Άγγλος ανθρωπολόγος Tylor E., εφάρμοσε τη συγκριτική μέθοδο ώστε μέσω των ομοιοτήτων ή διαφορών να εντοπιστούν οι καθολικοί νόμοι που διέπουν το ανθρώπινο είδος. Τα έθιμα της «παιδικής ηλικίας της ανθρωπότητας» (των αγρίων, των βάρβαρων)

Γεώργιος Αβέρωφ, ελληνικό θωρακισμένο καταδρομικό πλοίο

Γ. Αβέρωφ (φωτογραφία από το Πλωτό Μουσείο Αβέρωφ)

... που άλλαξε την πορεία του Ελληνικού Ναυτικού και έγινε σύμβολο εθνικής αυτοπεποίθησης. 

Το «Γ. Αβέρωφ» ναυπηγήθηκε στην Ιταλία το 1908-1911 και αγοράστηκε χάρη στη μεγάλη δωρεά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, που άφησε το 20% της περιουσίας του για την κατασκευή πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του ‒το συνολικό κόστος ήταν 23.650.000 χρυσές δραχμές, η δωρεά του Αβέρωφ ήταν 8.000.000 χρυσές δραχμές. Ήταν ένα θωρακισμένο καταδρομικό εξαιρετικά προηγμένο για την εποχή του: γρήγορο, ισχυρά οπλισμένο και με θωράκιση που το έκανε σχεδόν άτρωτο για τα δεδομένα των Βαλκανικών Πολέμων.

    Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ»
·  Τύπος: Θωρακισμένο καταδρομικό (όχι κλασικό θωρηκτό)
·  Ναυπήγηση: Ναυπηγεία Orlando, Λιβόρνο Ιταλίας (1908–1911)
·  Εκτόπισμα: 10.118 τόνοι
·  Μήκος: 140,5 μ.
·  Πλήρωμα: 670 άνδρες
·  Ένταξη σε υπηρεσία: 1911
·  Παροπλισμός: 1952

Ιστορική σημασία
1.   Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (Balkan ars 1912-1913)
Η εποχή της δόξας υπό τη διοίκηση του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη (9 Απριλίου 1855-22 Αυγούστου 1935), το «Αβέρωφ» έγινε η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου και πρωταγωνίστησε στις δύο μεγάλες ναυμαχίες:
           Ναυμαχία της Έλλης,  3 Δεκεμβρίου 1912
Ο οθωμανικός στόλος εξήλθε από τα Δαρδανέλια με τέσσερα θωρηκτά. Ο Κουντουριώτης, πάνω στο «Αβέρωφ», έστειλε το ιστορικό σήμα: «Με τη δύναμιν του Θεού… πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου…». Το «Αβέρωφ» ανεξαρτητοποιήθηκε από τον ελληνικό σχηματισμό, ανέπτυξε μέγιστη ταχύτητα και επιτέθηκε πλαγιομετωπικά. Ο οθωμανικός στόλος αιφνιδιάστηκε και τράπηκε σε φυγή προς τα Στενά. Η νίκη εξασφάλισε τον έλεγχο του Βορείου Αιγαίου.
        Ναυμαχία της Λήμνου, 5 Ιανουαρίου 1913
Οι Οθωμανοί προσπάθησαν ξανά να εξέλθουν από τα Στενά για να ανακτήσουν τον έλεγχο του Αιγαίου. Το «Αβέρωφ» επανέλαβε την τακτική της Έλλης: ανεξαρτητοποιήθηκε, κινήθηκε ταχύτερα από όλα τα πλοία, έκοψε την πορεία του εχθρού. Ο οθωμανικός στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές και υποχώρησε οριστικά. Μετά τη Λήμνο, η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν επιχείρησε ξανά έξοδο στο Αιγαίο.
           Με την ταχύτητα και την ισχύ του, το πλοίο κατάφερε να διαλύσει δύο φορές τον οθωμανικό στόλο, εξασφαλίζοντας τον απόλυτο έλεγχο του Αιγαίου και ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση των νησιών.

 2.               Μεσοπόλεμος & Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Interwar Period, 11 November 1918 to 1 September 1939 & Second World War, 1939-1945)
Το «Αβέρωφ» συνέχισε να υπηρετεί για δεκαετίες. Έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Α΄ΠΠ), στη Μικρασιατική εκστρατεία ανέλαβε τον ναυτικό αποκλεισμό των παραλίων της Μικράς Ασίας με σκοπό την παρεμπόδιση του εξοπλισμού και ανεφοδιασμού των δυνάμεων του Κεμάλ, και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς, το θωρηκτό ήταν σε κακή κατάσταση και έτσι μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου τον Απρίλιο του 1941. Το 1952 αποσύρθηκε από την ενεργό δράση.

 Θρυλικό πλοίο, θρυλικός ναύαρχος