xronompala: Γεώργιος Αβέρωφ, ελληνικό θωρακισμένο καταδρομικό πλοίο

Γ. Αβέρωφ (φωτογραφία από το Πλωτό Μουσείο Αβέρωφ)

... που άλλαξε την πορεία του Ελληνικού Ναυτικού και έγινε σύμβολο εθνικής αυτοπεποίθησης.

Το «Γ. Αβέρωφ» ναυπηγήθηκε στην Ιταλία το 1908-1911 και αγοράστηκε χάρη στη μεγάλη δωρεά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, που άφησε το 20% της περιουσίας του για την κατασκευή πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του ‒το συνολικό κόστος ήταν 23.650.000 χρυσές δραχμές, η δωρεά του Αβέρωφ ήταν 8.000.000 χρυσές δραχμές. Ήταν ένα θωρακισμένο καταδρομικό εξαιρετικά προηγμένο για την εποχή του: γρήγορο, ισχυρά οπλισμένο και με θωράκιση που το έκανε σχεδόν άτρωτο για τα δεδομένα των Βαλκανικών Πολέμων.

Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ»
· Τύπος: Θωρακισμένο καταδρομικό (όχι κλασικό θωρηκτό)
· Ναυπήγηση: Ναυπηγεία Orlando, Λιβόρνο Ιταλίας (1908–1911)
· Εκτόπισμα: 10.118 τόνοι
· Μήκος: 140,5 μ.
· Πλήρωμα: 670 άνδρες
· Ένταξη σε υπηρεσία: 1911
· Παροπλισμός: 1952

Ιστορική σημασία
1.   Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (Balkan ars 1912-1913)
Η εποχή της δόξας υπό τη διοίκηση του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη (9 Απριλίου 1855-22 Αυγούστου 1935), το «Αβέρωφ» έγινε η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου και πρωταγωνίστησε στις δύο μεγάλες ναυμαχίες:
Ναυμαχία της Έλλης, 3 Δεκεμβρίου 1912
Ο οθωμανικός στόλος εξήλθε από τα Δαρδανέλια με τέσσερα θωρηκτά. Ο Κουντουριώτης, πάνω στο «Αβέρωφ», έστειλε το ιστορικό σήμα: «Με τη δύναμιν του Θεού… πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου…». Το «Αβέρωφ» ανεξαρτητοποιήθηκε από τον ελληνικό σχηματισμό, ανέπτυξε μέγιστη ταχύτητα και επιτέθηκε πλαγιομετωπικά. Ο οθωμανικός στόλος αιφνιδιάστηκε και τράπηκε σε φυγή προς τα Στενά. Η νίκη εξασφάλισε τον έλεγχο του Βορείου Αιγαίου.
   Ναυμαχία της Λήμνου, 5 Ιανουαρίου 1913
Οι Οθωμανοί προσπάθησαν ξανά να εξέλθουν από τα Στενά για να ανακτήσουν τον έλεγχο του Αιγαίου. Το «Αβέρωφ» επανέλαβε την τακτική της Έλλης: ανεξαρτητοποιήθηκε, κινήθηκε ταχύτερα από όλα τα πλοία, έκοψε την πορεία του εχθρού. Ο οθωμανικός στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές και υποχώρησε οριστικά. Μετά τη Λήμνο, η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν επιχείρησε ξανά έξοδο στο Αιγαίο.
           Με την ταχύτητα και την ισχύ του, το πλοίο κατάφερε να διαλύσει δύο φορές τον οθωμανικό στόλο, εξασφαλίζοντας τον απόλυτο έλεγχο του Αιγαίου και ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση των νησιών.

2. Μεσοπόλεμος & Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Interwar Period, 11 November 1918 to 1 September 1939 & Second World War, 1939-1945)
Το «Αβέρωφ» συνέχισε να υπηρετεί για δεκαετίες. Έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Α΄ΠΠ), στη Μικρασιατική εκστρατεία ανέλαβε τον ναυτικό αποκλεισμό των παραλίων της Μικράς Ασίας με σκοπό την παρεμπόδιση του εξοπλισμού και ανεφοδιασμού των δυνάμεων του Κεμάλ, και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς, το θωρηκτό ήταν σε κακή κατάσταση και έτσι μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου τον Απρίλιο του 1941. Το 1952 αποσύρθηκε από την ενεργό δράση.

Θρυλικό πλοίο, θρυλικός ναύαρχοςΟι τακτικοί ελιγμοί του “Αβέρωφ” βασίζονταν στην εξαιρετική ταχύτητά του και στην ικανότητα του Παύλου Κουντουριώτη να αποσπά το πλοίο από τον σχηματισμό και να επιτίθεται πλαγιομετωπικά, χτυπώντας τον εχθρό στο πιο ευάλωτο σημείο.
1) Ο ελιγμός ανεξαρτητοποίησης (breakaway maneuver)
Ο Κουντουριώτης, βλέποντας ότι ο ελληνικός στόλος ήταν πιο αργός από το “Αβέρωφ”, έκανε κάτι πρωτοφανές:
· Αποσπούσε το “Αβέρωφ” από τη γραμμή μάχης.
· Ανέπτυσσε μέγιστη ταχύτητα 20+ κόμβων, όταν τα άλλα ελληνικά πλοία έφταναν μόλις τους 17.
· Προσπερνούσε τον ελληνικό στόλο και έκοβε την πορεία του εχθρού.
Αυτό έδινε στο “Αβέρωφ” την πρωτοβουλία των κινήσεων και έφερνε τον οθωμανικό στόλο σε θέση άμυνας.

2) Ο πλαγιομετωπικός ελιγμός (crossing the T)
Ο πιο διάσημος ελιγμός του “Αβέρωφ”.
Ο Κουντουριώτης τοποθετούσε το πλοίο:
· κάθετα στην πορεία του εχθρικού στόλου
· έτσι ώστε τα ελληνικά πυροβόλα να βάλλουν με όλο το μέτωπο
· ενώ ο εχθρός μπορούσε να απαντήσει μόνο με τα πρόσθια πυροβόλα
Αυτό πολλαπλασίαζε την ισχύ πυρός του “Αβέρωφ”.

3) Ελιγμός υπερκέρασης (outflanking)
Χάρη στην ταχύτητα και την ευελιξία του:
· το “Αβέρωφ” έβγαινε στο πλάι του εχθρικού στόλου
· χτυπούσε τα πιο αδύναμα πλοία
· ανάγκαζε τον αντίπαλο να αλλάξει πορεία προς τα Στενά
Ο εχθρός έχανε τη συνοχή του και γινόταν ευάλωτος.

4) Ελιγμός αποφυγής πυρών (zig-zag evasive maneuver)
Το “Αβέρωφ” εκτελούσε:
· ζιγκ-ζαγκ πορείες
· απότομες αλλαγές κατεύθυνσης
· μικρές γωνιακές μετατοπίσεις
Αυτό δυσκόλευε την εχθρική σκόπευση, ειδικά από τα παλαιότερα οθωμανικά θωρηκτά.

5) Ελιγμός καταδίωξης (pursuit maneuver)
Μετά τη διάλυση της εχθρικής γραμμής:
· το “Αβέρωφ” επιτάχυνε
· καταδίωκε τα οθωμανικά πλοία μέχρι τα Δαρδανέλια
· προκαλούσε επιπλέον ζημιές πριν αυτά καταφύγουν στα Στενά
Αυτό εξασφάλιζε ότι ο εχθρός δεν θα επιχειρούσε ξανά έξοδο.

6) Οι ελιγμοί ήταν ανίκητοι και ο συνδυασμός τους έκανε το θωρηκτό μοναδικό στην Ανατολική Μεσόγειο. Το “Αβέρωφ” είχε ταχύτητα μεγαλύτερη από κάθε πλοίο της περιοχής, ισχυρό πυροβολικό με μεγάλη ακρίβεια, θωράκιση που άντεχε τα εχθρικά πυρά, διοικητή που καταλάβαινε ότι η ταχύτητα είναι όπλο.

Από το 1984
Το πλοίο «Αβέρωφ» λειτουργεί ως Πλωτό Ναυτικό Μουσείο στη Μαρίνα Φλοίσβου, στο Παλαιό Φάληρο. Είναι επισκέψιμο και φιλοξενεί εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και ιστορικές παρουσιάσεις. Αποτελεί το μοναδικό διασωθέν παγκοσμίως θωρακισμένο καταδρομικό του τύπου του, κλάσης Pisa.