Γιατί ο Τσόρτσιλ το 1944 υποστήριζε τη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια;

Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ (Winston Churchill, 1874-1965) το 1944 υποστήριζε με πάθος μια μεγάλη συμμαχική στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια ‒και ειδικά στην Ελλάδα‒ για λόγους που συνδύαζαν γεωπολιτική στρατηγική, αντισοβιετικό υπολογισμό, και αυτοκρατορικά συμφέροντα. Η θέση του (την οποία είχε ήδη παρουσιάσει στην Τεχεράνη τον Νοέμβριο του 1943 (Πρωτόκολλο της Τεχεράνης, 1943) δεν ήταν καθόλου αυτονόητη για τους Συμμάχους, και μάλιστα συγκρούστηκε με τις αμερικανικές προτεραιότητες.

Η Βρετανική στρατηγική:
-Έλεγχος της Ανατολικής Μεσογείου και των θαλάσσιων οδών. Η Βρετανία θεωρούσε την Ανατολική Μεσόγειο ζωτικό χώρο για την πρόσβασή της στη Διώρυγα του Σουέζ, για την ασφάλεια των αποικιακών διαδρομών προς Ινδία–Μέση Ανατολή και για την αποτροπή γερμανικής ή σοβιετικής επιρροής σε μια περιοχή που έβλεπε ως βρετανική ζώνη επιρροής. Τα Βαλκάνια, ειδικά η Ελλάδα, ήταν για τον Τσόρτσιλ τόπος κατάλληλος για τον έλεγχο της Μεσογείου.
-Φόβος για σοβιετική επέκταση στα Βαλκάνια. Το 1944 ο Κόκκινος Στρατός προέλαυνε ραγδαία. Ο Τσόρτσιλ ανησυχούσε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη Βαλκανική, ότι τα κομμουνιστικά κινήματα αντίστασης (όπως ο ΕΛΑΣ) θα έπαιρναν την εξουσία μετά την απελευθέρωση και έτσι η Ελλάδα θα περνούσε στη σοβιετική επιρροή, κάτι που θεωρούσε απαράδεκτο για τα βρετανικά συμφέροντα. Η στρατιωτική παρουσία των Βρετανών θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στη Μόσχα.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός (1940-45) Τσόρτσιλ είχε ιδιαίτερη εμμονή με την Ελλάδα και επιδίωκε να έχει τον πολιτικό έλεγχό της. Η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων τον Δεκέμβριο του 1944 («Δεκεμβριανά») ήταν η κορύφωση αυτής της πολιτικής, καθώς αποκατάστησε τη φιλοβρετανική κυβέρνηση* του βασιλιά Γεωργίου Β΄ (1890-1947) και απέτρεψε την επικράτηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, το οποίο ήταν τότε η ισχυρότερη αντιστασιακή δύναμη στην Ελλάδα. Ο φόβος ήταν ότι αν η Ελλάδα περνούσε σε δύναμη μη φιλική προς τη Βρετανία, ολόκληρη η βρετανική στρατηγική στην περιοχή θα κατέρρεε. Γι’ αυτό η στρατιωτική επέμβαση στην Αθήνα θεωρήθηκε μη διαπραγματεύσιμη.

       Το περίφημο «μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης» που οραματιζόταν ήδη από το 1943, ο Τσόρτσιλ αφορούσε μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια, με την Ελλάδα ως «προγεφύρωμα» για την είσοδο των Συμμάχων στην Κεντρική Ευρώπη. Η οποία επιχείρηση, κατά την άποψή του, θα επέτρεπε στους Συμμάχους να εισέλθουν στην Κεντρική Ευρώπη (Γιουγκοσλαβία-Αυστρία) από τον Νότο και έτσι να φτάσουν στη Βιέννη πριν από τον Κόκκινο Στρατό. Αν και οι Αμερικανοί απέρριψαν αυτό το σχέδιο, ο Τσόρτσιλ συνέχισε να βλέπει την Ελλάδα ως τμήμα του στρατηγικού άξονα.

     Η «συμφωνία ποσοστών». Τον Οκτώβριο του 1944 (λίγες μέρες πριν την αναχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα) στη Μόσχα ο Τσόρτσιλ με την επιμονή του συμφώνησε με τον Στάλιν ότι η Ελλάδα θα ήταν 90% στη βρετανική σφαίρα επιρροής και 10% στη σοβιετική. Αυτή η συμφωνία έδωσε στον Τσόρτσιλ την πολιτική νομιμοποίηση να δράσει αποφασιστικά. Η Ελλάδα έγινε το έδαφος όπου η Βρετανία μπορούσε να επιβάλει τη συμφωνημένη ισορροπία. Η Ελλάδα ήταν το «εύκολο» σημείο άμεσης στρατιωτικής δράσης, η μόνη χώρα όπου οι Βρετανοί μπορούσαν να αποβιβαστούν χωρίς να συγκρουστούν με τη Σοβιετική Ένωση. Σε αντίθεση με άλλες βαλκανικές χώρες, όπως η Γιουγκοσλαβία που είχε ισχυρό παρτιζάνικο κίνημα, η Ρουμανία και η Βουλγαρία που βρίσκονταν ήδη υπό σοβιετικό έλεγχο, η Ουγγαρία που ήταν μέτωπο του Κόκκινου Στρατού.

Η αμερικανική απουσία άφησε χώρο στη Βρετανία ελεύθερη να δράσει μόνη της, 

χωρίς αμερικανικό ανταγωνισμό

Οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήθελαν να εμπλακούν σε εμφύλιες συγκρούσεις ευρωπαϊκών χωρών, και μάλιστα στα Βαλκάνια που θεωρούνταν δευτερεύον θέατρο πολέμου· η απόλυτη προτεραιότητά τους ήταν η νίκη στη Δυτική Ευρώπη. Για τους Αμερικάνους, το κέντρο βάρους ήταν η απόβαση στη Γαλλία, η διάσπαση της γερμανικής άμυνας, η τελική είσοδος στη Γερμανία σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Τεχεράνης του 1943.
      Τα «Δεκεμβριανά» στην Αθήνα οι ΗΠΑ τα αντιμετώπιζαν ως «αποικιακού τύπου» επέμβαση η οποία δεν ταίριαζε με το αμερικανικό αφήγημα περί αυτοδιάθεσης των λαών. Ήξεραν, όμως, παρότι δεν συμμετείχαν στη συμφωνία, πως είχε συμφωνηθεί η Ελλάδα να ανήκει στη Βρετανία και πως η Σοβιετική Ένωση δεν θα αντιδρούσε. Προκειμένου, λοιπόν, να μη διαταραχθεί η σταθερότητα των Συμμάχων, που εξασφάλιζε τη συνεργασία με τη Μόσχα, επέλεξαν ήπια διπλωματική πίεση για την ελληνική κρίση. Οι ΗΠΑ έστειλαν αυστηρά μηνύματα τα οποία, όμως, δεν ασκούσαν ουσιαστική πίεση, δεν συνοδεύονταν από απειλές, κυρώσεις. Η έκκληση για αυτοσυγκράτηση αφορούσαν την αποφυγή υπερβολικής χρήσης βίας, την επιδίωξη για πολιτική λύση ώστε να μην φανεί ότι οι Βρετανοί επιβάλλουν καθεστώς. Η αμερικανική ουδετερότητα άφησε τη Βρετανία να δράσει ανεμπόδιστη, δεν έστειλε στρατεύματα, δεν αμφισβήτησε δημόσια τη βρετανική πολιτική, δεν στήριξε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, δεν προσπάθησε να μεσολαβήσει ενεργά. 

       Παρά την ουδετερότητα όμως, υπήρχε ανησυχία στις ΗΠΑ μήπως η στρατιωτική επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα θα φαινόταν ως καταστολή του ελληνικού αντιστασιακού κινήματος κατά των Γερμανών, κάτι που θα υπονόμευε το αφήγημα των Συμμάχων περί δημοκρατίας και θα ενίσχυε την κομμουνιστική προπαγάνδα. Παρ' όλα αυτά οι ΗΠΑ προτίμησαν να 'καταπιούν' αυτές τις ανησυχίες για χάρη της συνοχής της Συμμαχίας.

Ο Στάλιν δεν ενδιαφερόταν για την Ελλάδα,

επειδή δεν είχε στρατηγική αξία για την ΕΣΣΔ

Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, 1881, προσάρτηση Θεσσαλίας και Άρτας στην Ελλάδα

Κατά την κυβερνητική περίοδο (1827-1831) του Ιωάννη Καποδίστρια, το κράτος λειτούργησε ως Ελληνική Πολιτεία. Το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας (Λονδίνο, 1830) και η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832) οριστικοποίησαν τα σύνορα του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικό κράτος (1830-1832) από τη γραμμή Αμβρακικού-Παγασητικού, περιλαμβάνοντας την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα την Εύβοια, τις Κυκλάδες και τις Σποράδες. Τα σύνορα αυτά, που αναγνωρίστηκαν από τις Μεγάλες Δυνάμεις και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, άφηναν εκτός μεγάλο μέρος του Ελληνισμού.

Η Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης στις 28 Μαρτίου 1881 ήταν διμερής συνθήκη μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που επισφράγισε την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της περιοχής της Άρτας (ανατολικά του Αράχθου) στο ελληνικό κράτος. Η Συνθήκη του 1881 επικυρώθηκε με τη Σύμβαση στις 2 Ιουλίου 1881, ορίζοντας τα νέα σύνορα, με την προσάρτηση της Θεσσαλίας (εκτός της Ελασσόνας, αρχικά) και τού νομού Άρτας. Η συμφωνία αυτή είναι ιστορικής σημασίας, καθώς επέκτεινε σημαντικά τα ελληνικά σύνορα χωρίς πολεμική σύγκρουση.
            Η Ελλάδα πραγματοποίησε ένα μεγάλο εθνικό στόχο χάρη στην ελληνική διπλωματική κινητοποίηση (1878-1879). Πρωταγωνίστησαν ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης παράλληλα με τις ελληνικές πρεσβείες σε Παρίσι, Λονδίνο, Βερολίνο. Επιδίωξη ήταν η στήριξη για χάραξη συνόρων, υπέρ της Ελλάδας, των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Γαλλία ήταν η μόνη Μεγάλη Δύναμη που στήριξε σταθερά την ελληνική διεκδίκηση της Θεσσαλίας, επειδή από τότε διεκδικούσε (και πέτυχε, τελικώς) το αποκλειστικό δικαίωμα ανασκαφής στους Δελφούς.

Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης στις 2 Ιουλίου 1881 

υπογράφηκε ανάμεσα στο Βασίλειο της Ελλάδος και την Οθωμανική Αυτοκρατορία που προέβλεπε τις εδαφικές παραχωρήσεις την Ελλάδα και ρύθμιζε ζητήματα σχετικά με την υπηκοότητα των κατοίκων, τα δικαιώματα των μουσουλμάνων γαιοκτημόνων, τις αποζημιώσεις και τις μεταβιβάσεις γης, την ομαλή μετάβαση της διοίκησης.

Διπλωματικές διαπραγματεύσεις 1878-1881
-Ιούνιος-Ιούλιος 1878, Συνέδριο του Βερολίνου. Το ελληνικό ζήτημα μπαίνει επίσημα στην ευρωπαϊκή διπλωματική ατζέντα. Συνέδριο του Βερολίνου, 1878
-1879-1880, πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων προς την Υψηλή Πύλη. Οι Δυνάμεις (κυρίως Γαλλία και Βρετανία) ζητούν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία να διαπραγματευτεί με την Ελλάδα. Η Πύλη δέχεται να συζητήσει, αλλά καθυστερεί συστηματικά. Η Ελλάδα ενισχύει τη θέση της με μνημόνια, χάρτες, στατιστικά πληθυσμών. Στη Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης (1880) η Ελλάδα απέκτησε επίσημη διεθνή υποστήριξη για τη Θεσσαλία. Οι Δυνάμεις πρότειναν σύνορα που έφταναν μέχρι τον ποταμό Πηνειό ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία πρότεινε πολύ μικρότερη παραχώρηση.
-Τέλη 1880 - αρχές 1881 υπήρξε νέα ευρωπαϊκή πίεση. Η Γαλλία και η Βρετανία πίεζαν την Πύλη να αποδεχθεί τα σύνορα. Η Γερμανία του Μπίσμαρκ (Otto Eduard Leopold von Bismarck, 1815-1898) κρατούσε ουδέτερη στάση ωστόσο δεν εμπόδιζε τη διαδικασία. Η δε Ρωσία, απορροφημένη από άλλα ζητήματα, δεν παρέμβαινε ουσιαστικά.

-2 Ιουλίου 1881, υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης και πρόκειται για την πρώτη μεγάλη εδαφική επέκταση της Ελλάδας μετά το 1830.

Η Σύμβαση αποτελείται από λίγα αλλά ουσιαστικά άρθρα, τα οποία ρυθμίζουν σύνορα, υπηκοότητα, γαιοκτησία, διοίκηση και δικαιώματα των κατοίκων.
Άρθρο 1. Καθορισμός των νέων συνόρων μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Ελλάδα αποκτά τη Θεσσαλία (εκτός Ελασσόνας) και την περιοχή της Άρτας.
Άρθρο 2. Ρύθμιση της υπηκοότητας των κατοίκων των παραχωρούμενων περιοχών. Οι κάτοικοι μπορούν να επιλέξουν ελληνική ή οθωμανική υπηκοότητα, με προθεσμία για δήλωση.
Άρθρο 3. Δικαιώματα μουσουλμάνων γαιοκτημόνων. Διασφαλίζεται η ιδιοκτησία τους· μπορούν να παραμείνουν ή να πουλήσουν τις γαίες τους.
Άρθρο 4. Μεταβίβαση διοίκησης. Η Οθωμανική διοίκηση αποχωρεί· η Ελλάδα αναλαμβάνει πλήρη διοικητική εξουσία.
Άρθρο 5. Θρησκευτικά δικαιώματα μουσουλμάνων. Εγγυάται την ελεύθερη άσκηση της θρησκείας και τη διατήρηση βακουφικών περιουσιών.
Άρθρο 6. Ρύθμιση στρατιωτικών θεμάτων Αποχώρηση οθωμανικών στρατευμάτων και παράδοση φρουρίων.
Άρθρο 7. Οικονομικές και φορολογικές μεταβάσεις Προβλέπει μεταβατική περίοδο για φόρους, χρέη και διοικητικές υποχρεώσεις.
Άρθρο 8. Τελικές διατάξεις. Διασφαλίζει την εφαρμογή της Σύμβασης υπό την εποπτεία των Μεγάλων Δυνάμεων.

Πρωτόκολλο του Λονδίνου, 1830

Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 είναι ένα από τα πιο καθοριστικά διπλωματικά κείμενα της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας. Αποτελεί το επίσημο έγγραφο με το οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγνώρισαν την Ελληνική Πολιτεία ως πλήρως ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος. Υπογράφηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1830 από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλική Αυτοκρατορία, τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Κυβερνήτης της Ελλάδας από το 1827 ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας έως τη δολοφονία του το 1831. (🔗Δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια)

Κύρια σημεία
-Αναγνώριση της Ελλάδας ως ανεξάρτητου κράτους. Παύει να θεωρείται μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αποκτά διεθνή υπόσταση.
-Πολιτειακό καθεστώς
Οι Μεγάλες Δυνάμεις προτείνουν ως ηγεμόνα της Ελλάδας, τον κληρονομικό μονάρχη τον Λεοπόλδο του Σαξ-Κόμπουργκ, ο οποίος όμως τελικά αρνήθηκε.
-Καθορισμός συνόρων
Τα σύνορα της νεοσύστατης Ελλάδας ορίζονται στη γραμμή: Αχελώος-Σπερχειός. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα περιλάμβανε: Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα (μέχρι Σπερχειό), Κυκλάδες. Η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η Μακεδονία, η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου έμειναν εκτός.
-Οικονομικές ρυθμίσεις
Η Ελλάδα αναλάμβανε μέρος των οθωμανικών χρεών των περιοχών που ενσωμάτωνε. Δημιουργήθηκαν οι πρώτες οικονομικές δεσμεύσεις του κράτους.

Η συμφωνία ήταν το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας γεγονότων, διπλωματικών συγκρούσεων και στρατιωτικών εξελίξεων που ξεκίνησαν ήδη από το 1821. Αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων πρωτοκόλλων και συνθηκών (1827-1829), αλλά είναι το πρώτο που δίνει πλήρη ανεξαρτησία στην Ελλάδα, όχι απλώς αυτονομία υπό την Οθωμανική επικυριαρχία. Η εξέγερση των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησε νέο πολιτικό δεδομένο στα Βαλκάνια.

Συνθήκη της Γιάλτας, 1945 (δεύτερη συνάντηση)

ή Διάσκεψη της Γιάλτας (Yalta Conference) ήταν μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές του 20ού αιώνα. Διεξήχθη στις 4-11 Φεβρουαρίου 1945 στη Γιάλτα της Κριμαίας (Yalta) στην οποία συμμετείχαν οι τρεις μεγάλοι ηγέτες των Συμμάχων:

Φραγκλίνος Ρούσβελτ (Franklin Delano Roosevelt, 30 Ιανουαρίου 1882 - 12 Απριλίου 1945), ΗΠΑ· 

Ουίνστον Τσόρτσιλ (Sir Winston Churchill, 30 Νοεμβρίου 1874 - 24 Ιανουαρίου 1965), Ηνωμένο Βασίλειο·  

Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν (Joseph Vissarionovich Stalin, 18 Δεκεμβρίου 1878 - 5 Μαρτίου 1953), Σοβιετική Ένωση. Στόχος τους ήταν να αποφασίσουν πώς θα οργανωθεί η Ευρώπη μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας. 

Μοιράζοντας τον κόσμο στη Διάσκεψη οι ηγέτες-νικητές, αποφάσισαν:
1. Η Μεταπολεμική Γερμανία α) θα διαιρούνταν σε ζώνες επιρροής (zones of influence): αμερικανική, βρετανική, σοβιετική, αργότερα και γαλλική) β) θα γινόταν αποστρατιωτικοποίηση και αποναζιστικοποίηση γ) Οι Σύμμαχοι θα δίκαζαν σε στρατοδικεία τους ναζί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και κατά της ειρήνης. Οι Δίκες της Νυρεμβέργης, (Nuremberg trials) από το 1945 έως το 1946 έθεσαν θεμέλια για το διεθνές ποινικό δίκαιο.

2. Για το ζήτημα της Πολωνίας που ήταν το πιο αμφιλεγόμενο θέμα συμφωνήθηκε ότι η Πολωνία θα είχε «ελεύθερες εκλογές» και κυβέρνηση «ευρείας δημοκρατικής βάσης». Στην πράξη, η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) εγκατέστησε φιλοσοβιετικό καθεστώς, το οποίο έγινε αργότερα σύμβολο της έναρξης του Ψυχρού Πολέμου (Cold War, 1947-1991).
3. Αποφασίστηκε η σύγκληση διάσκεψης για τη δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) τον Απρίλιο του 1945.
4. Συμφωνήθηκε η δομή του Συμβουλίου Ασφαλείας και το δικαίωμα βέτο των μεγάλων δυνάμεων.
5. Για την Ανατολική Ευρώπη οι Σύμμαχοι δεσμεύτηκαν για τη «Διακήρυξη της Απελευθερωμένης Ευρώπης», που προέβλεπε δημοκρατικές διαδικασίες στα απελευθερωμένα κράτη. Στην πράξη, η ΕΣΣΔ εγκατέστησε κομμουνιστικά καθεστώτα σε όλη την Ανατολική Ευρώπη.
6. Συμφωνήθηκε η συμμετοχή της ΕΣΣΔ στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας. Ο Στάλιν υποσχέθηκε ότι η ΕΣΣΔ θα μπει στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας, μετά την ήττα της Γερμανίας. Αυτό έγινε τον Αύγουστο του 1945.
Η Συνθήκη της Γιάλτας είναι σημαντική αφού καθόρισε τα σύνορα και τα καθεστώτα της μεταπολεμικής Ευρώπης, έθεσε τα θεμέλια του ΟΗΕ, δημιούργησε τις συνθήκες για τον Ψυχρό Πόλεμο, έγινε σύμβολο της διαίρεσης Ανατολής-Δύσης. Για πολλούς ιστορικούς, η Γιάλτα είναι η στιγμή όπου «γεννήθηκε» ο κόσμος όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.
 

Η Συνθήκη ήταν προδοσία ή αναγκαστικός συμβιβασμός;

Η Γιάλτα είναι από εκείνες τις ιστορικές στιγμές που μοιάζουν με καθρέφτη: το πώς την κρίνεις εξαρτάται από το πού στέκεσαι. Για άλλους ήταν προδοσία, για άλλους αναγκαστικός ρεαλισμός, για άλλους μια προσπάθεια να αποφευχθεί ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος πριν καν τελειώσει ο δεύτερος.            Η άποψη ότι η Γιάλτα ήταν “προδοσία” προέρχεται κυρίως από Πολωνούς ιστορικούς και πολιτικούς, από Ανατολικοευρωπαίους που βρέθηκαν υπό σοβιετικό έλεγχο και από δυτικούς αντικομμουνιστές της εποχής του Ψυχρού Πολέμου. Θεωρούν ότι οι Δυτικοί ηγέτες παρέδωσαν την Ανατολική Ευρώπη στον Στάλιν· ότι η Πολωνία, για την οποία ξεκίνησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, δεν απέκτησε πραγματική ανεξαρτησία· ότι οι “ελεύθερες εκλογές” που υποσχέθηκε ο Στάλιν δεν έγιναν ποτέ· ότι η Γιάλτα νομιμοποίησε τη δημιουργία του σοβιετικού μπλοκ. Για πολλούς λαούς της Ανατολικής Ευρώπης, η Γιάλτα δεν ήταν “ειρήνη”. Ήταν αλλαγή κατακτητή.
         

Πρωτόκολλο της Τεχεράνης στη Διάσκεψη του1943 (πρώτη συνάντηση)

Το Πρωτόκολλο υπεγράφη στο πλαίσιο της Διάσκεψης της Τεχεράνης που πραγματοποιήθηκε στις 28 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 1943, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Δημοσιεύθηκε και εφαρμόστηκε το 1944. Οι σύμμαχοι Φραγκλίνος Ρούζβελτ (ΗΠΑ), Ουίνστον Τσώρτσιλ (Ηνωμένο Βασίλειο), Ιωσήφ Στάλιν (ΕΣΣΔ) συναντήθηκαν για πρώτη φορά για να συντονίσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ώστε να επιτύχουν την ολοκληρωτική νίκη κατά της ναζιστικής Γερμανίας και δεσμεύτηκαν για την «Επιχείρηση Εύρηκα». Η Διάσκεψη αν και ήταν εστιασμένη στον Πόλεμο, επισφράγισε τη συνεργασία των τριών ηγετών και έθεσε τις βάσεις για τον μεταπολεμικό κόσμο.

Βασικά Σημεία της Διάσκεψης και του Πρωτοκόλλου:
-Οι Σύμμαχοι αναγνώρισαν τη βοήθεια του Ιράν στον πόλεμο και δεσμεύτηκαν να σεβαστούν την ανεξαρτησία, κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα του Ιράν, το οποίο βρισκόταν υπό συμμαχική κατοχή από το 1941 λόγω της στρατηγικής σημασίας του. Επιπλέον θα παρείχαν υποστήριξη προς την ιρανική κυβέρνηση μέσω οικονομικής και πολιτικής βοήθειας για τη σταθεροποίηση της χώρας μετά τον πόλεμο.
-Όσον αφορά τη στρατιωτική στρατηγική συμφώνησαν για το άνοιγμα Δεύτερου Μετώπου στη Γαλλία και οριστικοποιήθηκε επιχείρηση για την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία για το Μάιο του 1944 (Operation Overlord). Επίσης, συμφώνησαν για τον συντονισμό σοβιετικής επίθεσης στην Ανατολή ώστε να συμπέσει με το άνοιγμα του Δυτικού Μετώπου. Απέρριψαν, όμως, τα στρατηγικά σχέδια του Τσόρτσιλ για μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στα Βαλκάνια (τη λεγόμενη στρατηγική του "μαλακού υπογαστρίου" της Ευρώπης), η οποία εξυπηρετούσε τα βρετανικά συμφέροντα μεν αλλά ήταν αντίθετη με τις αμερικανικές προτεραιότητες δε. Η πίεση για την εφαρμογή των σχεδίων του οδήγησε τελικώς στη διαβόητη «Συμφωνία των Ποσοστών» τον Οκτώβριο του 1944 στη Μόσχα, στην οποία Τσόρτσιλ και Στάλιν μοίρασαν τις ζώνες επιρροής στα Βαλκάνια γράφοντας τα μερίδιά τους σε χαρτοπετσέτα. 

Συμφωνία / Διάσκεψη του Πότσνταμ, 1945 (τρίτη συνάντηση)

Η Συμφωνία του Πότσνταμ (Potsdam Agreement) στις 17 Ιουλίου - 2 Αυγούστου 1945, είναι η τρίτη και τελευταία συνάντηση των «Τριών Μεγάλων Συμμάχων» των ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Μ. Βρετανία, αντίστοιχα: ο Χάρι Τρούμαν, (Harry S. Truman, 1884-1972), ο Ιωσήφ Στάλιν, (Joseph Stalin, 1924-1953) και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ (Winston Churchill, 1874-1965), ο οποίος αντικαταστάθηκε στις 28 Ιουλίου 1945 από τον Πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου τον Κλέμεντ Άττλη (Clement Attlee, 1883-1967).
        Η Διάσκεψη έλαβε χώρα στο Πότσνταμ της Γερμανίας μετά τη συνθηκολόγηση της Ναζιστικής Γερμανίας. Πρόκειται για ένα πολιτικό και διοικητικό πλαίσιο που καθόρισε τη μεταπολεμική διαχείριση της ηττημένης Γερμανίας.

Βασικά Σημεία
-Διακυβέρνηση Γερμανίας: Ίδρυση Συμμαχικού Συμβουλίου Ελέγχου για τη διοίκηση της ηττημένης χώρας, η οποία χωρίστηκε σε ζώνες μεταξύ ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Μ. Βρετανίας και Γαλλίας.
-Οι "5Δ": στόχος ήταν η Δημοκρατικοποίηση, Αποναζιστικοποίηση, Αποστρατιωτικοποίηση, Αποβιομηχάνιση (περιορισμένη) και Αποκέντρωση της Γερμανίας. Το Βερολίνο επίσης χωρίστηκε σε τέσσερις τομείς. Οι αποφάσεις της Διάσκεψης αποτέλεσαν τη βάση για τη μετέπειτα διάσπαση σε Δυτική και Ανατολική Γερμανία.

-Σύνορα: Τα ανατολικά σύνορα της Γερμανίας μετακινήθηκαν στη γραμμή Όντερ-Νάισε παραχωρώντας έτσι εδάφη στην Πολωνία, η οποία μετακινήθηκε δυτικά, χάνοντας εδάφη προς την ΕΣΣΔ. 

Μετακινήσεις πληθυσμών: Αποφασίστηκε η οργανωμένη απέλαση μαζική μετακίνηση Γερμανικών πληθυσμών από Πολωνία, Τσεχοσλοβακία και Ουγγαρία προς τη Γερμανία. Οι Σύμμαχοι ζήτησαν να γίνει «με ανθρώπινο τρόπο», κάτι που στην πράξη δεν τηρήθηκε.

-Αποζημιώσεις: Συμφωνήθηκε η καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων κυρίως προς τη Σοβιετική Ένωση από τη δική της ζώνη κατοχής.  Οι Δυτικοί θα έδιναν στη Μόσχα μέρος του βιομηχανικού εξοπλισμού από τις δικές τους ζώνες.

-Πολιτική αναδιοργάνωση: Επανασύσταση τοπικών κυβερνήσεων στη Γερμανία, ενίσχυση δημοκρατικών θεσμών, έλεγχος της εκπαίδευσης και του Τύπου για εξάλειψη ναζιστικής προπαγάνδας.

Θέματα εκτός Ευρώπης: επιβεβαίωση της Διακήρυξης του Πότσνταμ προς την Ιαπωνία (26 Ιουλίου

Η γυναίκα στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., ΕΛΠ 20

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη για το ΕΑΠ,  

Δημόσιος & Ιδιωτικός βίος στην αρχαία Ελλάδα, ΕΛΠ 20

Εισαγωγή

Στην αρχαία Ελλάδα ο όρος «οίκος» είχε ευρεία έννοια καθώς περιλάμβανε: τα εξαρτημένα μέλη (ζευγάρι, παιδιά, δούλοι/ες), τις οικονομικές δραστηριότητες, την ιστορία του οίκου, τις θρησκευτικές τελετές. Σε πατριαρχική κοινωνία αναμενόμενο είναι ο άντρας να έχει την κυρίαρχη θέση. Η γυναίκα μπορούσε να είναι αστή αλλά δεν θεωρείτο πολίτης και κατά συνέπεια δεν είχε νομική υπόσταση· ήταν στην ίδια κοινωνική θέση με τα παιδιά, τους δούλους, τους μέτοικους. Η άσκηση πολιτικών δικαιωμάτων ήταν αποκλειστικό προνόμιο των αντρών. Οι εμφανίσεις της γυναίκας στη δημόσια ζωή ήταν περιορισμένες και σχετίζονταν πάντα με κάποιο τελετουργικό (γαμήλιο, νεκρώσιμο, λατρευτικό θεού).

Στην αρχαία ελληνική θρησκεία δεν υπήρχαν, θεόπνευστα βιβλία, ιερείς/απόστολοι, ούτε ένας θεός και ούτε βέβαια αναμενόμενος σωτήρας. Η θρησκεία επικεντρωνόταν στον εξαγνισμό του ανθρώπινου σώματος και της ψυχής, στον οποίο συνέβαλαν οι μέθοδοι των τελετών (νηστεία, λουτρά, προσευχή, κ.ά). Οι πολλές θρησκευτικές τελετές συνόδευαν όλες τις εκδηλώσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Οι δημόσιες τελετές περιλάμβαναν σπονδές, θυσίες, δείπνα, χορούς, μεταφορά του αγάλματος του θεού, λαμπαδηδρομία, κ.ά., ενισχύοντας έτσι τους δεσμούς των πολιτών της

Δολοφονία Ιωάννη Καποδίστρια, 1831

..........................

Πηγή: https://emensi.gr/intro/#

Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο παραμένει ένα από τα πιο τραυματικά και αμφιλεγόμενα γεγονότα της Nεότερης Eλληνικής Iστορίας.

    Ο Καποδίστριας (1776-1831) είναι ο πρώτος «Κυβερνήτης της Ελλάδος» (1828-1831). Η ορκωμοσία του τελέστηκε στην Αίγινα στις 28 Ιανουαρίου του 1828 στην Αίγινα, μετά την εκλογή του από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη της διακυβέρνησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

    Ήδη από το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, 1830, αν και δεν θεσπίζεται από τις Μεγάλες Δυνάμεις επίσημα πολιτειακό καθεστώς ‒δηλαδή σύνταγμα, θεσμοί ή μορφή διακυβέρνησης), προδιαγράφεται ότι η Ελλάδα θα είναι μοναρχία, αφού αναφέρεται ότι η Ελλάδα θα κυβερνηθεί από έναν κληρονομικό ηγεμόνα, τον Γερμανό πρίγκιπα Λεοπόλδο του Σαξ-Κόμπουργκ (Leopold von Sachsen-Coburg und Gotha, 1790-1865). Ο οποίος παραιτήθηκε πριν αναλάβει, θεωρώντας την ελληνική επικράτεια μικρή· έναν χρόνο μετά έγινε ο πρώτος Βασιλιάς των Βέλγων (1831-1865). Προαποφασισμένη και προδιαγεγραμμένη από τις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις η απομάκρυνση του Καποδίστρια;

Ιστορικό
Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831 ο Καποδίστριας κατευθυνόταν στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Στην είσοδο τον πλησίασαν οι Γεώργιος και Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης. Ο Γεώργιος τον μαχαίρωσε, ενώ ο Κωνσταντίνος τον πυροβόλησε. Ο Κυβερνήτης πέθανε ακαριαία. Η σφαίρα είναι ακόμη ορατή στην εκκλησία.
Σύμφωνα με την παραδοσιακή ιστοριογραφία η δολοφονία ήταν πράξη βεντέτας της οικογένειας Μαυρομιχάλη. Αφορμή ήταν η σύλληψη και φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη από τον Καποδίστρια. Ο Γεώργιος εκτελέστηκε επιτόπου από τη φρουρά, ενώ ο Κωνσταντίνος σκοτώθηκε λίγο αργότερα.
Σύγχρονες έρευνες και δημοσιεύματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την απλή εκδοχή της βεντέτας. Γίνεται λόγος για πιθανή πολιτική εκτέλεση. Παρουσιάζονται μαρτυρίες που υποστηρίζουν ότι οι Μαυρομιχαλαίοι ίσως δεν ήταν οι μόνοι δράστες, αλλά ήταν «αναλώσιμοι κρίκοι» σε κάποιο μεγαλύτερο σχέδιο. Στον τόπο της δολοφονίας υπήρχαν πολλά ύποπτα πρόσωπα, κάτι που παραπέμπει σε οργανωμένη επιχείρηση. Επιπλέον, σύγχρονες πηγές αναδεικνύουν πιθανή εμπλοκή στη δολοφονία ξένων παραγόντων λόγω της ανεξάρτητης πολιτικής του Καποδίστρια και αφήνουν υπόνοιες κυρίως για πρόσωπα βρετανικών συμφερόντων, με επιχείρημα ότι δεν «ανοίγονται» τα σχετικά αρχεία του Foreign Office. Οι ιατροδικαστικές αντιφάσεις ενισχύουν την αμφισβήτηση. Η επίσημη εκδοχή μιλά για μικρό μαχαίρι, αλλά η έκθεση αναφέρει τραύμα 9 εκατοστών, που παραπέμπει σε βαρύτερο όπλο.

Το συγκρουσιακό πολιτικό κλίμα στην Ελλάδα
Η κοινωνία βρισκόταν σε βαθιά εσωτερική κρίση η οποία οφειλόταν στη δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας, η οποία με τη σειρά της προκαλούσε ανισότητα ανάμεσα στον φτωχό λαό και τους πλούσιους μπέηδες, που μάλιστα απαιτούσαν άμεσα πολεμικές αποζημιώσεις. Ο σχεδόν ασκητικός κοσμοπολίτης, Καποδίστριας προσπαθούσε το χάος που βρήκε να το μετατρέψει σε κράτος -ηράκλειος άθλος. Η επιβολή φόρων προκειμένου να δημιουργήσει ισχυρό κεντρικό κράτος, προκάλεσε τις αντιδράσεις από ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες, προκρίτους και στρατιωτικούς. Δεν ήταν πρόθυμοι οι προνομιούχοι επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να συνταχθούν σε ένα σύγχρονο κράτος, να μετατραπούν δηλαδή σε πολίτες με φοροδοτικές υποχρεώσεις. Και όχι μόνον αυτό. Ο Καποδίστριας προσπαθούσε να ρυθμίσει, προς όφελος των άπορων πολιτών (ο μπάρμπα Γιάννης τους), το ζήτημα της διανομής των εθνικών γαιών. Η ανοιχτή ρήξη με την αντιπολίτευση (Μαυροκορδάτος με αγγλικό κόμμα, Κωλέττης με γαλλικό) ήταν αναπόφευκτη.
Η αρχή του τέλους, θα λέγαμε, του Καποδίστρια είναι η κατάληψη του ναυστάθμου του Πόρου στις 13 Ιουλίου 1831 και η στη συνέχεια πυρπόληση της φρεγάτας «Ελλάς» και της κορβέτας «Ύδρα» στον Πόρο την 1η Αυγούστου 1831, από τον Υδραίο ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη ‒τον πρωταγωνιστή του ναυτικού αγώνα του 1821. «Μεγαλουργόν έγκλημα», κατά τον ρομαντικό ποιητή Αλέξανδρο Ραγκαβή, η πυρπόληση που κατέστρεψε τον ελληνικό στόλο -η φρεγάτα «Ελλάς» αγοράστηκε με χρήματα ελληνοαμερικάνων. Ο Υδραίος Μιαούλης, υποστηρικτής του λεγόμενου αγγλικού κόμματος, συμμετείχε στον αντικαποδιστριακό αγώνα κυρίως των Μανιατών κοτσαμπάσηδων και των Υδραίων καραβοκύρηδων επειδή τα συμφέροντα τους απειλούνταν από την πολιτική του Καποδίστρια.

Οι τρεις αυτοκρατορίες είχαν ανταγωνιστικά συμφέροντα στην Ελλάδα
-Κύρια επιδίωξη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ήταν η ενίσχυση της επιρροής της στους ορθόδοξους χριστιανικούς λαούς που θα διευκόλυνε την πρόσβασή της στη Μεσόγειο Θάλασσα και τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών στον νότο (Στενά Βοσπόρου - Δαρδανελίων). Η Ρωσική Αυτοκρατορία έχοντας μακροχρόνια αντιπαλότητα με την Οθωμανική, έβλεπε την Ελλάδα ως μέρος του ευρύτερου «Ανατολικού Ζητήματος». Προφανώς, ενδιαφερόταν για την παρουσία της στο Αιγαίο Πέλαγος συνεργαζόμενη με ένα ισχυρό, φιλικό ελληνικό κράτος και με κυβερνήτη τον Καποδίστρια, τον πρώην Υπουργό Εξωτερικών του τσάρου Αλέξανδρου Α΄ (1777-1825).
-Η Βρετανική Αυτοκρατορία γνωρίζοντας τα σχέδια της τσαρικής Ρωσίας, ήθελε να εμποδίσει την κάθοδό της στο Αιγαίο ‒όπως άλλωστε την είχε εμποδίσει το 1829 (Συνθήκη της Αδριανούπολης, 1829). Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών George Canning (1770-1827) υποστήριζε την αναγνώριση της Ελλάδας μεν, επιδιώκοντας μια αυτόνομη αλλά ελεγχόμενη Ελλάδα υπό βρετανική επιρροή, δε. Μάλιστα, το 1825 η ελληνική κυβέρνηση είχε ζητήσει από τη Βρετανία να επιλέξει μονάρχη, ουσιαστικά προσφέροντας καθεστώς βρετανικού προτεκτοράτου. Η Μεγάλη Βρετανία ήταν καχύποπτη για τις διαθέσεις του κυβερνήτη Καποδίστρια, αλλά και για τις διαθέσεις του (νέου) τσάρου Νικόλαου Α΄ (1825-1855).
-Η Γαλλική Αυτοκρατορία επεδίωκε τη διατήρηση του ρόλου της στη διαμόρφωση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους στη Μεσόγειο, γι' αυτό συμμετείχε στην κοινή επέμβαση υπέρ των Ελλήνων (Ναυμαχία του Ναυαρίνου, 1827). Επίσης, ενδιαφερόταν για τη διατήρησης της ισορροπίας δυνάμεων και ενεργούσε για την αποτροπή μονομερούς δράσης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και τον περιορισμό της Μεγάλης Βρετανίας.
-Η Αυτοκρατορία των Αψβούργων συνέχιζε την πολιτική για τη διατήρηση του Ancien Régime μέσω του Υπουργού Εξωτερικών της Μέτερνιχ, ο οποίος ήρθε σε λεκτικές διαμάχες με τον Καποδίστρια.-Η δε Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως χώρα υπό διάλυση, προσπαθούσε να αποτρέψει την περαιτέρω απώλεια εδαφών και την ενίσχυση των χριστιανικών κρατών στα Βαλκάνια.

Συνθήκη της Αδριανούπολης, 1829

Η “μάχη” της Αδριανούπολης το 1829 ήταν στρατηγική νίκη χωρίς αιματοχυσία, αλλά με τεράστιες γεωπολιτικές συνέπειες.

        

    Η 'μάχη' αποτέλεσε το τελικό στρατηγικό γεγονός του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1828-1829), το τέλος του οποίου οδήγησε στην υπογραφή της Συνθήκης της Αδριανούπολης. Υπογράφηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1829 μεταξύ Ρωσικής και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που είχε καθοριστική σημασία για την ανεξαρτησία της Ελλάδας και τη διεθνή αναγνώρισή της ως κράτους, για την αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την ενίσχυση της ρωσικής επιρροής στα Βαλκάνια.
     Ο πόλεμος ξεκίνησε το 1828, όταν ο αδελφός του Αλέξανδρου Α΄, τσάρος Νικόλαος Α΄ (1894-1917), εκμεταλλευόμενος την αποδυνάμωση της Υψηλής Πύλης λόγω της Ελληνικής Επανάστασης και της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου (1827), επιτέθηκε στην Οθωμανική. Οι ρωσικές δυνάμεις, υπό τον στρατηγό Χανς Καρλ φον Ντίμπιτς (Hans Karl von Diebitsch-Sabalkanski), πέρασαν τον Δούναβη και κινήθηκαν προς τα Βαλκάνια. Στις 7/19 Αυγούστου 1829, ο ρωσικός στρατός έφτασε μπροστά στην Αδριανούπολη, χωρίς να συναντήσει ουσιαστική αντίσταση. Η προέλαση των Ρώσων και η απειλή εισβολής στην Κωνσταντινούπολη ανάγκασαν τον Σουλτάνο να υποχωρήσει.

        Αν και οι Ρώσοι οπισθοχώρησαν, λόγω της παρουσίας του αγγλικού και του γαλλικού στόλου για να υποστηρίξουν τους Οθωμανούς, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, υπό την πίεση κυρίως του ρώσου στρατάρχη Ντίμπιτς, έστειλε πληρεξούσιους για διαπραγματεύσεις. Τελικώς, ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ (Mahmud II) συνθηκολόγησε στις 14 Σεπτεμβρίου 1829. Υπογράφηκε η Συνθήκη της Αδριανούπολης που επισφράγισε τη ρωσική νίκη, με αποτέλεσμα την αποδοχή από τον Σουλτάνο των 16 όρων, που έθεσε η Ρωσική Αυτοκρατορία.

 

Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας, 1930

Το Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας του 1930 ήταν μια ιστορική συμφωνία που υπέγραψαν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Ισμέτ Ινονού στην Άγκυρα στις 30 Οκτωβρίου 1930, σηματοδοτώντας τη θεαματική εξομάλυνση των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας, μόλις 8 χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922).

Η Συνθήκη της Λωζάννης (1923), είχε αφήσει σοβαρές εκκρεμότητες· όπως οι περιουσίες προσφύγων και «μη ανταλλάξιμων», οι οικονομικές αποζημιώσεις, τα ζητήματα εγκατάστασης και εμπορίου.

Οι διαπραγματεύσεις 1928–1930 οδήγησαν στη Συμφωνία της Άγκυρας (10 Ιουνίου 1930), που ρύθμισε τα οικονομικά θέματα και άνοιξε τον δρόμο για το Σύμφωνο Φιλίας, το οποίο πέτυχε:

           Την οριστική διευθέτηση περιουσιακών ζητημάτων. Η Ελλάδα και η Τουρκία προχώρησαν σε αμοιβαίο συμψηφισμό των περιουσιών προσφύγων και μη-ανταλλάξιμων, με την Τουρκία να λαμβάνει το χρεωστικό υπόλοιπο και να επιστρέφει ακίνητα Ελλήνων της Πόλης.

Τη σταθεροποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η συμφωνία θεωρήθηκε «ιστορικός σταθμός» για δύο λαούς που είχαν συγκρουστεί επί αιώνες.

Τον περιορισμό εξοπλισμών. Το Πρωτόκολλο Ναυτικών Εξοπλισμών στόχευε σε ισορροπία στο Αιγαίο και αποφυγή κούρσας εξοπλισμών.

Την ελεύθερη μετακίνηση και εγκατάσταση. Οι υπήκοοι των δύο χωρών μπορούσαν να ταξιδεύουν και να εγκαθίστανται στο έδαφος της άλλης με συγκεκριμένους όρους.