Μανιάτισσες πολέμησαν εναντίον στρατιάς του Ιμπραήμ, Μάχη του Δυρού, 1826

 Ηρωίδα Μανιάτισσα, γλυπτό,
φιλοτεχνήθηκε από τον  Πέτρο Γεωργαρίου.
Μανιάτικα Πειραιά,  2021

οι «Αμαζόνες του Δυρού»

Μανιάτικο μοιρολόι

Εύγε σας, με τα εύγε σας, γυναίκες άντρες γίνατε,

σαν αντρειωμένες κρούετε, σαν Αμαζόνες μάχεστε.

                                                                                            

 

Όταν η πραγματικότητα ξεπερνά τον μύθο. Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά και λιγότερο γνωστά επεισόδια της Ελληνικής Επανάστασης (1821) με τις  Μανιάτισσες σε πρωταγωνιστικό ρόλο.

          Την άνοιξη του 1826 ο Ιμπραήμ πασάς (1789-1848) είχε ήδη καταστρέψει μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου. Η Μάνη ήταν ο τελευταίος μεγάλος θύλακας που αντιστεκόταν. Η περιοχή ήταν δύσβατη, με ισχυρή πολεμική παράδοση και με πληθυσμό που δεν είχε ποτέ υποταχθεί στους Οθωμανούς. Ο Ιμπραήμ εκτιμούσε ότι μια αιφνιδιαστική ναυτική απόβαση στον Όρμο του Δυρού, στην ανατολική Μάνη, θα έσπαζε την αντίσταση.

        Τη νύχτα της 21ης προς την 22α Ιουνίου του 1826, αιγυπτιακές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στον όρμο του Δυρού με σκοπό να κινηθούν προς την Αρεόπολη και να καταλάβουν τη Μάνη από τα νώτα. Οι περισσότεροι Μανιάτες άνδρες έλειπαν σε πολεμικές επιχειρήσεις (στη Βέργα, στον Πολυάραβο) και η Μάνη ήταν σχεδόν αφύλακτη. Έτσι, όταν οι Τουρκοαιγύπτιοι αποβιβάστηκαν στον όρμο, οι γυναίκες της Χαριάς, της Δρυάλου, του Πύργου, αγρότισσες, μητέρες, ηλικιωμένες, κορίτσια μαζί με ηλικιωμένους και εφήβους προκειμένου να υπερασπιστούν τον τόπο τους όρμησαν εναντίον τους, με ό,τι είχαν στα χέρια τους ‒δρεπάνια, τσεκούρια, μαχαίρια, πέτρες, ξύλα, νύχια. Η εικόνα ήταν πρωτοφανής: μια άτακτη αλλά αποφασισμένη «στρατιά» γυναικών όρμησε κατά των εχθρών, φωνάζοντας πολεμικές ιαχές και χτυπώντας με όλη τη δύναμη της απελπισίας και της οργής.

Η αιφνιδιαστική και αποφασιστική αντεπίθεση των Μανιατισσών δημιούργησε σύγχυση στις γραμμές των Τουρκοαιγυπτίων, τους ανάγκασε να υποχωρήσουν προς την ακτή, έπεσαν στη θάλασσα για να σωθούν. Εν τω μεταξύ, οι Μανιάτες που έσπευσαν από τα γύρω χωριά ενίσχυσαν την αντεπίθεση. Η απόβαση απέτυχε πλήρως. Η Μάχη του Δυρού ότι μόνον απέτρεψε την καθυπόταξη της περιοχής αλλά κράτησε 'ζωντανή' την Επανάσταση, η οποία βρισκόταν εκείνη την περίοδο σε πολύ δύσκολη θέση.

Το σπάνιο ιστορικό παράδειγμα μαζικής συμμετοχής γυναικών σε μάχη σώμα με σώμα, μαρτυρά  και την πολεμική παράδοση της Μάνης στην οποία οφειλόταν η διατήρηση της αυτονομίας της.

Οι Μανιάτισσες είναι το σύμβολο της φράσης: «Και οι πέτρες πολεμούν στη Μάνη».

Ο Τάραντας, η αποικία της αρχαίας Σπάρτης στην Ιταλία, επηρέασε τον δυτικό Ελληνισμό

               Ο Τάραντας ως «πρωτεύουσα» της Μεγάλης Ελλάδας

Ήταν η μοναδική αποικία που ίδρυσαν οι Σπαρτιάτες, τον 8ο αιώνα π.Χ. από τους Παρθενίες (μια κοινωνική ομάδα που είχε αποκλειστεί από τα πλήρη πολιτικά δικαιώματα στη Σπάρτη και εξορίστηκε) που ίδρυσαν την αποικία Τάρας στην Κάτω Ιταλία.

Ο Τάραντας εξελίχθηκε σε μία από τις ισχυρότερες πόλεις της Magna Graecia, λειτουργώντας ως κέντρο ελληνικής γλώσσας και παιδείας, κόμβος εμπορίου ανάμεσα σε Ελλάδα, Ιταλία και Σικελία και σημείο διάδοσης ελληνικών θεσμών και τεχνών στη Δύση.  Η σπαρτιατική ταυτότητα του Τάραντα επιβίωσε για αιώνες στα ονόματα, στη χρήση του γράμματος Λ (Λακεδαίμων) σε λακωνικό νόμισμα, στις λατρείες και θεότητες κοινές με τη Σπάρτη (π.χ. Απόλλων Υακίνθιος), στα σύμβολα, στη στρατιωτική πειθαρχία και στρατιωτική οργάνωση. Ακόμη και μετά την κατάκτηση από τους Ρωμαίους, η πόλη διατήρησε ελληνικό χαρακτήρα. Η πόλη λειτούργησε ως πολιτιστικός πολλαπλασιαστής για τον ελληνισμό της Κάτω Ιταλίας ως προκεχωρημένο φυλάκιο του ελληνισμού στη Δύση

Ναυτική και εμπορική δύναμη

Ο Τάραντας είχε ένα από τα ισχυρότερα ναυτικά της Δύσης. Αυτό επέτρεψε την προστασία των ελληνικών πόλεων της περιοχής, την ανάπτυξη εμπορικών δικτύων που μετέφεραν ελληνικά προϊόντα, ιδέες και τεχνογνωσία, την οικονομική άνθηση πολλών μικρότερων ελληνικών αποικιών. Με άλλα λόγια, ο Τάραντας ήταν οικονομικός κινητήρας του δυτικού ελληνισμού.

Πολιτιστική ακτινοβολία

Η πόλη έγινε κέντρο τέχνης (μεγάλη παραγωγή κορινθιακής και αττικής κεραμικής), μουσικής και ποίησης, φιλοσοφίας (ο Αρχύτας ο Ταραντίνος, μαθηματικός και φίλος του Πλάτωνα). Ο Αρχύτας, ειδικά, έκανε τον Τάραντα πνευματικό φάρο της Δύσης.

 

Στρατιωτική προστασία του ελληνισμού

Ο Τάραντας συχνά αναλάμβανε τον ρόλο του προστάτη των ελληνικών πόλεων της Ιταλίας αλλά και συχνά ζητούσε βοήθεια από την Ελλάδα όταν απειλούνταν από ιταλικά φύλα (Λουκανούς, Μεσσάπιους) ή από Ρωμαίους. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι η πρόσκληση στον Πύρρο της Ηπείρου (280 π.Χ.) ήταν μια προσπάθεια (Πύρρειοι Πόλεμοι) να σωθεί ο ελληνισμός της Δύσης από την ανερχόμενη Ρώμη. Παρ' ότι η Σπάρτη δεν επενέβη άμεσα, ο Τάραντας θεωρούνταν αδελφή πόλη και μέρος του ευρύτερου σπαρτιατικού κόσμου.

 

Σπαρτιατική ταυτότητα και πολιτική επιρροή

Ως σπαρτιατική αποικία, ο Τάραντας μετέφερε στη Δύση στοιχεία της λακωνικής πειθαρχίας, διατήρησε σπαρτιατικές λατρείες και θεσμούς, λειτούργησε ως πολιτιστικός σύνδεσμος ανάμεσα στη Σπάρτη και τη Μεγάλη Ελλάδα. Αυτό ενίσχυσε την αίσθηση κοινής ελληνικής ταυτότητας σε μια περιοχή μακριά από τον ελλαδικό χώρο.

Κληρονομιά στη ρωμαϊκή εποχή

Ακόμη και μετά την κατάκτηση από τους Ρωμαίους ο Τάραντας παρέμεινε ελληνόφωνη πόλη, διατήρησε ελληνικά ήθη, τέχνες και λατρείες, αποτέλεσε κέντρο διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού στη Ρώμη. Πολλοί Ρωμαίοι λόγιοι και πολιτικοί σπούδασαν ή επηρεάστηκαν από τον ελληνικό πολιτισμό του Τάραντα.

 

΄Εριχ Φον Ντένικεν

του 1980,  εκδ. ΗΡΙΔΑΝΟΣ, (copyright 1968) 

Erich von Däniken (14/04/1935-10/01/2026)

ήταν Ελβετός συγγραφέας που έγινε παγκοσμίως γνωστός για τη θεωρία των «αρχαίων αστροναυτών», αλλά και εξίσου διάσημος για την έντονη κριτική που δέχτηκε από την επιστημονική κοινότητα. Γεννήθηκε στις 14 Απριλίου 1935 στην  Ελβετία, πέθανε στις 10 Ιανουαρίου 2026 σε ηλικία 90 ετών.

 🚀 Το έργο που έγινε παγκόσμιο best seller (πούλησε 60-70 εκατομμύρια αντίτυπα σε περισσότερες από 30 γλώσσες) και τον έκανε διάσημο ήταν το Chariots of the Gods? (1968). Το βιβλίο υποστήριζε ότι οι Μάγια, οι Αιγύπτιοι και άλλοι αρχαίοι λαοί είχαν δεχτεί επισκέψεις από εξωγήινους, οι πυραμίδες και άλλα μνημεία δεν μπορούσαν να εξηγηθούν χωρίς «εξωγήινη τεχνολογία». Κατά τη θεωρία του «Οι επισκέπτες απ' το Σύμπαν» επηρέασαν την εξέλιξη της ανθρωπότητας.

του 1984, 1978 εκδ. ΝΟΤΟΣ

Η επιστημονική κοινότητα χαρακτήρισε τις θεωρίες του ψευδοεπιστήμη, ψευδοαρχαιολογία, πλαστογραφία ή αυθαίρετη ερμηνεία στοιχείων. Πολλοί αρχαιολόγοι και επιστήμονες έγραψαν βιβλία για να αντικρούσουν τις θέσεις του. Αντιμετώπισε νομικά προβλήματα και καταδικάστηκε αρκετές φορές για απάτη και οικονομικές παραβάσεις πριν γίνει διάσημος συγγραφέας. Παρά τις καταδίκες, συνέχισε να γράφει και να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο. Ίδρυσε το θεματικό πάρκο Mystery Park στην Ελβετία, το οποίο όμως έκλεισε μετά από λίγα χρόνια.

άρθρο του Μενέλαου Τασιόπουλου για την ανάγκη επινόησης νέας εθνικής ταυτότητας

 

05 Ιανουαρίου 2026,  parapolitika.gr

Αναγκαία µια νέα εθνική ταυτότητα 

H Ελλάδα έχει υπερβεί την περίοδο της χρεοκοπίας της. Βρισκόµαστε στα µέσα µιας επόµενης δεκαετίας σε σχέση µε αυτά που συνέβησαν τότε. Εχει ανακτήσει µια σχετική αυτονοµία, όσο επιτρέπει η θέση της στη ζώνη του ευρώ, στις πολιτικές αποφάσεις. Επίσης στον στρατηγικό προσδιορισµό της σε σχέση µε το µέλλον. Ενισχυτικό σε αυτό η απορρύθµιση στην ευρωπαϊκή ενότητα και η συνεχιζόµενη υποβάθµιση του κύρους και της ισχύος της Κοµισιόν στο πεδίο των ευρωπαϊκών δοµών και αρµοδιοτήτων.
            Η Ελλάδα παρουσιάζει σοβαρούς δείκτες προόδου. Οχι πλέον µε τη χρήση πλαστών στοιχείων τύπου greekstatistics, που κάποτε την οδήγησαν στην καταστροφή. Η Ελλάδα δεν αξιολογείται πλέον ως failed state, αλλά ως ένα λαµπερό success story στην ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Η ανάκαµψή της, που εξελίσσεται από το 2019 και µετά, µε την υπογραφή της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, δεν βασίζεται σε κάποια χρηµατιστηριακή φούσκα. Αλλά σε πραγµατικά δεδοµένα, που δεν απειλούνται από µια απότοµη αναστροφή. Φυσικά η Ελλάδα δεν µπορεί να αυτοπροστατευθεί από µια βαθιά διεθνή οικονοµική κρίση που θα ξεκινήσει, για παράδειγµα, από τη Γουόλ Στριτ και θα επεκταθεί ως πυρκαγιά στα ευρωπαϊκά και τα διεθνή χρηµατιστήρια, στη βάση της κατάρρευσης των µετοχών τεχνολογίας. Αλλά αυτό δεν είναι ένα πρόβληµα που µπορεί να απασχολήσει περισσότερο την Αθήνα, σε σχέση µε τις βαθιές ρωγµές που θα υποστούν κεντρικές οικονοµίες της ∆ύσης. Αρα, τα µέτρα αντίδρασης και ανάκαµψης, έστω βαθµηδόν, θα είναι ένα γενικότερο ζήτηµα για την όποια ∆ύση και όχι ένα εθνικό πρόβληµα. Κάτι παρόµοιο µε ό,τι συνέβη µε την πανδηµία.
             Η Ελλάδα ανακτά τους στρατιωτικούς και διπλωµατικούς εξοπλισµούς της. Στον αέρα, τη θάλασσα και την ξηρά, προµηθεύεται αεροπλάνα, πολεµικά πλοία, πυραυλικά συστήµατα αεράµυνας στη βάση διµερών στρατηγικών συµφωνιών, αλλά και περιφερειακών αλληλεξαρτήσεων, που της δίνουν προνόµια ως εθνικό κράτος να συµπαραταχθεί µε συµµαχικές δυνάµεις που έχει επιλέξει στη βάση εθνικών συµφερόντων. Από την άλλη, όποιες και αν είναι οι κινήσεις και οι επιθετικές επιλογές αναθεωρητικών και επεκτατικών δυνάµεων, όπως η Τουρκία, η Ελλάδα κάθε χρόνο και περισσότερο θα µπορέσει να τις αντιµετωπίσει στη «σκιά των όπλων» και των Ενόπλων ∆υνάµεων µε αυξηµένη επάρκεια. Οι στρατηγικές της συµφωνίες µε τον τρόπο που έχουν δοµηθεί υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό ερµητισµό, σε αντίθεση, για παράδειγµα, µε τις περιόδους διακυβέρνησης του Κ. Σηµίτη και του Κ. Καραµανλή, µε κεντρική αυτήν µε τις ΗΠΑ και περιφερειακή µε το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τα Εµιράτα, αλλά και σειρά αραβικών ηγεσιών και κρατών που εµπλέκονται ή θα εµπλακούν στις «Συµφωνίες του Αβραάµ», που δίνουν ορατότητα αλλά και δυναµική συνεργασιών σε πρακτικό επίπεδο στον ενεργειακό, τον εµπορικό και τον στρατιωτικό τοµέα.
             Η παράδοση του είµαστε µέλη της Ε.Ε. και ανήκουµε στη στρατιωτική συµµαχία του ΝΑΤΟ είναι πλέον εµφανές ότι δεν επαρκεί, αλλά χρειάζεται µια νέα δυναµική. Η Ελλάδα βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να έχει προηγηθεί των εξελίξεων του 2025 και σήµερα να µην εγκλωβίζεται, στρατηγικά τουλάχιστον, σε διλήµµατα ή εξαρτήσεις που ακόµα και σηµαντικές κεντρικές χώρες της Ευρώπης δεν µπορούν να διαχειριστούν. Αυτό που κυρίως λείπει από την Ελλάδα, που αποκτά όλο και πιο ισχυρό διεθνές προφίλ, µέσω και του Κάθετου ∆ιαδρόµου, ή θα αποκτήσει µέσω της εξέλιξης της συµµαχίας των τριών θαλασσών, που εν δυνάµει θα πρέπει να µετατραπεί σε µια συµµαχία των έξι θαλασσών µε την περαιτέρω ενεργοποίηση της Ελλάδας, είναι η αυτοπεποίθηση.
 Η αποµάκρυνση της χώρας από την περίοδο της χρεοκοπίας έχει αποτύπωµα πολύ πιο ισχυρό στη δηµόσια οικονοµία, αλλά και σε κύριες εταιρείες, παρά στα µαζικά µεσοστρώµατα της χώρας, που συνεχίζουν σε αγοραστική δύναµη να βρίσκονται στην κατάληξη της ευρωπαϊκής αξιολόγησης. Αυτή η αντίθεση και ανισότητα δηµιουργεί προβλήµατα συνοχής στην κοινωνία και ανακυκλώνει έναν πανικό και µια ένδεια φιλοδοξιών για το έθνος.
            

ΚΙΜΩΝ, υπερσύγχρονη φρεγάτα Bellarra, 15 Ιανουαρίου 2026

 Θεμιστοκλής: Έχουμε γη και πατρίδα όταν έχουμε πλοία στη θάλασσα.

φωτογραφία: ΥΕΘΑ

Η φρεγάτα Κίμων είναι η πρώτη υπερσύγχρονη ελληνική Belharra (FDI HN) που εντάχθηκε επίσημα στον Στόλο στις 15 Ιανουαρίου 2026, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για το Πολεμικό Ναυτικό και την αεράμυνα περιοχής της Ελλάδας. Πρόκειται για πλοίο 6ης γενιάς με κορυφαίες δυνατότητες αντιαεροπορικής, ανθυποβρυχιακής και επιφανειακής άμυνας.

⚓ Τι είναι η φρεγάτα Κίμων (F-601)

Τύπος: FDI HN Belharra

Εκτόπισμα: ~4.500 τόνοι

Μήκος: ~122 μ. | Πλάτος: 18 μ.

Πλήρωμα: 128 άτομα

Ναυπήγηση: Naval Group, Λοριάν Γαλλίας

Άφιξη στην Ελλάδα: 15 Ιανουαρίου 2026, Ναύσταθμος Σαλαμίνας

 Η πρώτη νεότευκτη φρεγάτα μετά από 26 χρόνια έχει στρατηγική σημασία για την Ελλάδα, καθώς δίνει στο ΠΝ αεράμυνα περιοχής, κάτι που δεν υπήρχε μέχρι σήμερα, ενισχύει την αποτροπή στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αποτελεί την πρώτη από τις νέες ελληνικές Belharra, με τις Νέαρχος και Φορμίων να ακολουθούν. Η Κίμων δεν είναι απλώς μια νέα φρεγάτα· είναι το πιο προηγμένο πολεμικό πλοίο που είχε ποτέ η Ελλάδα, με δυνατότητες που αλλάζουν τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή και ανοίγουν μια νέα εποχή για το Πολεμικό Ναυτικό.
        Η υποδοχή της Κίμων ήταν μεγαλοπρεπής και ιδιαίτερα συμβολική: την υποδέχθηκαν η Ολυμπιάς, τριήρης, το Αβέρωφ, θωρηκτό και έξι πλοία του Στόλου, αναδεικνύοντας  τη «συνάντηση» τριών εποχών του ελληνικού ναυτικού: αρχαία τριήρης - πολεμικό θωρηκτό - υπερσύγχρονη φρεγάτα-Belh@rra και συγχρόνως τη διαχρονική ναυτοσύνη των Ελλήνων.
        

η φιλοσοφία της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence, AI) διαμορφώνει νέες φιλοσοφικές τάσεις, επηρεάζοντας την ηθική, την πολιτική φιλοσοφία και τη μεταφυσική.

(α) Μεταφυσική και Φιλοσοφία του Νου
Μπορεί η ΤΝ να έχει συνείδηση; Αν ένα σύστημα παράγει συνειδητή εμπειρία, είναι "πρόσωπο"; (π.χ. David Chalmers και το πρόβλημα της συνείδησης).
Ηθική στάτους των AI: Αν η ΤΝ αποκτήσει αυτονομία, θα πρέπει να έχει δικαιώματα;

(β) Ηθική και Ευθύνη
Ηθική αλγορίθμων: Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι αλγόριθμοι είναι δίκαιοι και δεν ενσωματώνουν προκαταλήψεις;
Υπερευφυΐα και υπαρξιακοί κίνδυνοι: Αν μια υπερ-έξυπνη ΤΝ ξεπεράσει τον άνθρωπο, μπορεί να αποτελέσει απειλή για την ανθρωπότητα; (π.χ. Nick Bostrom, "Superintelligence").

(γ) Πολιτική και Κοινωνική Φιλοσοφία
Ψηφιακή δημοκρατία ή αυταρχισμός; Η AI μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατία ή να δημιουργήσει νέα μορφές ελέγχου.
Τεχνοφεουδαρχία: Οι Big Tech Companies δημιουργούν μια νέα μορφή φεουδαρχίας όπου λίγες εταιρείες ελέγχουν την πληροφορία και τους αλγορίθμους.

Ωφελιμισμός vs Δεοντολογία στο «πρόβλημα του τρόλεϊ»

                           🚋

Ο Ωφελιμισμός και η Δεοντολογία δίνουν διαφορετικές απαντήσεις στο πρόβλημα του τρόλεϊ (🔗Το «τρόλεϊ» στην... ηθική, trolley problem) επειδή βασίζονται σε διαφορετικά κριτήρια ηθικής: ο ένας κοιτάζει το αποτέλεσμα, ο άλλος την πράξη.

Ηθική λογική 

ΩΦΕΛ. Το μεγαλύτερο καλό για τους περισσότερους.    

ΔΕΟΝΤ. Κάποια πράγματα δεν επιτρέπεται να τα κάνουμε, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα είναι καλύτερο.

Ευθύνη           

ΩΦΕΛ. Είσαι υπεύθυνος για το αποτέλεσμα, είτε δράσεις είτε όχι.

ΔΕΟΝΤ. Είσαι υπεύθυνος μόνο για τις πράξεις σου, όχι για ό,τι συμβαίνει αν δεν επέμβεις.

Τύπος ηθικής  

ΩΦΕΛ. Συνεπειοκρατική: κρίνει από τις συνέπειες

ΔΕΟΝΤ. Καντιανή/κανόνας καθήκοντος: κρίνει από την αρχή.

Πώς βλέπει τον θάνατο του ενός;      

ΩΦΕΛ. Δυσάρεστο αλλά δικαιολογημένο για να σωθούν περισσότεροι.

    ΔΕΟΝΤ. Απαράδεκτο να τον προκαλέσεις, ακόμη κι αν σώζεις περισσότερους.

Στάση απέναντι στην ευθύνη 

ΩΦΕΛ. Η αδράνεια είναι εξίσου ηθική επιλογή με την πράξη.

    ΔΕΟΝΤ. Η αδράνεια δεν σε καθιστά ηθικά υπεύθυνο.

 

Το «τρόλεϊ» στην... ηθική, trolley problem

                                                 🚋

Το «πρόβλημα του τρόλεϊ» είναι ένα από τα πιο διάσημα και προκλητικά νοητικά πειράματα στην Ηθική φιλοσοφία. Χρησιμοποιείται για να εξετάσει πώς παίρνουν οι άνθρωποι ηθικές αποφάσεις, ειδικά όταν πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο κακά.

 Σενάριο

Φαντάσου ότι ένα τρόλεϊ (τραμ) έχει ξεφύγει από τον έλεγχο και κατευθύνεται προς πέντε ανθρώπους που είναι δεμένοι στις ράγες. Αν δεν κάνεις τίποτα, θα σκοτωθούν. Εσύ βρίσκεσαι δίπλα σε έναν μοχλό. Αν τραβήξεις τον μοχλό, το τρόλεϊ θα αλλάξει ράγα και θα σκοτώσει έναν άνθρωπο που βρίσκεται στη δεύτερη γραμμή.

 Ερώτηση: Τι θα κάνεις;

• Να μην αγγίξεις τον μοχλό → πεθαίνουν 5

• Να τραβήξεις τον μοχλό → πεθαίνει 1

Και τα δύο είναι ηθικά προβληματικά. Αλλά ποιο είναι το «σωστό»;

Αυτό το σενάριο αποκαλύπτει δύο μεγάλες ηθικές προσεγγίσεις:

1.   Ωφελιμισμός (utilitarianism)

Ο ωφελιμιστής λέει ότι «Πρέπει να κάνεις ό,τι φέρνει το μεγαλύτερο καλό για τους περισσότερους».

Άρα, τραβάς τον μοχλό, σώζεις 5 αλλά θυσιάζεις 1.

Η πράξη κρίνεται από το αποτέλεσμα.

2.   Δεοντολογία (deontology)

    Ο δεοντολόγος λέει ότι «Δεν επιτρέπεται να κάνεις κάτι που σκοτώνει έναν αθώο,     ακόμη κι αν το αποτέλεσμα είναι καλύτερο».

    Άρα, δεν τραβάς τον μοχλό, δεν “επιλέγεις” ποιος θα πεθάνει, δεν γίνεσαι εσύ η        αιτία του θανάτου.

Η πράξη κρίνεται από την ηθική αρχή, όχι από το αποτέλεσμα.

Το πρόβλημα του τρόλεϊ είναι σημαντικό, δεν είναι απλώς φιλοσοφικό παιχνίδι. Σήμερα χρησιμοποιείται στην ηθική της τεχνητής νοημοσύνης (π.χ. αυτοκίνητα χωρίς οδηγό), στην ιατρική ηθική (προτεραιότητες σε ΜΕΘ), στη στρατιωτική ηθική, στην ηθική της τεχνολογίας, στην   ψυχολογία αποφάσεων.

Υπάρχουν παραλλαγές που δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο το πρόβλημα, και πολλές εκδοχές που κάνουν την απόφαση πιο δύσκολη:

Συγκριτική Ανάλυση: Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ NSS‑2025 με NSS‑2022

el.wikipedia.org

Η NSS‑2025 αποτελεί, σύμφωνα με τις αναλύσεις, τη μεγαλύτερη στρατηγική μετατόπιση από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Δεν πρόκειται για “επικαιροποίηση”, αλλά για δομική αλλαγή στον τρόπο που οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στον κόσμο.

1. Φιλοσοφία & Θεμελιώδης Προσανατολισμός

Θέμα	NSS‑2022	NSS‑2025
Ρόλος των ΗΠΑ στον κόσμο	ΗΠΑ ως ηγέτης της διεθνούς τάξης	ΗΠΑ ως επιλεκτικός αρχιτέκτονας ισχύος, όχι παγκόσμιος “επόπτης”
Στόχος στρατηγικής	Προστασία της διεθνούς τάξης, δημοκρατίας, κλίματος	Προστασία μόνο ζωτικών εθνικών συμφερόντων: κυριαρχία, σύνορα, οικονομία, ταυτότητα
Ιδεολογική βάση	Φιλελεύθερη διεθνιστική	Ρεαλιστική – κυριαρχία, ισχύς, οικονομικός εθνικισμός

2. Ορισμός Εθνικών Συμφερόντων

NSS‑2022

• Ευρεία αντίληψη συμφερόντων.
• Προώθηση δημοκρατίας.
• Κλιματική αλλαγή ως υπαρξιακή απειλή.
• Παγκόσμια σταθερότητα ως αμερικανική ευθύνη.

NSS‑2025

• Στενός, “σκληρός” ορισμός ζωτικών συμφερόντων:
• προστασία συνόρων,
• οικονομική/ενεργειακή ασφάλεια,
• βιομηχανική ισχύς,
• πολιτιστική συνοχή.
• Απόρριψη της ιδέας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να “διαχειρίζονται τον κόσμο”.

Συμπέρασμα: Η NSS‑2025 εγκαταλείπει τον παγκοσμιοποιημένο ορισμό συμφερόντων και υιοθετεί έναν εθνικιστικό-ρεαλιστικό.

3. Περιφερειακές Προτεραιότητες

Δυτικό Ημισφαίριο

• 2022: Περιορισμένη αναφορά.
• 2025: Πρώτη προτεραιότητα. Επαναφορά της Μονορόειας Δοξασίας. Αποτροπή κινεζικής/ρωσικής επιρροής.

Ευρώπη

• 2022: Κεντρικός πυλώνας της στρατηγικής. Ενίσχυση ΝΑΤΟ.
• 2025: Ευρώπη υποβαθμίζεται σε περιφερειακό πάροχο ασφάλειας· οι ΗΠΑ κρατούν μόνο τα “υψηλής τεχνολογίας” εργαλεία αποτροπής.

Ασία – Κίνα

• 2022: Κίνα ως “ολοκληρωτικός ανταγωνιστής”.
• 2025: Κίνα ως μοναδικός στρατηγικός ανταγωνιστής. Συμπίεση όλων των άλλων προτεραιοτήτων γύρω από αυτήν.

Μέση Ανατολή

• 2022: Σταθεροποίηση, συνεργασίες, αποφυγή κενών ισχύος.
• 2025: Ελάχιστη εμπλοκή, μόνο αντιτρομοκρατία και ενέργεια.

Αφρική

• 2022: Ανάπτυξη, κλίμα, δημοκρατία.
• 2025: Μόνο όπου υπάρχουν άμεσα συμφέροντα.

 4. Μέσα Ισχύος & Στρατιωτική Στάση

Τομέας	NSS‑2022	NSS‑2025
Στρατιωτική παρουσία	Εκτεταμένη, προωθημένη παρουσία	Μείωση προωθημένης παρουσίας· έμφαση σε “υψηλής τεχνολογίας” αποτροπή
Συμμαχίες	Συλλογική ασφάλεια, κοινές αξίες	Συμμαχίες με υποχρεωτική κατανομή βαρών· οι ΗΠΑ ως “επόπτης” και όχι εγγυητής
Οικονομική πολιτική	Παγκοσμιοποίηση, συνεργασία	Οικονομικός εθνικισμός, βιομηχανική αυτάρκεια
Κλίμα	Κεντρικός άξονας	Δεν αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα

5. Στρατηγική Λογική

NSS‑2022

• Η διεθνής τάξη είναι προς όφελος των ΗΠΑ.
• Η αμερικανική ηγεσία είναι απαραίτητη.
• Οι συμμαχίες βασίζονται σε κοινές αξίες.

NSS‑2025

• Η διεθνής τάξη δεν είναι αυτοσκοπός.
• Η ηγεσία είναι επιλεκτική και εργαλειακή.
• Οι συμμαχίες είναι συμβολαιακές, όχι αξιακές.

6. Γιατί θεωρείται “στρατηγική ρήξη”

Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSS)

 Δεκέμβριος 2025                                         

Great Seal of the United States

Η National Security Strategy είναι το βασικό έγγραφο που παρουσιάζει το πώς η εκάστοτε αμερικανική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τον κόσμο, ποιες απειλές θεωρεί κρίσιμες και πώς σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία ισχύος της (στρατιωτικά, οικονομικά, διπλωματικά) για να προστατεύσει τα εθνικά συμφέροντα. Η πιο πρόσφατη στρατηγική (Δεκέμβριος 2025) παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές σε σχέση με προηγούμενες.

  

Κεντρικές αρχές της νέας στρατηγικής

1. Επιστροφή στον “σκληρό” ορισμό των εθνικών συμφερόντων

Η στρατηγική απορρίπτει την ιδέα της μόνιμης αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας και επικεντρώνεται σε έναν πιο περιορισμένο, ρεαλιστικό ορισμό των συμφερόντων των ΗΠΑ.

2. Προτεραιότητα στην εσωτερική ασφάλεια

Η προστασία των συνόρων, η μετανάστευση, η καταπολέμηση του εγκλήματος και η ενίσχυση της οικονομικής βάσης θεωρούνται θεμέλια της εθνικής ισχύος.

3. Επαναφορά της Δοξασίας Μονρόε (Monroe Doctrine)

Η Λατινική Αμερική αντιμετωπίζεται ως “στρατηγική αυλή” των ΗΠΑ, με έμφαση στην αποτροπή εξωηπειρωτικών δυνάμεων όπως η Κίνα.

4. Επιλεκτική παγκόσμια εμπλοκή

Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι δεν θα αναλαμβάνουν πλέον “παγκόσμια βάρη” χωρίς άμεση σύνδεση με τα εθνικά συμφέροντα.

Περιφερειακές προτεραιότητες

Δυτικό Ημισφαίριο

Απόλυτη προτεραιότητα.

Έλεγχος μετανάστευσης, ναρκωτικών, εγκληματικών δικτύων.

Αποτροπή κινεζικής και ρωσικής επιρροής.

Ευρώπη

Πίεση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή “αυτονομία” στην άμυνα.

Αναγνώριση ότι η ασφάλεια της Ευρώπης απαιτεί και διάλογο με τη Ρωσία.

Για πρώτη φορά τίθεται υπό αμφισβήτηση η επέκταση του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με δηλώσεις Λαβρόφ.

Ασία

Αντιμετώπιση της Κίνας ως κύριου στρατηγικού ανταγωνιστή.

Ενίσχυση συμμαχιών στον Ινδο-Ειρηνικό.

Μέση Ανατολή

Περιορισμός άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής.

Εστίαση στην αντιτρομοκρατία και την ενεργειακή ασφάλεια.

Αφρική

Στοχευμένη εμπλοκή μόνο όπου υπάρχουν άμεσα αμερικανικά συμφέροντα.

 Μέσα ισχύος που προτάσσονται

Ικέτιδες, του Ευριπίδη, Αρχαίο Θέατρο

φωτογραφία από: greek-language.gr

 

Είναι ένα έργο που μάλλον υποτιμάται, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί ένα από τα πιο πολιτικά, ανθρωπιστικά και ιδεολογικά φορτισμένα κείμενα της αθηναϊκής τραγωδίας.

Ιστορικό και δραματουργικό πλαίσιο

Το έργο παρουσιάστηκε γύρω στο 423 π.Χ., σε μια περίοδο όπου η Αθήνα βρισκόταν στο αποκορύφωμα της πολιτικής της αυτοπεποίθησης. Ο Ευριπίδης τοποθετεί στο κέντρο της δράσης την Αθήνα ως υπερασπιστή των ελληνικών αξιών. Το θέμα του έργου συνδέεται με τον μύθο των Επτά επί Θήβας: οι γιοι των μητέρων που εμφανίζονται ως ικέτιδες σκοτώθηκαν στην εκστρατεία εναντίον της Θήβας και οι Θηβαίοι αρνούνται να τους θάψουν.

Το έργο λειτουργεί ως πολιτικό μανιφέστο υπέρ της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού, του σεβασμού στους νεκρούς, της αθηναϊκής ηγεμονίας.

 Πρόσωπα του έργου

·     Άδραστος: βασιλιάς του Άργους, ηττημένος και απελπισμένος.

·     Οι Μητέρες των Επτά: ικέτιδες που ζητούν δικαιοσύνη.

·     Αίθρα: μητέρα του Θησέα, φωνή σοφίας και ηθικής.

·     Θησέας: βασιλιάς της Αθήνας, πρότυπο δημοκρατικού ηγέτη.

·     Κήρυκας των Θηβών: εκπρόσωπος αυταρχικής εξουσίας.

·     Ευάδνη: σύζυγος του Καπανέα, τραγική φιγούρα.

·     Ίφις: πατέρας της Ευάδνης.

·     Άγγελος: φέρνει κρίσιμες πληροφορίες.

·     Αθηνά: εμφανίζεται στο τέλος ως deus ex machina.

 

Δομή και εξέλιξη της πλοκής

  Πρόλογος

Ο Άδραστος και οι μητέρες των νεκρών ηρώων φτάνουν στην Ελευσίνα και ικετεύουν την Αίθρα να μεσολαβήσει στον Θησέα. Η σκηνή θέτει από την αρχή το δίλημμα: Πρέπει η Αθήνα να εμπλακεί σε πόλεμο για χάρη ενός ηθικού καθήκοντος;
 Α΄ Επεισόδιο, Θησέας και Άδραστος

Ο Θησέας αρχικά αρνείται. Κατηγορεί τον Άδραστο για απερισκεψία και κακή ηγεσία. Εδώ ο Ευριπίδης παρουσιάζει έναν ορθολογικό, δημοκρατικό ηγέτη που δεν παρασύρεται από συναισθηματισμούς. Μετά την παρέμβαση της Αίθρας, ο Θησέας δέχεται να φέρει το θέμα στη βουλή των Αθηναίων, μια από τις πιο πολιτικά φορτισμένες στιγμές του έργου.

Β΄ Επεισόδιο, Η σύγκρουση με τον Θηβαίο Κήρυκα

Ο κήρυκας των Θηβών εμφανίζεται αλαζονικός, αυταρχικός, περιφρονητικός  προς τη δημοκρατία. Η αντιπαράθεση Θησέα-Κήρυκα λειτουργεί ως σύγκρουση  πολιτευμάτων: δημοκρατία-αυταρχισμός,διάλογος-επιβολή, νόμος θεϊκός-ανθρώπινη αυθαιρεσία. Ο Θησέας αποφασίζει να δράσει.

 Γ΄ Επεισόδιο, Η μάχη (εκτός σκηνής)

Η Αθήνα νικά. Ο Άγγελος περιγράφει τη μάχη με ένταση και ζωντάνια. Οι νεκροί παραδίδονται για ταφή.

Δ΄ Επεισόδιο, Η τραγωδία της Ευάδνης

Η Ευάδνη, χήρα του Καπανέα, αποφασίζει να αυτοκτονήσει πάνω στην πυρά του άντρα της. Είναι μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές του Ευριπίδη, που δείχνει την αφοσίωση, την απόγνωση, την τραγική μοίρα των γυναικών στον πόλεμο.

 Έξοδος, Εμφάνιση της Αθηνάς

Η θεά επιβάλλει ειρήνη και συμμαχία ανάμεσα σε Άργος και Αθήνα. Το τέλος λειτουργεί ως επιβεβαίωση της αθηναϊκής ηθικής υπεροχής, θεϊκή επικύρωση της πράξης του Θησέα.

Κεντρικά θέματα

-Το δικαίωμα ταφής. Στην αρχαία Ελλάδα, η ταφή ήταν ιερό καθήκον. Η άρνηση των Θηβαίων θεωρείται ύβρις απέναντι στους θεούς, στους άγραφους νόμους, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

-Η δημοκρατία ως ηθικό σύστημα. Ο Θησέας παρουσιάζεται ως: λογικός, δίκαιος, υπεύθυνος, υπέρμαχος της συλλογικής απόφασης. Ο Ευριπίδης προβάλλει την Αθήνα ως πρότυπο πολιτείας.

-Ο πόλεμος και οι συνέπειές του. Το έργο δεν εξιδανικεύει τον πόλεμο. Δείχνει μητέρες που θρηνούν, γυναίκες που αυτοκαταστρέφονται, πόλεις που καταστρέφονται από την αλαζονεία των ηγετών.

-Η γυναικεία οπτική. Οι μητέρες και η Ευάδνη αποτελούν τον συναισθηματικό πυρήνα του έργου. Ο Ευριπίδης δίνει φωνή σε όσες συνήθως μένουν στο περιθώριο.
-Ιδεολογική σημασία. Οι Ικέτιδες λειτουργούν ως ύμνος στην αθηναϊκή δημοκρατία, καταγγελία της αυθαιρεσίας, υπεράσπιση των άγραφων νόμων, προβολή της Αθήνας ως ηθικής ηγεμονικής δύναμης.