Χαρέμι. Ο κόσμος πίσω από το πέπλο

To λουτρό (1880-1885) του Jean-Leon Gerome

 

 

 

 

 

 

 

Η λέξη χαρέμι, που προέρχεται από την αραβική haram, σημαίνει «παράνομος», «προστατευμένος» ή «απαγορευμένος». Η ιερή περιοχή γύρω από τη Μέκκα και τη Μεδίνα είναι haram, απαγορευμένη σε όλους εκτός από τον Πιστό. Η λέξη χαρέμι σημαίνει και τις ίδιες τις γυναίκες και ενδεχομένως υπαινίσσεται και τη σύζυγο. Τέλος, το χαρέμι είναι ο «Οίκος της Ευτυχίας», μια διόλου θρησκευτική εκδοχή των αποκλειστικών δικαιωμάτων του αφέντη ως προς τη σεξουαλική νομή, ένα μέρος όπου οι γυναίκες είναι απομονωμένες και έγκλειστες, απαραβίαστες για όλους με εξαίρεση τον έναν και μοναδικό άντρα που εξουσιάζει τις ζωές τους. είναι ένα μέρος σ’ ένα πλούσιο αρχοντόσπιτο που φρουρείται από ευνούχους σκλάβου, όπου ο αφέντης διατηρεί τις συζύγους και τις παλλακίδες του.

Το Σαράι ήταν η έδρα της οθωμανικής αυτοκρατορικής εξουσίας όπου έμεναν χιλιάδες άνθρωποι που εργάζονταν στις προσωπικές και διοικητικές υπηρεσίες του σουλτάνου. Το πιο ιδιωτικό τμήμα, προσεκτικά χωρισμένο από το υπόλοιπο παλάτι, ήταν το χαρέμι του σουλτάνου που μετακόμισε στο Σαράι για πρώτη φορά το 1541, επί σουλτάνας Ροξαλένας, και μακροημέρευσε ως το 1909. Τα θηλυκά μέλη της σουλτανικής οικογένειας ζούσαν, αγαπούσαν και πέθαιναν εδώ για τέσσερις αιώνες, έγινε το υπέρτατο σύμβολο, η πεμπτουσία της έννοιας του χαρεμιού, το κατ’ εξοχήν σύστημα της απομόνωσης των γυναικών.

Νεαρά κορίτσια εξαιρετικής ομορφιάς που αποσπούνταν με τη βία από τα σκλαβοπάζαρα, στέλνονταν

Δολοφονία Ιωάννη Καποδίστρια, 1831

..........................

Πηγή: https://emensi.gr/intro/#

Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο παραμένει ένα από τα πιο τραυματικά και αμφιλεγόμενα γεγονότα της Nεότερης Eλληνικής Iστορίας.

    Ο Καποδίστριας (1776-1831) είναι ο πρώτος «Κυβερνήτης της Ελλάδος» (1828-1831). Η ορκωμοσία του τελέστηκε στην Αίγινα στις 28 Ιανουαρίου του 1828 στην Αίγινα, μετά την εκλογή του από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη της διακυβέρνησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

    Ήδη από το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, 1830, αν και δεν θεσπίζεται από τις Μεγάλες Δυνάμεις επίσημα πολιτειακό καθεστώς ‒δηλαδή σύνταγμα, θεσμοί ή μορφή διακυβέρνησης), προδιαγράφεται ότι η Ελλάδα θα είναι μοναρχία, αφού αναφέρεται ότι η Ελλάδα θα κυβερνηθεί από έναν κληρονομικό ηγεμόνα, τον Γερμανό πρίγκιπα Λεοπόλδο του Σαξ-Κόμπουργκ (Leopold von Sachsen-Coburg und Gotha, 1790-1865). Ο οποίος παραιτήθηκε πριν αναλάβει, θεωρώντας την ελληνική επικράτεια μικρή· έναν χρόνο μετά έγινε ο πρώτος Βασιλιάς των Βέλγων (1831-1865). Προαποφασισμένη και προδιαγεγραμμένη από τις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις η απομάκρυνση του Καποδίστρια;

Ιστορικό
Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831 ο Καποδίστριας κατευθυνόταν στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Στην είσοδο τον πλησίασαν οι Γεώργιος και Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης. Ο Γεώργιος τον μαχαίρωσε, ενώ ο Κωνσταντίνος τον πυροβόλησε. Ο Κυβερνήτης πέθανε ακαριαία. Η σφαίρα είναι ακόμη ορατή στην εκκλησία.
Σύμφωνα με την παραδοσιακή ιστοριογραφία η δολοφονία ήταν πράξη βεντέτας της οικογένειας Μαυρομιχάλη. Αφορμή ήταν η σύλληψη και φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη από τον Καποδίστρια. Ο Γεώργιος εκτελέστηκε επιτόπου από τη φρουρά, ενώ ο Κωνσταντίνος σκοτώθηκε λίγο αργότερα.
Σύγχρονες έρευνες και δημοσιεύματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την απλή εκδοχή της βεντέτας. Γίνεται λόγος για πιθανή πολιτική εκτέλεση. Παρουσιάζονται μαρτυρίες που υποστηρίζουν ότι οι Μαυρομιχαλαίοι ίσως δεν ήταν οι μόνοι δράστες, αλλά ήταν «αναλώσιμοι κρίκοι» σε κάποιο μεγαλύτερο σχέδιο. Στον τόπο της δολοφονίας υπήρχαν πολλά ύποπτα πρόσωπα, κάτι που παραπέμπει σε οργανωμένη επιχείρηση. Επιπλέον, σύγχρονες πηγές αναδεικνύουν πιθανή εμπλοκή στη δολοφονία ξένων παραγόντων λόγω της ανεξάρτητης πολιτικής του Καποδίστρια και αφήνουν υπόνοιες κυρίως για πρόσωπα βρετανικών συμφερόντων, με επιχείρημα ότι δεν «ανοίγονται» τα σχετικά αρχεία του Foreign Office. Οι ιατροδικαστικές αντιφάσεις ενισχύουν την αμφισβήτηση. Η επίσημη εκδοχή μιλά για μικρό μαχαίρι, αλλά η έκθεση αναφέρει τραύμα 9 εκατοστών, που παραπέμπει σε βαρύτερο όπλο.

Το συγκρουσιακό πολιτικό κλίμα στην Ελλάδα
Η κοινωνία βρισκόταν σε βαθιά εσωτερική κρίση η οποία οφειλόταν στη δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας, η οποία με τη σειρά της προκαλούσε ανισότητα ανάμεσα στον φτωχό λαό και τους πλούσιους μπέηδες, που μάλιστα απαιτούσαν άμεσα πολεμικές αποζημιώσεις. Ο σχεδόν ασκητικός κοσμοπολίτης, Καποδίστριας προσπαθούσε το χάος που βρήκε να το μετατρέψει σε κράτος -ηράκλειος άθλος. Η επιβολή φόρων προκειμένου να δημιουργήσει ισχυρό κεντρικό κράτος, προκάλεσε τις αντιδράσεις από ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες, προκρίτους και στρατιωτικούς. Δεν ήταν πρόθυμοι οι προνομιούχοι επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να συνταχθούν σε ένα σύγχρονο κράτος, να μετατραπούν δηλαδή σε πολίτες με φοροδοτικές υποχρεώσεις. Και όχι μόνον αυτό. Ο Καποδίστριας προσπαθούσε να ρυθμίσει, προς όφελος των άπορων πολιτών (ο μπάρμπα Γιάννης τους), το ζήτημα της διανομής των εθνικών γαιών. Η ανοιχτή ρήξη με την αντιπολίτευση (Μαυροκορδάτος με αγγλικό κόμμα, Κωλέττης με γαλλικό) ήταν αναπόφευκτη.
Η αρχή του τέλους, θα λέγαμε, του Καποδίστρια είναι η κατάληψη του ναυστάθμου του Πόρου στις 13 Ιουλίου 1831 και η στη συνέχεια πυρπόληση της φρεγάτας «Ελλάς» και της κορβέτας «Ύδρα» στον Πόρο την 1η Αυγούστου 1831, από τον Υδραίο ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη ‒τον πρωταγωνιστή του ναυτικού αγώνα του 1821. «Μεγαλουργόν έγκλημα», κατά τον ρομαντικό ποιητή Αλέξανδρο Ραγκαβή, η πυρπόληση που κατέστρεψε τον ελληνικό στόλο -η φρεγάτα «Ελλάς» αγοράστηκε με χρήματα ελληνοαμερικάνων. Ο Υδραίος Μιαούλης, υποστηρικτής του λεγόμενου αγγλικού κόμματος, συμμετείχε στον αντικαποδιστριακό αγώνα κυρίως των Μανιατών κοτσαμπάσηδων και των Υδραίων καραβοκύρηδων επειδή τα συμφέροντα τους απειλούνταν από την πολιτική του Καποδίστρια.

Οι τρεις αυτοκρατορίες είχαν ανταγωνιστικά συμφέροντα στην Ελλάδα
-Κύρια επιδίωξη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ήταν η ενίσχυση της επιρροής της στους ορθόδοξους χριστιανικούς λαούς που θα διευκόλυνε την πρόσβασή της στη Μεσόγειο Θάλασσα και τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών στον νότο (Στενά Βοσπόρου - Δαρδανελίων). Η Ρωσική Αυτοκρατορία έχοντας μακροχρόνια αντιπαλότητα με την Οθωμανική, έβλεπε την Ελλάδα ως μέρος του ευρύτερου «Ανατολικού Ζητήματος». Προφανώς, ενδιαφερόταν για την παρουσία της στο Αιγαίο Πέλαγος συνεργαζόμενη με ένα ισχυρό, φιλικό ελληνικό κράτος και με κυβερνήτη τον Καποδίστρια, τον πρώην Υπουργό Εξωτερικών του τσάρου Αλέξανδρου Α΄ (1777-1825).
-Η Βρετανική Αυτοκρατορία γνωρίζοντας τα σχέδια της τσαρικής Ρωσίας, ήθελε να εμποδίσει την κάθοδό της στο Αιγαίο ‒όπως άλλωστε την είχε εμποδίσει το 1829 (Συνθήκη της Αδριανούπολης, 1829). Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών George Canning (1770-1827) υποστήριζε την αναγνώριση της Ελλάδας μεν, επιδιώκοντας μια αυτόνομη αλλά ελεγχόμενη Ελλάδα υπό βρετανική επιρροή, δε. Μάλιστα, το 1825 η ελληνική κυβέρνηση είχε ζητήσει από τη Βρετανία να επιλέξει μονάρχη, ουσιαστικά προσφέροντας καθεστώς βρετανικού προτεκτοράτου. Η Μεγάλη Βρετανία ήταν καχύποπτη για τις διαθέσεις του κυβερνήτη Καποδίστρια, αλλά και για τις διαθέσεις του (νέου) τσάρου Νικόλαου Α΄ (1825-1855).
-Η Γαλλική Αυτοκρατορία επεδίωκε τη διατήρηση του ρόλου της στη διαμόρφωση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους στη Μεσόγειο, γι' αυτό συμμετείχε στην κοινή επέμβαση υπέρ των Ελλήνων (Ναυμαχία του Ναυαρίνου, 1827). Επίσης, ενδιαφερόταν για τη διατήρησης της ισορροπίας δυνάμεων και ενεργούσε για την αποτροπή μονομερούς δράσης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και τον περιορισμό της Μεγάλης Βρετανίας.
-Η Αυτοκρατορία των Αψβούργων συνέχιζε την πολιτική για τη διατήρηση του Ancien Régime μέσω του Υπουργού Εξωτερικών της Μέτερνιχ, ο οποίος ήρθε σε λεκτικές διαμάχες με τον Καποδίστρια.-Η δε Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως χώρα υπό διάλυση, προσπαθούσε να αποτρέψει την περαιτέρω απώλεια εδαφών και την ενίσχυση των χριστιανικών κρατών στα Βαλκάνια.

Ισοσκελής σταυρός, 3.000 π.Χ.

O ισοσκελής σταυρός ως σύμβολο χρονολογείται από τη Χαλκολιθική εποχή (περίπου στο 3.000 π.Χ.).

σταυρόσχημο ειδώλιο από την Κύπρο

Στη θιβετιανή προσευχή (που προϋπήρχε του Χριστιανισμού) ο προσευχόμενος βιώνει την πραγματοποίηση της ευχής του, ώστε να υλοποιηθεί και στον αισθητό κόσμο. Όπως και στον διαλογισμό, ο προσευχόμενος στρέφεται προς το υποσυνείδητό του και αναζητά τις λύσεις στις ανάγκες, που αυτό δημιούργησε.

Σύμφωνα με την Κβαντική Φυσική ο άνθρωπος είναι συνδιαμορφωτής του σύμπαντος, άρα της προσωπικής του ζωής.

Αντίθετα στην χριστιανική προσευχή ο προσευχόμενος ζητά, παρακαλά από ένα ανώτερο Ον να πραγματοποιήσει την επιθυμία του ή ευχαριστεί (συνδιαλλέγεται).

Μπελάλ Καλέντ, φωτογράφος

Έργα τέχνης του Belal Khaled, Παλαιστίνιος φωτογράφου

με τα σύννεφα που δημιουργούνται από αεροπορικές επιδρομές στη Λωρίδα της Γάζας

Το κενό που κοχλάζει στην τέχνες, του καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής, Σταύρου Θεοδωράκη

«Ο απειλητικός καιρός» του Rene Magritte, 1928

Διάφορα αντικείμενα ξεπροβάλλουν αχνά 

μέσα από τον ουρανό. 

Στη σύγχρονη ζωγραφική το κενό γεννάει υπάρξεις, 

μια και είναι δυναμική οντότητα.

Στην κλασική Φυσική κενό λέγεται ο χώρος όπου δεν υπάρχει κανένα ίχνος ύλης. Αυτός ο ορισμός βασίζεται σε κάποιες παραδοχές που θεωρούνται αυτονόητες και προφανείς. Προϋποθέτει δηλαδή ότι υπάρχει ύλη ξεχωριστή από το κενό, ότι μπορούμε ξεκάθαρα να πούμε πως σ’ έναν δεδομένο χώρο δεν περιέχεται τίποτε, δεν υπάρχει καθόλου ύλη.

[...]Η κλασική φυσική υπέθεσε την ύπαρξη του αιθέρα, μιας μυστηριώδους ουσίας που πληροί κάθε χώρο. Η ειδική θεωρία της σχετικότητας (1905) έδειξε πως η υπόθεση αυτή ήταν περιττή και πως το κενό μπορούσε να είναι πραγματικά κενό.

The One True Key To Forgiving Yourself by Deepak Chopra

Τσόπρα Ντίπακ

Ο πνευματικός ηγέτης και συγγραφέας τού «Για ποιο πράγμα είστε πεινασμένοι;» εξετάζει πώς μπορούμε να βρούμε αυτο-αποδοχή.

Κατά κάποιο τρόπο, ακόμη και σε μια κουλτούρα που δίνει συγχώρεση, η ενοχή δεν είναι τόσο εύκολο να διαγραφεί. Αν έχετε κάνει κάτι για το οποίο αισθάνεστε βαθιά ντροπή ή ενοχή, τα συναισθήματά σας βρίσκονται κάπου στην ακόλουθη κλίμακα: Έκανα ένα τρομερό πράγμα. Έχω ένα τρομερό μυστικό. Κάποιος με έκανε να αισθάνομαι ότι είμαι ένα τρομερό πρόσωπο. Ή είμαι ένα τρομερό πρόσωπο.

Ματωμένος γάμος, του Φρεντερίκο Γκαρσία Λόρκα, 1933

ΛΕΟΝΑΡΔΟ

Να καίγεσαι και να μη μιλάς είναι η χειρότερη κόλαση. Τι κέρδισα εγώ με την περηφάνια μου, που σ’ άφησα να ξαγρυπνάς νύχτες και νύχτες χωρίς να σε βλέπω; Τίποτα! Κέρδισα μόνο τη φωτιά που φούντωνε πιο δυνατή μέσα μου. Μην πιστεύεις πως ο καιρός γιατρεύει, μην πιστεύεις πως οι τοίχοι σε κρύβουν και σε προστατεύουν: αυτά είναι ψέματα, ψέματα. Άμα ο καημός φτάσει στο κόκαλο, τίποτα δεν τον ξεριζώνει.

ΝΥΦΗ

Σταμάτα. Δεν αντέχω να σ’ ακούω. Δεν αντέχω ν’ ακούω τη φωνή σου. Είναι σαν να μου δίνεις ένα μπουκάλι δυνατό γλυκό κρασί και μου στρώνεις να κοιμηθώ πάνω σε τριαντάφυλλα. Η φωνή σου με τραβάει κάτω, ξέρω πως πνίγομαι, αλλά δεν κάνω τίποτα για να ξεφύγω.

ΥΠΗΡΕΤΡΙΑ

(Αρπάζει τον Λεονάρδο από το πέτο). Φύγε. Χάσου από ’δω και μην ξαναπατήσεις.

[...]

 ΦΕΓΓΑΡΙ

Είμαι κύκνος καμπυλωτός σε ποταμό,

μάτι σε θεόρατο καμπαναριό

και ψεύτικο χάραμα στις φυλλωσιές.

Εμένα δεν μου ξεφεύγει κανένας.

Ίσκιους δεν θέλω πουθενά. Οι αχτίδες μου

Πρωτόκολλο του Λονδίνου, 1830

Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 είναι ένα από τα πιο καθοριστικά διπλωματικά κείμενα της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας. Αποτελεί το επίσημο έγγραφο με το οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγνώρισαν την Ελληνική Πολιτεία ως πλήρως ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος. Υπογράφηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1830 από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλική Αυτοκρατορία, τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Κυβερνήτης της Ελλάδας από το 1827 ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας έως τη δολοφονία του το 1831. (🔗Δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια)

Κύρια σημεία
-Αναγνώριση της Ελλάδας ως ανεξάρτητου κράτους. Παύει να θεωρείται μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αποκτά διεθνή υπόσταση.
-Πολιτειακό καθεστώς
Οι Μεγάλες Δυνάμεις προτείνουν ως ηγεμόνα της Ελλάδας, τον κληρονομικό μονάρχη τον Λεοπόλδο του Σαξ-Κόμπουργκ, ο οποίος όμως τελικά αρνήθηκε.
-Καθορισμός συνόρων
Τα σύνορα της νεοσύστατης Ελλάδας ορίζονται στη γραμμή: Αχελώος-Σπερχειός. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα περιλάμβανε: Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα (μέχρι Σπερχειό), Κυκλάδες. Η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η Μακεδονία, η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου έμειναν εκτός.
-Οικονομικές ρυθμίσεις
Η Ελλάδα αναλάμβανε μέρος των οθωμανικών χρεών των περιοχών που ενσωμάτωνε. Δημιουργήθηκαν οι πρώτες οικονομικές δεσμεύσεις του κράτους.

Η συμφωνία ήταν το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας γεγονότων, διπλωματικών συγκρούσεων και στρατιωτικών εξελίξεων που ξεκίνησαν ήδη από το 1821. Αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων πρωτοκόλλων και συνθηκών (1827-1829), αλλά είναι το πρώτο που δίνει πλήρη ανεξαρτησία στην Ελλάδα, όχι απλώς αυτονομία υπό την Οθωμανική επικυριαρχία. Η εξέγερση των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησε νέο πολιτικό δεδομένο στα Βαλκάνια.

Δαλάι Λάμα ο 14ος

Όλες οι μεγάλες θρησκείες του κόσμου, με την έμφασή τους στην αγάπη, τη συμπόνια, την υπομονή, την ανεκτικότητα και τη συγχώρεση μπορούν και να προωθήσουν εσωτερικές αξίες.

Αλλά η πραγματικότητα του κόσμου σήμερα είναι ότι η βάση ηθικής στη θρησκεία δεν είναι επαρκής.

Γι 'αυτό είμαι όλο και περισσότερο πεπεισμένος ότι έχει έρθει η ώρα να βρούμε έναν τρόπο σκέψης για την πνευματικότητα και την ηθική πέρα από τη θρησκεία, όλοι μαζί.

Κραυγή, του Νορβηγού εξπρεσιονιστή ζωγράφου Έντβαρτ Μουνκ

Η κραυγή,  The scream

Η Κραυγή του Έντβαρτ Μουνκ (Edvard Munch, 1863-1944) είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της Mοντέρνας Tέχνης (Modern Art) και ένα από τα πρώτα που αποτυπώνουν με τόση ωμή ένταση την υπαρξιακή αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου.

Η Κραυγή ως σύμβολο υπαρξιακού τρόμου. Ο Μουνκ δεν ζωγραφίζει έναν άνθρωπο που φωνάζει· ζωγραφίζει έναν άνθρωπο που ακούει την κραυγή του κόσμου. Η φιγούρα στο κέντρο μοιάζει σχεδόν άφυλη, απογυμνωμένη από ταυτότητα, σαν να εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έρχεται αντιμέτωπος με την αγωνία της ύπαρξης. Η παραμόρφωση του προσώπου και του σώματος δεν είναι τεχνικό λάθος· είναι συνειδητή επιλογή για να αποδοθεί η ψυχική διάλυση.

Η δύναμη της γραμμής και του χρώματος. Η Κραυγή είναι ένα έργο όπου το χρώμα λειτουργεί σαν συναίσθημα: οι σπειροειδείς, κυματιστές γραμμές του ουρανού και του τοπίου δημιουργούν αίσθηση αστάθειας το κόκκινο και το πορτοκαλί θυμίζουν φωτιά, αίμα, απειλή το γαλάζιο και το μαύρο της φιγούρας λειτουργούν σαν αντίθεση, σαν να «ρουφούν» το φως. Ο Μουνκ δεν ενδιαφέρεται για ρεαλισμό· ενδιαφέρεται για ψυχική αλήθεια. Το τοπίο μοιάζει να συμμετέχει στην αγωνία, σαν ολόκληρη η φύση να ουρλιάζει μαζί με τον άνθρωπο.

            Ψυχολογική διάσταση-Η τέχνη ως εξομολόγηση. Ο ίδιος ο Μουνκ έγραψε στο ημερολόγιό του ότι ένιωσε «ένα απέραντο ουρλιαχτό να διαπερνά τη φύση». Η Κραυγή είναι η εικαστική μετάφραση μιας πανικού, κρίσης άγχους, υπαρξιακής κατάρρευσης. Η τέχνη του Μουνκ είναι βαθιά αυτοβιογραφική: έχασε τη μητέρα και την αδελφή του σε νεαρή ηλικία, ο πατέρας του είχε ψυχικές διαταραχές, ο ίδιος υπέφερε από άγχος και κατάθλιψη. Η Κραυγή είναι η στιγμή όπου η προσωπική του αγωνία γίνεται καθολική εμπειρία.

Προάγγελος του Εξπρεσιονισμού. Το έργο δημιουργείται σε μια εποχή όπου η Ευρώπη αλλάζει ραγδαία με την Βιομηχανική Επανάσταση αποτελέσματα της οποίας ήταν η αστικοποίηση, οι νέες φιλοσοφίες, η αίσθηση αποξένωσης. Η Κραυγή προαναγγέλλει τον Εξπρεσιονισμό (Expressionism Art), ένα κίνημα που θα δώσει προτεραιότητα στο συναίσθημα και την εσωτερική αλήθεια αντί για τον ρεαλισμό. Ο Μουνκ ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο για καλλιτέχνες όπως ο Κίρχνερ, ο Καντίνσκι, ο Σαγκάλ.

            Η σύνθεση ως θεατρική σκηνή. Η γέφυρα λειτουργεί σαν σκηνή θεάτρου. Οι δύο φιγούρες στο βάθος είναι αδιάφορες, απορροφημένες στον περίπατό τους. Αυτή η αντίθεση ενισχύει την αίσθηση απομόνωσης του κεντρικού προσώπου. Η προοπτική της γέφυρας οδηγεί το βλέμμα κατευθείαν στη φιγούρα, σαν να μας τραβά μέσα στην αγωνία της.

Η Κραυγή παραμένει επίκαιρη. Το έργο έγινε παγκόσμιο σύμβολο γιατί εκφράζει κάτι διαχρονικό: την ανθρώπινη αγωνία μπροστά στο χάος, την απώλεια ελέγχου, τον φόβο για το άγνωστο. Σε μια εποχή γεμάτη άγχος, κρίσεις και αβεβαιότητα, η Κραυγή μιλά πιο δυνατά από ποτέ.

 

Η Μεγάλη Σκακιέρα, του Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι

The Grand Chessboard,  

του Zbigniew Brzezinski (1997)

 

Η Ευρασία ως το κεντρικό πεδίο παγκόσμιας ισχύος

[...]

Στην Ευρασία βρίσκονται επίσης τα περισσότερα πολιτικά ισχυρά και δυναμικά κράτη. Μετά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επόμενες έξι μεγαλύτερες οικονομίες και οι επόμενοι έξι μεγαλύτεροι καταναλωτές στρατιωτικών όπλων βρίσκονται στην Ευρασία. Όλες οι παγκόσμιες δυνάμεις που διαθέτουν φανερά πυρηνικά όπλα εκτός από μία και όλες οι παγκόσμιες δυνάμεις που διαθέτουν κρυφά πυρηνικά όπλα εκτός από μία βρίσκονται στην Ευρασία. Οι δύο πιο πολυπληθείς διεκδικητές της περιφερειακής ηγεμονίας και της παγκόσμιας επιρροής είναι ευρασιατικές δυνάμεις. Όλες οι δυνάμεις που θα μπορούσαν δυνητικά να αμφισβητήσουν την πολιτική και/ή οικονομική πρωτοκαθεδρία της Αμερικής είναι ευρασιατικές. Αθροιστικά, η δύναμη της Ευρασίας υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη της Αμερικής. Ευτυχώς για την Αμερική, η Ευρασία είναι πολύ μεγάλη για να είναι ενιαία πολιτικά.

Έτσι, η Ευρασία είναι η σκακιέρα πάνω στην οποία συνεχίζει να παίζεται ο αγώνας για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Η γεωστρατηγική –η στρατηγική διαχείριση των γεωπολιτικών συμφερόντων- μπορεί να συγκριθεί με σκάκι, όμως στην κάπως ελλειψοειδή ευρασιατική σκακιέρα δεν παίζουν μόνο δύο, αλλά αρκετοί παίκτες, από τους οποίους ο καθένα διαθέτει διαφορετική δύναμη. Οι κύριοι παίκτες είναι τοποθετημένοι στο δυτικό, στο ανατολικό, στο νότιο μέρος και στο κέντρο της σκακιέρας. Τόσο το δυτικό όσο και το ανατολικό άκρο της σκακιέρας περιλαμβάνουν περιοχές με υψηλή πυκνότητα πληθυσμού, στις οποίες είναι οργανωμένα μερικά ισχυρά κράτη σε σχετικά πυκνοκατοικημένους χώρους. Στην περίπτωση της μικρής δυτικής περιφέρειας της Ευρασίας, αμερικανικές δυνάμεις είναι αναπτυγμένες. Η άπω ανατολική ηπειρωτική περιοχή είναι η έδρα ενός συνεχώς ισχυροποιούμενου και ανεξάρτητου παίκτη, ο οποίος ελέγχει τεράστιο πληθυσμό, ενώ τα εδάφη του δραστήριου αντιπάλου του –που περιορίζεται σε μερικά γειτονικά νησιά- και το ήμισυ μιας μικρής απωανατολικής χερσονήσου παρέχουν βάση στην αμερικανική δύναμη.

Στις τωρινές παγκόσμιες περιστάσεις, μπορούμε να εντοπίσουμε τουλάχιστον πέντε βασικούς γεωστρατηγικούς παίκτες και πέντε γεωπολιτικούς άξονες (από τους οποίους δύο θα μπορούσαν ίσως να χαρακτηριστούν, επίσης, εν μέρει παίκτες) στον νέο πολιτικό χάρτη της Ευρασίας. Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία είναι σημαντικοί και δραστήριοι παίκτες. Ενώ η Μεγάλη Βρετανία, η Ιαπωνία και η Ινδονησία, παρότι είναι ομολογουμένως πολύ σημαντικές χώρες, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως γεωστρατηγικοί παίκτες. Η Ουκρανία, το Αζερμπαϊτζάν, η Νότια Κορέα, η Τουρκία και το Ιράν παίζουν το ρόλο κρίσιμα σημαντικών γεωπολιτικών αξόνων, αν και τόσο η Τουρκία όσο και το Ιράν είναι επίσης σε κάποιο βαθμό –εντός των πιο περιορισμένων ικανοτήτων τους- δραστήριες γεωστρατηγικά χώρες.

Αυτή η τεράστια, με παράξενο σχήμα σκακιέρα –που επεκτείνεται από τη Λισαβόνα μέχρι το Βλαδιβοστόκ- είναι το πεδίο του παιχνιδιού

Η Ουκρανία, νέος και σημαντικός χώρος στην ευρασιατική σκακιέρα, είναι γεωπολιτικός άξονας, επειδή η ίδια η ύπαρξή της ως ανεξάρτητης χώρας βοηθά το μετασχηματισμό της Ρωσίας. Χωρίς την Ουκρανία, η Ρωσία παύει να είναι ευρασιατική αυτοκρατορία. Χωρίς την Ουκρανία, η Ρωσία μπορεί να συνεχίσει να παλεύει για αυτοκρατορική θέση, αλλά τότε θα γινόταν κυρίως ασιατικό αυτοκρατορικό κράτος, το οποίο θα συρόταν πολύ πιθανόν σε συγκρούσεις, που θα το αποδυνάμωναν, με αφυπνισμένους Κεντροασιάτες, οι οποίοι θα ήταν γεμάτοι μνησικακία για την απώλεια της πρόσφατα αποκτημένης ανεξαρτησίας τους και θα είχαν την υποστήριξη των αδελφικών ισλαμικών κρατών στο νότο. Επίσης, το πιθανότερο και η Κίνα θα αντετίθετο σε οποιαδήποτε παλινόρθωση της ρωσικής κυριαρχίας στην Κεντρική Ασία, λόγω του αυξανόμενου ενδιαφέροντός της για τα κράτη της περιοχής που απόκτησαν πρόσφατα την ανεξαρτησία τους. Ωστόσο, αν η Μόσχα ανακτήσει τον έλεγχο της Ουκρανίας, με τον πληθυσμό των 52 εκατομμυρίων, τους σημαντικούς πλουτοπαραγωγικούς πόρους και την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, η Ρωσία θα ανακτήσει αυτόματα τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να γίνει ισχυρό αυτοκρατορικό κράτος, που θα ενώνει την Ευρώπη και την Ασία. Αν η Ουκρανία έχανε την ανεξαρτησία της, αυτό θα είχε άμεσες συνέπειες για την Κεντρική Ευρώπη, μετασχηματίζοντας την Πολωνία στον γεωπολιτικό άξονα του ανατολικού συνόρου της ενωμένης Ευρώπης.

Καπνικαρέα, χιλιόχρονος ναός της Μεσοβυζαντινής Αθήνας, 11ος αιώνας

άγιος Γεράσιμος

Η Καπνικαρέα είναι ένα από τα ωραιότερα 

και πιο χαρακτηριστικά δείγματα 

μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής στην Αθήνα.

Ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα μνημεία 

της Αθήνας. Χτισμένη στην Ερμού, η Καπνικαρέα αποτελεί ένα νησί βυζαντινής αρχιτεκτονικής μέσα στο σύγχρονο αστικό τοπίο. Ένα σημείο όπου η πόλη “αναπνέει” ιστορία στην καθημερινότητα. Η Καπνικαρέα χτίστηκε γύρω στα μέσα του 11ου αιώνα, σε μια εποχή ακμής της μεσοβυζαντινής Αθήνας. Η θέση της δεν είναι τυχαία, βρίσκεται πάνω σε αρχαιότερα ιερά, πιθανότατα αφιερωμένα σε γυναικείες θεότητες (π.χ. Δήμητρα ή Αθηνά), κάτι συνηθισμένο στη βυζαντινή πρακτική επαναχρησιμοποίησης ιερών τόπων και υλικών.

        Τα ονόματα των αρχιτεκτόνων της Καπνικαρέας δεν είναι γνωστά, φυσιολογικό για τη βυζαντινή περίοδο. Οι ναοί του 11ου-12ου αιώνα σπάνια φέρουν επιγραφές με ονόματα αρχιτεκτόνων ή μαστόρων. Η κατασκευή γινόταν συνήθως από τοπικά συνεργεία μαστόρων υπό την εποπτεία ενός κληρικού ή ευγενούς χορηγού με τεχνικές που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά. Ο αθηναϊκός τρούλος του ναού μαρτυρά ότι οι τεχνίτες της ανήκαν στη "σχολή" των Αθηνών, η οποία είχε ιδιαίτερο ύφος στην κεραμοπλαστική και στη μορφολογία των τρούλων.

Τύπος ναού.Αποτελεί σύνθετο τετρακιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με τρεις διακριτές ενότητες: 

Κύριος ναός (σταυροειδής εγγεγραμμένος), Νάρθηκας, Παρεκκλήσιο της Αγίας Βαρβάρας (προσθήκη του 12ου αιώνα). Αυτός ο σύνθετος τύπος είναι χαρακτηριστικός της μεσοβυζαντινής περιόδου (10ος–12ος αιώνας). Τρούλος της Καπνικαρέας είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της. Ανήκει στον τύπο του αθηναϊκού τρούλου. Έχει οκταγωνική βάση με ψηλές, λεπτές αψίδες. Διαθέτει κεραμοπλαστικό διάκοσμο (πλίνθοι, κεραμικά μοτίβα) που δημιουργούν γεωμετρικά σχέδια. Τα παράθυρα είναι στενά και ψηλά, δίνοντας στο εσωτερικό μια ήπια, διάχυτη φωτεινότητα. Ο αθηναϊκός τρούλος είναι σήμα κατατεθέν των εκκλησιών της Αθήνας του 11ου αιώνα (π.χ. Καπνικαρέα, Άγιοι Θεόδωροι, Άγιος Ελευθέριος).
          Η εξωτερική αρχιτεκτονική είναι εξαιρετικά αντιπροσωπευτική της εποχής: Πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία (εναλλαγή λίθων και πλίνθων)· κεραμοπλαστικός διάκοσμος με ψευδοκουφικά μοτίβα· αψίδες με τριπλά παράθυρα· ασυμμετρίες λόγω των διαδοχικών προσθηκών. Η εκκλησία έχει πολυεπίπεδη όψη, αποτέλεσμα της μακράς ιστορίας της.

                

άγιος Αντώνιος

Ο εσωτερικός διάκοσμος έχει υποστεί αλλοιώσεις, αλλά διατηρεί σημαντικά στοιχεία: τοιχογραφίες του Φώτη Κόντογλου (20ός αιώνας), σε ύφος βυζαντινής παράδοσης· 

κιονόκρανα με απλά βυζαντινά μοτίβα· σταυροειδής κάτοψη που οργανώνει τον χώρο σε τέσσερις κατευθύνσεις.

Ιστορική στρωματογραφία. Η Καπνικαρέα είναι ένα αρχιτεκτονικό παλίμψηστο. 

Ο αρχικός πυρήνας του  11ου αιώνα ήταν ο σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός, ο οποίος αποτελεί και το αρχαιότερο τμήμα του συγκροτήματος.

Προσθήκες του 12ου αιώνα, Επεμβάσεις της οθωμανικής περιόδου, Αναστηλώσεις του 19ου και 20ού αιώνα. Διαστρωμάτωση στην οποία οφείλει την ιδιόμορφη, αλλά γοητευτική ασυμμετρία της.

Μεσοβυζαντινές προσθήκες. Τον 12ο αιώνα προστέθηκαν: Το παρεκκλήσιο της Αγίας Βαρβάρας. Ο νάρθηκας. Διακοσμητικές επεμβάσεις στον τρούλο και στην τοιχοποιία. Αυτές οι προσθήκες δίνουν στο μνημείο τη χαρακτηριστική του ασυμμετρία.

Κατά την Οθωμανική περίοδο η εκκλησία συνέχισε να λειτουργεί.

Τον 19ο αιώνα, παρ' ολίγο να κατεδαφιστεί. Μετά την απελευθέρωση, η νέα πολεοδομία της Αθήνας προέβλεπε την κατεδάφιση του ναού για να ευθυγραμμιστεί η οδός Ερμού. Τον έσωσε ο πατέρας του βασιλιά Όθωνα, Λουδοβίκος της Βαυαρίας που επέμεινε να διατηρηθεί.
Στον 20ό αιώνα έγιναν αναστηλώσεις και ο εσωτερικός διάκοσμος ανανεώθηκε με τοιχογραφίες του Φώτη Κόντογλου και του εργαστηρίου του, σε αυστηρό βυζαντινό ύφος.

Από τα πιο ενδιαφέροντα και πολυσήμαντα τοπωνύμια της παλιάς Αθήνας. Η ετυμολογία του δεν είναι απολύτως βέβαιη, αλλά υπάρχουν τρεις κύριες ερμηνείες. Με τη μια ή με την άλλη ερμηνεία, πάντως, το όνομα συνδέεται με την κοινωνική και οικονομική ιστορία της μεσοβυζαντινής Αθήνας.
-Η επικρατέστερη ερμηνεία συνδέει το όνομα με τον δημόσιο λειτουργό τον καπνικάρη, τον φοροεισπράκτορα του καπνικού φόρου δηλαδή τον υπεύθυνο για την είσπραξη του καπνικού φόρου ‒φόρος επί των εστιών/καπνοδόχων στη βυζαντινή περίοδο. Πιθανότατα ο ναός συνδέθηκε με οικογένεια ή κτήτορα που έφερε αυτό το επάγγελμα. Από το καπνικάριος → Καπνικαρέα (θηλυκός τύπος, όπως συνηθίζεται στα τοπωνύμια εκκλησιών).
-Από το καπνικόν, τον φόρο που ήταν ένας από τους βασικούς δημοσιονομικούς μηχανισμούς του Βυζαντίου και επιβαλλόταν σε κάθε οικία με εστία. βρισκόταν σε περιοχή όπου συγκεντρώνονταν οι σχετικές υπηρεσίες.
-Από το “Καμινικαρέα”, περιοχή με καμίνια. Μια παλαιότερη, λιγότερο πιθανή αλλά ενδιαφέρουσα ερμηνεία: το όνομα να προέρχεται από το καμίνι (κλίβανος), δηλαδή από περιοχή όπου λειτουργούσαν καμίνια ή εργαστήρια κεραμικής. Η Αθήνα είχε έντονη κεραμική δραστηριότητα στη μεσοβυζαντινή περίοδο. Η εκκλησία βρίσκεται σε περιοχή όπου έχουν βρεθεί ίχνη εργαστηρίων. Η μετατροπή Καμινικαρέα → Καπνικαρέα είναι φωνητικά εφικτή, αλλά ιστορικά λιγότερο ισχυρή από τις προηγούμενες.

Πώς σχηματίζονται τοπωνύμια τύπου «Καπνικαρέα»