Η Λαογραφία στην Ελλάδα τον 19ο και τον 20ό αιώνα, ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΕΛΠ 41

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη, για για τη θεματική ενότητα ΕΛΠ41

του ΕΑΠ, ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΙ: ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

 ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΑΠ: ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 Εισαγωγή.............................................................................................................2

Η διαμόρφωση της Λαογραφίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα..................3

Η Λαογραφία μετά τον Β΄ΠΠ.............................................................................6

Συμπεράσματα......................................................................................................9

Βιβλιογραφικές αναφορές....................................................................................10

 Εισαγωγή

 Ο όρος «Ελληνική Λαογραφία» επινοήθηκε από τον θεμελιωτή της επιστημονικής λαογραφίας Νίκο Πολίτη το 1844 και αντικατέστησε τον προηγούμενο όρο «Νεοελληνική Εθιμολογία και Μυθολογία».[1]

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ανίχνευση των παραγόντων που διαμόρφωσαν τις λαογραφικές σπουδές στα τέλη του 19ου αιώνα  στην Ελλάδα (θέμα της πρώτης ενότητας) και η πορεία τους μέσω ευρύτερων θεωρητικών και μεθοδολογικών αναζητήσεων που ανεπτύχθηκαν μετά τον Β΄ΠΠ, σε αναφορά προς την εξέλιξη στις άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες (θέμα της δεύτερης ενότητας).

Η διαμόρφωση της Λαογραφίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα

 Στη δυτική Ευρώπη τον 19ο αιώνα διαμορφωνόταν νέος τρόπος θεώρησης της ζωής λόγω πολιτικών, κοινωνικών παραγόντων όπως: η αφύπνιση των λαών που έθεσε η Γαλλική Επανάσταση (1789)· η συνειδητοποίηση εθνικής ταυτότητας, που προήλθε από την  περηφάνεια που αισθάνονταν οι δημοκρατικοί Γάλλοι αφού απέκρουαν τις επιθέσεις των απολυταρχικών Ρώσων, Πρώσων, Αυστριακών, Βρετανών αλλά και οι επιτιθέμενες χώρες κατά τους Ναπολεόντειους Πολέμους (1803-1815)· η διαμόρφωση ταξικής συνείδησης εξαιτίας της εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης. Στην πλειονότητά του ο πληθυσμός της δυτικής Ευρώπης ήταν αγροτικός, που χρεωνόταν δυσανάλογο φορτίο των οικονομικών απαιτήσεων του κράτους.[2]

Η θεωρία της εξέλιξης των ειδών του Δαρβίνου ερμηνεύτηκε από τους Άγγλους και Γάλλους ως απόδειξη της συνεχούς  πορείας του ανθρώπινου πνεύματος προς το φως-γνώση μέσω του ορθολογισμού, όπως πρέσβευε η φιλοσοφική θεώρηση του Διαφωτισμού. Βάσει αυτής της θεώρησης ο Εξελικτισμός (Evolutionism) έθεσε στην κατώτερη βαθμίδα εξέλιξης τους «άγριους» ‒οι πρωτογονικοί λαοί που  ζουν κατά φύσιν‒, στη μεσαία οι βάρβαροι (π.χ. Ιάπωνες, Ινδοί), ενώ στην ανώτερη είχε αναρριχηθεί ο ευρωπαϊκός κόσμος όπως μαρτυρούσαν τα σύγχρονα πολιτισμικά, επιστημονικά, τεχνολογικά επιτεύγματά του αλλά και τα ανασκαφικά δεδομένα. Προκειμένου να εξηγήσει την κοινωνική εξέλιξη ο Άγγλος ανθρωπολόγος Tylor E., εφάρμοσε τη συγκριτική μέθοδο ώστε μέσω των ομοιοτήτων ή διαφορών να εντοπιστούν οι καθολικοί νόμοι που διέπουν το ανθρώπινο είδος. Τα έθιμα της «παιδικής ηλικίας της ανθρωπότητας» (των αγρίων, των βάρβαρων)

Γεώργιος Αβέρωφ, ελληνικό θωρακισμένο καταδρομικό πλοίο

Γ. Αβέρωφ (φωτογραφία από το Πλωτό Μουσείο Αβέρωφ)

... που άλλαξε την πορεία του Ελληνικού Ναυτικού και έγινε σύμβολο εθνικής αυτοπεποίθησης. 

Το «Γ. Αβέρωφ» ναυπηγήθηκε στην Ιταλία το 1908-1911 και αγοράστηκε χάρη στη μεγάλη δωρεά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, που άφησε το 20% της περιουσίας του για την κατασκευή πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του ‒το συνολικό κόστος ήταν 23.650.000 χρυσές δραχμές, η δωρεά του Αβέρωφ ήταν 8.000.000 χρυσές δραχμές. Ήταν ένα θωρακισμένο καταδρομικό εξαιρετικά προηγμένο για την εποχή του: γρήγορο, ισχυρά οπλισμένο και με θωράκιση που το έκανε σχεδόν άτρωτο για τα δεδομένα των Βαλκανικών Πολέμων.

    Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ»
·  Τύπος: Θωρακισμένο καταδρομικό (όχι κλασικό θωρηκτό)
·  Ναυπήγηση: Ναυπηγεία Orlando, Λιβόρνο Ιταλίας (1908–1911)
·  Εκτόπισμα: 10.118 τόνοι
·  Μήκος: 140,5 μ.
·  Πλήρωμα: 670 άνδρες
·  Ένταξη σε υπηρεσία: 1911
·  Παροπλισμός: 1952

Ιστορική σημασία
1.   Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (Balkan ars 1912-1913)
Η εποχή της δόξας υπό τη διοίκηση του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη (9 Απριλίου 1855-22 Αυγούστου 1935), το «Αβέρωφ» έγινε η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου και πρωταγωνίστησε στις δύο μεγάλες ναυμαχίες:
           Ναυμαχία της Έλλης,  3 Δεκεμβρίου 1912
Ο οθωμανικός στόλος εξήλθε από τα Δαρδανέλια με τέσσερα θωρηκτά. Ο Κουντουριώτης, πάνω στο «Αβέρωφ», έστειλε το ιστορικό σήμα: «Με τη δύναμιν του Θεού… πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου…». Το «Αβέρωφ» ανεξαρτητοποιήθηκε από τον ελληνικό σχηματισμό, ανέπτυξε μέγιστη ταχύτητα και επιτέθηκε πλαγιομετωπικά. Ο οθωμανικός στόλος αιφνιδιάστηκε και τράπηκε σε φυγή προς τα Στενά. Η νίκη εξασφάλισε τον έλεγχο του Βορείου Αιγαίου.
        Ναυμαχία της Λήμνου, 5 Ιανουαρίου 1913
Οι Οθωμανοί προσπάθησαν ξανά να εξέλθουν από τα Στενά για να ανακτήσουν τον έλεγχο του Αιγαίου. Το «Αβέρωφ» επανέλαβε την τακτική της Έλλης: ανεξαρτητοποιήθηκε, κινήθηκε ταχύτερα από όλα τα πλοία, έκοψε την πορεία του εχθρού. Ο οθωμανικός στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές και υποχώρησε οριστικά. Μετά τη Λήμνο, η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν επιχείρησε ξανά έξοδο στο Αιγαίο.
           Με την ταχύτητα και την ισχύ του, το πλοίο κατάφερε να διαλύσει δύο φορές τον οθωμανικό στόλο, εξασφαλίζοντας τον απόλυτο έλεγχο του Αιγαίου και ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση των νησιών.

 2.               Μεσοπόλεμος & Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Interwar Period, 11 November 1918 to 1 September 1939 & Second World War, 1939-1945)
Το «Αβέρωφ» συνέχισε να υπηρετεί για δεκαετίες. Έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Α΄ΠΠ), στη Μικρασιατική εκστρατεία ανέλαβε τον ναυτικό αποκλεισμό των παραλίων της Μικράς Ασίας με σκοπό την παρεμπόδιση του εξοπλισμού και ανεφοδιασμού των δυνάμεων του Κεμάλ, και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς, το θωρηκτό ήταν σε κακή κατάσταση και έτσι μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου τον Απρίλιο του 1941. Το 1952 αποσύρθηκε από την ενεργό δράση.

 Θρυλικό πλοίο, θρυλικός ναύαρχος

μία Μάγδα (Φύσσα) και μία Μαρία (Λεπενιώτη)...

... πρωταγωνίστριες σε δράμα, που δικαίως αποκτά τον χαρακτηρισμό ιστορικό αφού

θα επηρεάσει τον ελληνικό πολιτικό βίο.

 

Ο πατέρας του δολοφονημένου από ρατσιστές 27χρονου Πακιστανού Σαχζάτ Λουκμάν

7 Οκτωβρίου 2020.  Το πολιτικό κόμμα Χρυσή Αυγή (εκλεγμένο ας μην το ξεχνάμε) καταδικάστηκε, για τις εγκληματικές του ενέργειες που στόχο είχαν να πλήξουν το δημοκρατικό πολίτευμα -όχι για τον φασισμό, όχι για την ιδεοληψία περί φυλετικής ανωτερότητας.

 

Ας προσεγγίσουμε την κατάσταση με διαφορετική ματιά μακριά από τσιτάτα, σπέκουλα, χιλιοδοσμένους όρκους για την προστασία της ακριβής μας δημοκρατίας.  Βομβαρδιζόμαστε με 'άψογες' γυναίκες που περιφέρουν την αγένειά τους, τον δήθεν δυναμισμό τους, που αλλάζουν το πρόσωπό τους (μήπως, στα αλήθεια, το μισούν;) με μακιγιάζ, με χειρουργικές επεμβάσεις, με ψηφιακά φίλτρα (πιο ασφαλής τρόπος) προκειμένου να αποσπάσουν εφήμερο θαυμασμό και like. Η αυθεντικότητα, η εσωτερική ομορφιά τείνουν να εξαφανισθούν και τη θέση τους παίρνουν σταδιακά φαντασιακά σύμβολα.

     Έρχονται, λοιπόν, μία Μάγδα και μία Μαρία και ανατρέπουν τα fakes.

Κοντολογίς: Το 2013 μέλος της Χρυσής Αυγής δολοφόνησε τον αντιφασίστα  Παύλο Φύσσα (1979-2013) γιο της Μάγδας. Η Μάγδα-μάνα  με την παρουσία της στο δικαστήριο καθ’ όλη τη διάρκεια της πολύχρονης δίκης, ως άλλη Ερινύα, εξέφραζε όχι μόνο τον δικό της πόνο για τον χαμό του

Όθων και Βαυαροί στην Ελλάδα 1833–1862

 
Η «Βαυαροκρατία» στην Ελλάδα είναι η περίοδος κατά την οποία ο Όθων του Οίκου των Βίττελσμπαχ (Otto von Wittelsbach, König von Bayern, 1815-1867) και η Βαυαρική Αντιβασιλεία κυβέρνησαν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Η περίοδος αρχίζει το 1833 με την άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα και την εγκαθίδρυση της Βαυαρικής αντιβασιλείας. Τελειώνει το 1862 με την εξέγερση και έξωσή του. Πρόκειται για εποχή βαθιών μεταρρυθμίσεων αλλά και έντονων αντιδράσεων.
 

Τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια (1831) ακολούθησε επί περίπου τρία χρόνια περίοδος εμφύλιου πόλεμου και βίαιης αναρχίας. Οι Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) αποφάσισαν, δίχως να ζητηθεί η γνώμη των Ελλήνων, στη διάσκεψη του Λονδίνου το 1832 ότι το καθεστώς του υπό ίδρυση ακόμη κράτους θα ήταν μοναρχία. Επέλεξαν ως πρώτο βασιλιά της Ελλάδας τον δεκαεπτάχρονο Όθωνα, γιο του φιλέλληνα Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας. Ο Οίκος Βίττελσμπαχ δεν είχε στενούς δεσμούς με κάποια από τις  3 εγγυήτριες δυνάμεις, συνεπώς η επιλογή ήταν αποδεκτή από όλους.

Στο Ναύπλιο (πρωτεύουσα του κράτους) στις 6 Φεβρουαρίου του 1833 αποβιβάστηκε ο ανήλικος βασιλιάς με 'προίκα' δάνειο 3,4 εκατομμυρία φράγκα. Τον συνόδευαν Βαυαροί σύμβουλοι, και περίπου 3.000 μισθοφόροι, στρατολογημένοι από γερμανικά κράτη προκειμένου να αποκαταστήσουν και να επιβάλουν την τάξη.

 [...] Η υποδοχή του Όθωνα ήταν πανηγυρική. Περισσότερα από 70 πλοία αρκετών εθνών αγκυροβόλησαν έξω από το Ναύπλιο, με τα ξάρτια τους στολισμένα με σημαίες. Ο Όθων έγινε δεκτός με κανονιοβολισμούς. Όλος ο πληθυσμός ήταν στην ακτή, κοντά στα προϊστορικά τείχη της Τίρυνθας, όπου αποβιβάστηκαν οι νεοαφιχθέντες, τους οποίους συνόδευσε μέχρι την πόλη. [...] Όλοι οι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες της Επανάστασης ήταν εκεί για να τιμήσουν το γεγονός. [...] υπήρχε η ελπίδα ότι ερχόταν στη ζωή μια τρίτη Ελλάδα, η οποία θα καταλάμβανε και πάλι μια λαμπρή θέση στα χρονικά του κόσμου. [...] Έναν χρόνο μετά το γεγονός, επομένως χωρίς την εκ των υστέρων γνώση, ο Παναγιώτης Σούτσος, ο οποίος είχε σπουδάσει στην Ευρώπη, περιέλαβε στο πρώτο μυθιστόρημα που εκδόθηκε στο ανεξάρτητο βασίλειο την αίσθηση την οποία του είχε προκαλέσει η άφιξη του Όθωνα. Ο φανταστικός ήρως αναφωνεί με πάθος: Ω Βασιλεύ της Ελλάδος! Η παλαιά Ελλάς εδωρήσατο εις την Γερμανίαν τα φώτα· δια σου η Γερμανία εζήτησε ν' αποπληρώσει την δωρεάν μετά τόκου, και θέλει να σε ευγνωμονει, βλέπουσά σε αναγεννητήν του πρωτοτόκου λαού της γης.

                                              
ΕΛΛΑΔΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΝΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, Roderick Beaton, ΠΑΤΑΚΗ, 2019 

 ✔Ωστόσο, έως την ενηλικίωση του Όθωνα (1835) η χώρα κυβερνήθηκε από τριμελή Βαυαρική Αντιβασιλεία· ο κόμης Άρμανσμπεργκ (Count Ludwig Joseph von Armansberg), ως πρόεδρος του συμβουλίου της Αντιβασιλείας· ο δικηγόρος και μέλος της Βαυαρικής Ακαδημίας Επιστημών Μάουρερ (Georg Ludwig von Maurer), αρμόδιος για τα θέματα της εκπαίδευσης, της δικαιοσύνης, της θρησκείας, ο Χέιντεκ (Wilhelm von Heideck) υπεύθυνος για τις ένοπλες δυνάμεις ‒στρατό και ναυτικό.  

Η Βαυαροκρατία στην Ελλάδα υπήρξε μια μεταβατική περίοδος στη διάρκεια της οποίας επιχειρήθηκε σταδιακή σταθεροποίηση του νεοσύστατου κράτους.  Έβαλε τα θεμέλια του σύγχρονου ελληνικού κράτους, εισήγαγε θεσμούς, διοικητικές δομές, νόμους και πρακτικές· π.χ. ίδρυση δικαστηρίων και σύνταξη νέων νόμων,  αναδιοργάνωση εκπαίδευσης (ίδρυση του Πανεπιστημίου Αθηνών, 1837), ίδρυση εθνικού τακτικού στρατού, ορισμός της ελληνικής Εκκλησίας ως αυτοκέφαλη, προστασία αρχαιοτήτων και ίδρυση αρχαιολογικής υπηρεσίας, ίδρυση τράπεζας και καθιέρωση νομίσματος (της δραχμής), δημιουργία κτηματολογίου.  
            Όμως, η μοναρχική απολυταρχία, το συγκεντρωτικό σύστημα διακυβέρνησης, η κατοχή στις θέσεις-κλειδιά από Βαυαρούς, η στελέχωση του στρατού με Βαυαρούς αξιωματικούς από τον οποίο παραγκωνίστηκαν οι 'άτακτοι΄ ένοπλοι αγωνιστές του 1821 (με αποτέλεσμα να μείνουν χωρίς πόρο ζωής και να καταλήξουν κλέφτες ή ζητιάνοι), η υψηλή φορολόγηση, ο συνεχής δανεισμός από τις προστάτιδες δυνάμεις για αποπληρωμή προηγούμενων δανείων, η εμπλοκή της στα τρία κόμματα (τα λεγόμενα: ρωσικό με υποστηρικτή τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αγγλικό με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, γαλλικό με τον Ιωάννη Κωλλέτη) προκάλεσαν έντονη κοινωνική και πολιτική δυσαρέσκεια.
            Εν τω μεταξύ η δυναμική του έθνους-κράτους στην ευρωπαϊκή γεωπολιτική δυνάμωσε με την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Ελλάδας το 1830 και του Βελγίου υπό τον βασιλιά Λεοπόλδο.  Οι αναγνωρίσεις είχαν ευρείες και σημαντικές επιπτώσεις που έγιναν φανερές το 1848, χρονιά των εθνικών επαναστάσεων στην Ευρώπη.            

Διάλογος Αθηναίων - Μηλίων, 5ος αι. π.Χ.

Πελοποννησιακός Πόλεμος 431-404 π.Χ.

Το κείμενο του Θουκυδίδη, σε μετάφραση Α. Γεωργοπαπαδάκου1, παρουσιάζει το δραματικό διάλογο Αθηναίων – Μηλίων με τα παρακάτω:

 

Θουκυδίδου Ξυγγραφή, βιβλίο Ε΄, κεφάλαια 84-116: 84.

 84. Το επόμενο καλοκαίρι ο Αλκιβιάδης έφτασε στο Άργος με είκοσι καράβια κι έπιασε όσους Αργείους θεωρούνταν ακόμη ύποπτοι και άνθρωποι των Λακεδαιμονίων, τριακόσιους άνδρες, και οι Aθηναίοι τους απόθεσαν για ασφάλεια στα κοντινά νησιά, σε όσα εξουσίαζαν. Εκστρατεύσανε επίσης οι Αθηναίοι εναντίον της Μήλου με τριάντα δικά τους καράβια, έξι Χιώτικα και δύο Λεσβιακά, και με χίλιους διακόσιους οπλίτες, τριακόσιους τοξότες και είκοσι ιπποτοξότες Αθηναίους, και περίπου χίλιους πεντακόσιους οπλίτες σύμμαχους νησιώτες. Οι Μήλιοι είναι άποικοι των Λακεδαιμονίων και δεν ήθελαν να γίνουν υπήκοοι των Αθηναίων, όπως οι άλλοι νησιώτες. Στην αρχή κράτησαν ουδετερότητα και έμειναν ήσυχοι. Έπειτα, όταν οι Αθηναίοι μεταχειρίζονταν βία εναντίον τους καταστρέφοντας τη γη τους, έφτασαν σε ανοιχτό πόλεμο. Όταν λοιπόν στρατοπέδευσαν στη γη τους με τη στρατιωτική αυτή ετοιμασία οι στρατηγοί Κλεομήδης του Λυκομήδη και Τεισίας του Τεισιμάχου, και πριν αρχίσουν να την καταστρέφουν, έστειλαν πρέσβεις για να κάνουν πρώτα διαπραγματεύσεις. Τους πρέσβεις αυτούς οι Μήλιοι δεν τους παρουσίασαν στη συνέλευση του λαού, αλλά τους κάλεσαν να πουν αυτά για τα οποία είχαν έρθει στους άρχοντες και τους προκρίτους. Οι Αθηναίοι πρέσβεις είπαν στην ουσία τα εξής:

 85. «Επειδή οι προτάσεις μας δε θα γίνουν προς το λαό, για να μην εξαπατηθεί το πλήθος ακούοντάς μας να εκθέτουμε, σε μια συνεχή αγόρευση, επιχειρήματα ελκυστικά και ανεξέλεγκτα (γιατί καταλαβαίνουμε πως αυτό το νόημα έχει το ότι μας φέρατε μπροστά στους λίγους), σεις οι συγκεντρωμένοι εδώ κάμετε κάτι ακόμη πιο σίγουρο. Μη μας απαντάτε και σεις μ’ ένα συνεχή λόγο αλλά σε κάθε σημείο που νομίζετε πως δε μιλάμε όπως είναι το συμφέρον σας, να μας σταματάτε και να λέτε τη γνώμη σας. Και πρώτα πρώτα πείτε μας αν συμφωνείτε με όσα προτείνουμε».

 86. Οι αντιπρόσωποι των Μηλίων αποκρίθηκαν: «Την καλή σας ιδέα να δώσουμε μεταξύ μας με ησυχία εξηγήσεις δεν την κατακρίνουμε, οι πολεμικές όμως ετοιμασίες που δεν είναι μελλοντικές, αλλά παρούσες ήδη, βρίσκονται σε φανερή αντίθεση με την πρότασή σας αυτή. Γιατί βλέπουμε ότι έχετε 'ρθει σεις οι ίδιοι δικαστές για όσα πρόκειται να ειπωθούν και ότι το τέλος της συζήτησης, σύμφωνα με κάθε  πιθανότητα, θα φέρει σε μας πόλεμο, αν υπερισχύσουμε εξαιτίας του δίκιου μας και γι’ αυτό αρνηθούμε να υποχωρήσουμε, δουλεία αν πειστούμε».

 87. ΑΘ. Αν ήρθατε σ’ αυτή τη συνεδρίαση για να κάμετε εικασίες για τα μελλούμενα ή για τίποτε άλλο, κι όχι, απ’ την τωρινή κατάσταση κι από όσα βλέπετε να σκεφτείτε για τη σωτηρία της πολιτείας σας, μπορούμε να σταματήσουμε, αν όμως ήρθατε γι’ αυτό, μπορούμε να συνεχίσουμε.

 88. ΜΗΛ. Είναι φυσικό και συγχωρείται, στη θέση που βρισκόμαστε, να πηγαίνει ο νους μας σε πολλά, κι επιχειρήματα και σκέψεις. Αναγνωρίζουμε ότι η σημερινή συνάντηση γίνεται βέβαια για τη σωτηρία μας, κι η συζήτηση, αν νομίζετε σωστό, ας γίνει με τον τρόπο που προτείνετε.

 89. ΑΘ. Κι εμείς λοιπόν δε θα πούμε με ωραίες φράσεις μακρούς λόγους, που δεν πρόκειται να σας πείσουν, ή ότι δίκαια έχουμε την ηγεμονία μας, επειδή νικήσαμε τους Πέρσες, ή ότι τώρα εκστρατεύουμε εναντίον σας, επειδή αδικούμαστε, κι από σας ζητούμε να μη νομίσετε πως θα μας πείσετε λέγοντας ή ότι, ενώ είστε άποικοι των Λακεδαιμόνιων, δεν πήρατε μέρος στον πόλεμο στο πλευρό τους ή δε μας κάματε κανένα κακό. Έχουμε την απαίτηση να επιδιώξουμε πιο πολύ να επιτύχουμε τα δυνατά από όσα κι οι δυο μας αληθινά έχουμε στο νου μας, αφού ξέρετε και ξέρουμε ότι κατά την κρίση των ανθρώπων το δίκαιο λογαριάζεται όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του κι ότι, όταν αυτό δε συμβαίνει, οι δυνατοί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται.

 90. ΜΗΛ. Όπως εμείς τουλάχιστο νομίζουμε, είναι χρήσιμο (ανάγκη να μιλάμε γι’ αυτό, επειδή εσείς τέτοια βάση βάλατε στη συζήτησή μας, να αφήσουμε κατά μέρος το δίκαιο και να μιλάμε για το συμφέρον) να μην καταργήσετε σεις αυτό το κοινό καλό, αλλά να υπάρχουν, γι’ αυτόν που κάθε φορά βρίσκεται σε κίνδυνο, τα εύλογα και τα δίκαια και να ωφελείται κάπως αν πείσει, έστω κι αν τα επιχειρήματά του δε βρίσκονται μέσα στα πλαίσια του αυστηρού δικαίου. Κι αυτό δεν είναι σε σας λιγότερο συμφέρον από ό,τι σε μας, γιατί, αν νικηθείτε, θα μπορούσατε να γενείτε παράδειγμα στους άλλους για να σας επιβάλουν την πιο μεγάλη τιμωρία.

Ο κύριος... Πεισίστρατος

 

 

 

 

Οι νέες επιστημονικές ανακαλύψεις αλλάζουν τη θέαση του κόσμου

 

  

Η επίσκεψη Γιου και Εγγονού με τα κινητά τηλέφωνα ανά χείρας ήταν ευκαιρία για τον 87χρονο Παππού να εκφωνήσει λογύδριο σχετικά με τα συναισθηματικά οφέλη της δια ζώσης επικοινωνίας, επειδή «... κανένα ψυχρό μηχάνημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη φυσική παρουσία. Αυτά τα μαραφέτια θα σας τρελάνουν. Δεν σας αφήνουν να δείτε την ομορφιά της ζωής». Συνέχιζε, με το ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον, πρέπει να ανοίγει τους ορίζοντές του διαβάζοντας, ταξιδεύοντας, αλληλεπιδρώντας, να δίνει τους αγώνες του για το συλλογικό καλό. Να σέβεται τη ζωή ως δώρο που του έδωσε ο Θεός, αλλά και να την πιάνει από... τα κέρατα. Τιμιότητα, αλληλεγγύη, δικαιοσύνη είναι πανανθρώπινα αγαθά.

-Ωχ!!! Πάλι τα ίδια, ρε παππού. Ζούμε σε matrix, εικονικό περιβάλλον,  άβουλοι, άλλοι μάς ελέγχουν. Πώς θα βγούμε από τη 'φούσκα' είναι το ζητούμενο. Άστο! Δεν μπορείς να καταλάβεις!

- Ο Θεός παιδί μου αποφασίζει το πότε και πώς θα φύγουμε από αυτή τη ζωή και αν θα πάμε στον Παράδεισο ή στην Κόλαση.

Ο Γιος το μόνο που ρωτούσε τον Παππού ήταν αν ήπιε τα χάπια του. Δεν συμμετείχε στη συζήτησή τους καθώς είχε κλονιστεί η βεβαιότητά του για τη μία και μοναδική ρεαλιστική ζωή, αφού αυτή η θεωρία της 'φούσκας' ήταν  καινούργια, δεν είχε προλάβει να την επεξεργαστεί το μυαλό του. Τί να λέμε γέρικο σκυλί δεν μαθαίνει νέα κόλπα.  Παρ' όλα αυτά, μετέωρος ως όφειλε σε φάση προβληματισμού για τον όλεθρο που θα έφερνε η τεχνητή νοημοσύνη, απολάμβανε τα καλούδια της ηλεκτρονικής εποχής:  από την καφετιέρα έως το gps, την απόλαυση (από τη safety belt) της ριψοκίνδυνης  κατάδυσης στον βυθό της θάλασσας, τον χωρίς επιστημονικές γνώσεις ακριβή εντοπισμό αστεριών, έως το άνευ υποχρεώσεων αλλά και φυσικών ικανοτήτων kinky sex. Τρέμει ο Γιος, όπως και άλλοι friends, σκεπτόμενοι(;) μήπως κάποτε αποκτήσουν κάποιο υψηλό είδος νοημοσύνης τα profiles και "πέσουν" υπό το βάρος της ψευτιάς, της ματαιοδοξίας, της ανοησίας των κατόχων τους. Θεός φυλάξοι, και εκδηλωθεί  Επανάσταση των Profiles που διεκδικούν την αλήθειά τους. Άραγε τα α-νόητα άτομα δίχως προφίλ τί θα απογίνουν; Θα χαθεί η ταυτότητά τους, θα βρομίσει το κούτελό τους σε αυτήν την παλιοκοινωνία. 

 Ο Παππούς εξαιτίας covid-19 νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο. Στο δωμάτιο της καραντίνας υπήρχε μια ΑΙ: ιατρικό μηχάνημα (κατακόρυφο ορθογώνιο σχήμα, με μικρό μόνιτορ στην κορυφή και με δύο πλαϊνούς βραχίονες, αριστερά-δεξιά), το οποίο ήταν συνδεδεμένο με τον Παππού, προκειμένου να υποστηρίζει ζωτικές λειτουργίες του. Όταν ο Παππούς συνήλθε μια νοσοκόμα αποσύνδεσε το μηχάνημα και το μετακίνησε στη γωνιά του δωματίου. Στη μοναδική ολιγόλεπτη επίσκεψή του ο μασκοφορεμένος, για προστασία, Γιος αφηρημένα κρέμασε στο ηλεκτρονικό μηχάνημα το κασκόλ του και το καπέλο του, τα οποία ξέχασε να πάρει κατά την έξοδό του από το δωμάτιο. 

    Η εικαστική παρέμβαση του Γιου έγινε οικεία στον Παππού με την ασθενική όραση, ο οποίος  στις ώρες της μοναξιάς και της απόλυτης σιωπής δειλά δειλά άρχισε κουβέντα με τη 'νοημοσύνη'  που φορούσε και κασκόλ και καπέλο. Οι νοσοκόμες όταν μπήκαν στον θάλαμο διαπίστωσαν ότι ο Παππούς στρεφόμενος στο μηχάνημα, μιλούσε και αποφάσισαν να μην το πάρουν, ακόμα. Έτσι ο Παππούς ανενόχλητος με παραληρηματικό λόγο είπε τα πάντα στον «Κύριο με το κασκόλ και το καπέλο». 

Αναγέννηση Renaissance, Η Ιστορία των Τεχνών στην Ευρώπη, ΕΠΟ 40

 bronze David, Donatello

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη

για την ΕΠΟ 20

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Όταν το σκοτάδι υποχωρήσει οι επερχόμενες γενιές θα προσπαθήσουν ίσως να συνδεθούν και πάλι με την Αρχαιότητα και τη λάμψη της».[1] Τα προφητικά αυτά λόγια ανήκουν στον Λατίνο ποιητή Πετράρχη Φρανσέσκο (Petracha Francesco, 1304-1374)· μαρτυρούν αφενός ότι το ενδιαφέρον για την αρχαία γραμματεία (ελληνική, ρωμαϊκή, εβραϊκή) συνεχιζόταν αφετέρου ότι η ανάγκη για νέα πνευματικά έργα ισάξια των αρχαίων ήταν έκδηλη στον όψιμο Μεσαίωνα (τέλη 14ου αιώνα).[2] Η επιδημία πανώλης (1348-1355), οι μακροχρόνιοι πόλεμοι, οι πολιτειακές συγκρούσεις, η οικονομική κρίση, οι δοξασίες για επικείμενο φρικτό τέλος του κόσμου (έλευση του Αντίχριστου, τελική Κρίση, Κόλαση), η έξαρση της μοιρολατρικής αστρολογίας είχαν οδηγήσει τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς σε πολιτισμική στασιμότητα και ψυχική απόγνωση. Η βούληση των Ουμανιστών ήταν η αποδόμηση με ορθολογιστικό τρόπο των ανθρώπινων φόβων και ενοχών τις οποίες καλλιεργούσε εν πολλοίς η Καθολική Εκκλησία. Υποστήριζαν ότι ο άνθρωπος με εφόδια την παιδεία-κουλτούρα, την επιστημοσύνη μπορούσε –και κυρίως είχε δικαίωμα– να καταξιωθεί και να ευτυχήσει στην επίγεια ζωή Ο συνδυασμός ορθολογικής σκέψης με αισιόδοξο "φιλοσοφημένο" τρόπο ζωής, που στο παρελθόν είχε δημιουργήσει λαμπρούς πολιτισμούς, αποτυπώθηκε στις εικαστικές τέχνες, Αρχιτεκτονική, Ζωγραφική, Γλυπτική και εκφράστηκε με τη Μουσική. Το νέο πολιτισμικό φαινόμενο ονομάστηκε Αναγέννηση.[3] Ο Ουμανισμός (Ανθρωπισμός) βρέθηκε σε αλληλεξάρτηση με την Αναγέννηση (1401-1525).[4]

Το palazzo σύμβολο της φλορεντικής κοσμικής αρχιτεκτονικής

«Ο Ρυθμός της Αναγέννησης δημιουργήθηκε για τους εμπόρους της Φλωρεντίας, τραπεζίτες των βασιλέων της Ευρώπης».[5] Αντιθέτως, ο Γοτθικός ρυθμός –είχε εμφανιστεί στη βόρεια Γαλλία τον 12ο αιώνα– ήταν κατά βάση θρησκευτικός και εκφράστηκε σε μεγαλοπρεπείς καθεδρικούς[6] ναούς. Ο πολιτισμός με την ευρεία έννοια ήταν εξαρτημένος από την Καθολική Εκκλησία και μάλιστα ορισμένοι επίσκοποι ήταν είτε φεουδάρχες είτε προέρχονταν από την τάξη των ευγενών.[7]

    Το φεουδαρχικό σύστημα είχε ήδη παρακμάσει από τον 12ο αιώνα. Ανάμεσα στην παρακμάζουσα αριστοκρατία και την κατώτατη τάξη των αγροτών, μαστόρων είχε αναδυθεί η μεσαία (ανώτερη και κατώτερη) εύπορη τάξη των εμπόρων, επιτηδευματιών, τραπεζιτών, οικονομικών εμπειρογνωμόνων, νομικών συμβούλων. Ο ρόλος του γοτθικού καθεδρικού ναού –ο οποίος ήταν σχολείο, κέντρο  θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής– διαμερίστηκε σε δικαστήρια, πανεπιστήμια, δημαρχεία, εργαστήρια καλλιτεχνών. Μετά τη μακρά περίοδο αναταραχών, στον όψιμο Μεσαίωνα υπάρχουν ενδείξεις  ανασυγκρότησης και ανάκαμψης. Η Γοτθική τέχνη επιχειρεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις των πολιτών. Η διακίνηση μέσω εμπορικών διεθνών οδών πνευματικών ιδεών, καλλιτεχνικών τεχνοτροπιών υποστηρίχθηκε από επιφανείς προσωπικότητες όπως ο Γερμανός πρίγκιπας Κάρολος Δ (1346-1378). Οι βασιλικές αυλές ήταν οι χρηματοδότες και οι διαμορφωτές του πολιτισμού. Η κοινή λατινική γλώσσα το κοινό γαλλοϊταλικό καλλιτεχνικό ύφος, η κοινή χριστιανική θρησκεία ήταν τα στοιχεία που ενοποίησαν πολιτισμικά περιοχές της Ευρώπης υπό τον Διεθνή Γοτθικό ρυθμό. Οι χώρες του Βορρά έμειναν πιστοί στον μεσαιωνικό (η Αναγέννηση αφορά μόνο τη ζωγραφική), η Ιταλία όχι.[8]

Θουκυδίδης (περ. 460 π.Χ. - περ. 398 π.Χ)

Θουκυδίδης

Ο Θουκυδίδης από τον δήμο Αλιμούντα (σήμερα, Άλιμος) των Αθηνών με θρακική καταγωγή, κατείχε μεταλλεία χρυσού στη Θράκη, στη Σκαπτή 'Υλη, απέναντι από τη Θάσο και κοντά στο όρος Παγγαίο.

Έλαβε λαμπρή μόρφωση, ήταν μαθητής του Αναξαγόρα και του ρήτορα Αντιφώντα, επηρεάστηκε από το ύφος του σοφιστή Γοργία, από τον Ιπποκράτη. Έζησε την αίγλη της Αθήνας (πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο της τότε Ελλάδας) και 

επηρεάστηκε από το κίνημα των Σοφιστών ‒ο σοφιστής Πρωταγόρας (427-347 π.Χ.) διατύπωσε τη διάσημη φράση «πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος».

✔Ως στρατηγός των Αθηναίων, συμμετείχε σε σημαντικές πολεμικές επιχειρήσεις. Για την αποτυχία του όμως να αποτρέψει την κατάληψη της Αμφίπολης από τους Σπαρτιάτες το 422 π.Χ., με πρωτοβουλία του Αθηναίου Κλέωνα καταδικάστηκε σε 20ετή εξορία στη Θάσο, όπου ασχολήθηκε με τη συγγραφή του έργου «Ιστορίαι».

✔Ως φιλόσοφος ο Θουκυδίδης (προϊόν της ανθρωποκεντρικής εποχής, μέσα 5ου αιώνα-τέλη 322 π.Χ.) απορρίπτοντας τη θεολογική θεώρηση του κόσμου προκειμένου να αποκαλύψει την αλήθεια στράφηκε στο σύνολο των ανθρώπινων δράσεων, συμπεριφορών, αλλά και της σκέψης, η οποία καθώς είναι ανεξιχνίαστη κρύβει τα κίνητρα, τη διάθεση για επεκτατισμό, τις υπολογισμένες επιδιώξεις προς όφελος μιας ομάδας. Οι δημηγορίες (αυθεντικές ή "πειραγμένες" από τον ιστορικό) προβάλλουν τη νοητική ικανότητα των πολιτικών δρώντων.
Στον διάλογο των Αθηναίων και Μηλίων φαίνεται η αντίθεση μεταξύ φύσης (ισχύος) και νόμου (ή ηθικής), μεταξύ όντος και δέοντος. (ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, Πλατιάς Αθανάσιος, εκδ. ΕΣΤΙΑ, 2010, σ. 46)

Ακάθιστος Ύμνος εψάλει μετά από 1394 χρόνια

ως επίκληση στην Παναγία, αυτή τη φορά στον Μητροπολιτικό Ναό της Αθήνας (24 Ιουλίου 2020)

Η Ιστορία προχωρά, προσπερνά, χαράσσει την πορεία της ‒δεν είναι ο στεγνός, άχρωμος δάσκαλος που τιμωρεί. Μάλλον είναι άστοχη η άποψη ότι ένα γεγονός, μία προσωπικότητα αλλάζει τον ρου της Ιστορίας, δεδομένου ότι πρόκειται για μακρά διαδοχή απρόβλεπτων γεγονότων. Μέσω των δυνάμει πολυάριθμων προοπτικών δεν είναι προβλέψιμη  η πορεία της Ιστορίας ή ο σκοπός της  -αν μπορεί να γίνει λόγος για καθορισμένο σκοπό της Ιστορίας.  

Η μελέτη του παρελθόντος συμβάλει στον εντοπισμό διαφορετικών επιλογών στο παρόν αλλά και στην στην όσο το δυνατόν καλύτερη  κατανόηση των σύγχρονων πολιτικών τακτικών που ακολουθούνται προκειμένου να ολοκληρωθεί ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχέδιο.

Με αφορμή την απόφαση του Τούρκου πρωθυπουργού Ερντογάν Ρετζέπ Ταγίν για μετατροπή του χριστιανικού ναού της του Θεού Αγίας Σοφίας σε μουσουλμανικό τζαμί αναφέρω κάποια πραγματολογικά στοιχεία. Όχι γιατί υπερασπίζομαι την αναβίωση της Μεγάλης Ιδέας· στην Ιστανμπούλ (πρώην Κωνσταντινούπολη) κατοικεί μεγάλος αριθμός μουσουλμάνων και οποιαδήποτε επιχείρηση μεταβολής της υπάρχουσας κατάστασης πολύ απλά σημαίνει πόλεμο. 

     Αναφέρω ιστορικά στοιχεία επειδή εκτιμώ ότι είναι λάθος να μελετάμε την ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας και με ένα νοητικό άλμα να υπερβαίνουμε ιστορία περίπου 2.000 ετών και να βρισκόμαστε στο έτος 1830, έτος ίδρυσης του Βασιλείου της Ελλάδος. Η σύγχρονη Ιστορία της Ελλάδας, η οποία αναπνέει εδώ και χιλιάδες  χρόνια στο μεταίχμιο Ευρώπης και Ασίας, είναι αδύνατον να κατανοηθεί χωρίς τη γνώση της Βυζαντινών χρόνων. Ο Βυζαντινισμός (γλωσσική ελληνοποίηση + ρωμαϊκός νόμος + χριστιανισμός) συνέβαλε στη διαμόρφωση της νεοελληνικής ταυτότητας. Η ιστορία του ναού της του Θεού Αγίας Σοφίας είναι συνυφασμένη με την ιστορία της Κωνσταντινούπολης. 

Τέχνη Μπαρόκ, Η Ιστορία των Τεχνών στην Ευρώπη, ΕΠΟ 40

φοιτητική εργασία της Ναυσικάς Αλειφέρη

για την ΕΠΟ 40 του ΕΑΠ

Peter Paul Rubens, 1577-1640

Art Baroque

Το κύρος της Ρωμαιοκαθολικής Eκκλησίας είχε πληγεί από τη διαμαρτυρία για τον τρόπο λειτουργίας της από τον κληρικό-θεολόγο Μαρτίνο Λούθηρο (1483-1546). Η αντεπίθεση της Εκκλησίας, που ήδη είχε ξεκινήσει με αλλαγές στους κόλπους της μετά την άλωση της Ρώμης (το 1527) από τον ισπανό λουθηρανό Κάρολο Ε΄, επικυρώθηκε στη Σύνοδο του Τρέντο (1545-1563). Έδωσε σαφείς οδηγίες στο πλαίσιο της Αντιμεταρρύθμισης στους καλλιτέχνες ώστε η απεικόνιση θρησκευτικών θεμάτων πιο συγκινησιακή. Κατά τον Ισπανό Ιγνάτιο Λογιόλα (1491-1556), ιδρυτή του Τάγματος των Ιησουιτών, ο ερεθισμός των αισθήσεων θα συνέβαλε στην πνευματική φώτιση των πιστών. Το καλλιτεχνικό ρεύμα Μπαρόκ (1600-1750) γεννήθηκε στη Ρώμη· στόχος του ήταν να εξάρει τον θρίαμβο του Καθολικισμού στην περίοδο που ο αιματηρός Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) των Καθολικών με τους Προτεστάντες συγκλόνιζε την Ευρώπη.[1] Το Μπαρόκ εξαπλώθηκε στη Νότια Ευρώπη και έφτασε έως την Κεντρική και Νότια Αμερική που είχαν κατακτηθεί από την καθολική Ισπανική αυτοκρατορία. Σημαντικός αρχιτέκτονας της εποχής ο Μπερνίνι (Bernini Lorenzo, 1598-1680) απέδωσε εικαστικά τη μεγάλη αγκαλιά της Εκκλησίας: δύο τεράστιοι βραχίονες κιονοστοιχιών περιβάλλουν την οβάλ πλατεία που βρίσκεται μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό. Η προπαγάνδα συνοψίζεται στα λόγια του Μπερνίνι: [οι βραχίονες] «αγκαλιάζουν τους καθολικούς για να ενδυναμώσουν την πίστη τους, τους αιρετικούς για να τους συμφιλιώσουν με την εκκλησία, και τους απίστους για να τους διδάξουν την πραγματική πίστη».[2] 

 

Blenheim Palace

Αρχιτεκτονική

Ο όρος Μπαρόκ, προέρχεται από την πορτογαλική λέξη barroco= παραμορφωμένο μαργαριτάρι. Οι κριτικοί τέχνης τον 17ο αιώνα έκριναν τα αρχιτεκτονήματα, που απομακρύνονταν από τους κανόνες της Κλασικής Αρχαιότητας, ως παράδοξα. Το 1764 ο Winckelmann στο βιβλίο του Ιστορία της Τέχνης της Αρχαιότητας αναφέρει ότι το Μπαρόκ
επιχείρησε να απομακρυνθεί από «τη φύση και την κλασική Αρχαιότητα». Ενώ το 1855 ο Ελβετός ιστορικός τέχνης Heinrich προσέδωσε αυτονομία στο Μπαρόκ και από το απάλλαξε αρνητικό φορτίο. Η παπική Ρώμη έγινε ξανά θεολογικό και λαμπρό καλλιτεχνικό κέντρο.[3]

Γενιά του '30

Η Γενιά του ’30 δεν γεννήθηκε στο κενό. Είναι παιδί του Μεσοπολέμου, μιας εποχής γεμάτης ρήξεις, αβεβαιότητας και αναζήτησης νέων εκφραστικών τρόπων. Η ποίηση και η πεζογραφία τους δεν μπορούν να κατανοηθούν χωρίς το ιστορικό υπόβαθρο που τους διαμόρφωσε. Ο Μεσοπόλεμος (1919-1939) είναι περίοδος οικονομικής κατάρρευσης, πολιτικής αστάθειας, κοινωνικής αποξένωσης, αμφισβήτησης των παλιών βεβαιοτήτων.

Οι νέοι Έλληνες λογοτέχνες βλέπουν ότι ο παλιός Ρομαντισμός και ο παλιός Παρνασσισμός δεν μπορούν να εκφράσουν τον νέο κόσμο. Χρειάζεται νέα γλώσσα, νέα μορφή, νέα θέαση. Απαιτήσεις που στρέφουν τη σκέψη προς τον Μοντερνισμό. 

        Η Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 δεν νοείται ως ένα ακόμα ιστορικό γεγονός, μετουσιώνεται σε υπαρξιακό τραύμα. Η απώλεια του ελληνισμού της Ανατολής, ο ερχομός 1,2 εκατομμυρίων κακοποιημένων προσφύγων, φτωχών και πλούσιων, επαγγελματιών και καλλιτεχνών συνταράσουν την Ελλάδα· την μεταμορφώνουν εμπλουτίζοντας την κοινωνικά και πολιτισμικά στον ίδιο χρόνο που την επιβαρύνουν οικονομικά. Στο πλαίσιο της real politik  η αίσθηση της «Μεγάλης Ιδέας» καταρρέει. Η Γενιά του ’30 μεγαλώνει, δρα, σκέφτεται σε αυτό το περιβάλλον. Η ποίησή της εκφράζει τη νοσταλγία, την απώλεια, αναζητά νέα εθνική ταυτότητα. Σεφέρης, Ελύτης, Θεοτοκάς  ‒όλοι κουβαλούν αυτό το χρέος.

        Η παλιά εθνική αφήγηση έχει καταρρεύσει. Η Γενιά του ’30 αναζητά νέα αφήγημα περί της ελληνικότητας, δεν ικανοποιεί η φολκλορική έκφραση ούτε η αρχαιολατρική. Ψάχνει το φως, τη γη, τον μύθο, την καθημερινότητα, το Αιγαίο. Η ελληνικότητα γίνεται βίωμα, όχι ιδεολόγημα. Ο Σεφέρης ανανοηματοδοτεί την περιπλάνηση του Οδυσσέα ως περιπλάνηση του σύγχρονου εξόριστου, πρόσφυγα. Ο Ελύτης για το Αιγαίο ως υπαρξιακό τοπίο. Ο Θεοτοκάς για την ανάγκη ανανέωσης.    

      Η κρίση στη μεσοπολεμική Ευρώπη παράγει νέα ρεύματα:  υπερρεαλισμός, εξπρεσιονισμός, μοντερνισμός με κύριους εκφραστές τον Έλιοτ,  τον Πάουντ, τον Τζόυς, τον Προυστ, τον Λόρκα. Η διεθνής πρωτοπορία φτάνει στην Ελλάδα μέσω των Ελλήνων λογοτεχνών που ταξιδεύουν, διαβάζουν, μεταφράζουν. Ανακαλύπτουν ότι η λογοτεχνία μπορεί να είναι θραυσματική, υπαινικτική, συμβολική, εσωτερική. Ο Εμπειρίκος και ο Εγγονόπουλος φέρνουν τον υπερρεαλισμό.  Ο Σεφέρης φέρνει τον έμμεσο, στοχαστικό μοντερνισμό, Ο Ελύτης τον μεταμορφώνει σε ελληνικό φως. Ο Ελύτης και ο Σεφέρης γίνονται σημεία αναφοράς για το πώς η Ελλάδα μπορεί να μιλήσει μοντέρνα χωρίς να χάσει τον εαυτό της.

      Η κοινωνική και πολιτική αστάθεια στη χώρα γεννά εσωτερικότητα. Πραξικοπήματα, δικτατορίες, διχασμός, φτώχεια. Η Ελλάδα του Μεσοπολέμου είναι μια χώρα σε διαρκή κρίση. Οι ποιητές στρέφονται προς την εσωτερικότητα, προς τον μύθο, προς τον συμβολισμό, προς την υπαινικτικότητα. Η ποίηση γίνεται τρόπος να μιλήσουν για την εποχή χωρίς να την κατονομάζουν. Μετά τον Σεφέρη, ο Έλληνας ποιητής δεν είναι απλώς τεχνίτης του στίχου είναι στοχαστής, μάρτυρας της εποχής, φορέας ιστορικής μνήμης. Η Γενιά του ’30 δεν ήταν μόνο ποιητική. Οι πεζογράφοι ‒όπως ο Θεοτοκάς, ο Μυριβήλης, ο Βενέζης‒ άνοιξαν τον δρόμο για ψυχογραφική αφήγηση, μοντέρνα δομή, εσωτερικό μονόλογο, τη θεματική της μνήμης και του τραύματος.